नाटकचन्द्रिका
Nāṭaka-candrikā170रूप गोस्वामी
149 / 206
Linux
पन्ने पलटें
नाटकचन्द्रिका · 170
॥
देवनागरी

अथ गुणातिपातः—

गुणातिपातो व्यत्यस्तगुणाख्यानम् उदाहृतः ॥170॥

यथा चतुर्थे—

जटिला (सोल्लुण्ठं विहस्य, संस्कृतेन)

व्रजेश्वरसुतस्य कः परवधूविनोदक्रिया

प्रशस्तिभरभूषितं गुणम् अवैति नास्य क्षितौ ।
यद् एष रतितस्करः पथि निरुध्य साध्वीर् बलात्

तदीयकुचकुट्मले करजम् ओं नमो विष्णवे ॥

अत्र प्रकटश् च गुणातिपातः । कश्चित् तु गुणातिपातः कार्ये यद् विपरीतं गुणान् प्रति इत्य् आह, यथा पञ्चमे चन्द्रावली (संस्कृतेन)—

शरणम् इह यो भ्रातुस् तस्य प्रतीपविधायिना

हितकृद् अपि ता देव्यास् तस्याः समग्रम् उपेक्षणम् ।
गतिर् अविकलो यो मे तस्य प्रियस्य च विस्मृतिर्

बत हतविधो वामे सर्वं प्रयाति विपर्ययम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

atha guṇātipātaḥ—

guṇātipāto vyatyasta-guṇākhyānam udāhṛtaḥ ||170||

yathā caturthe—

jaṭilā (solluṇṭhaṁ vihasya, saṁskṛtena)

vrajeśvara-sutasya kaḥ paravadhūvinoda-kriyā-

praśasti-bhara-bhūṣitaṁ guṇam avaiti nāsya kṣitau |
yad eṣa rati-taskaraḥ pathi nirudhya sādhvīr balāt

tadīya-kuca-kuṭmale karajam oṁ namo viṣṇave ||

atra prakaṭaś ca guṇātipātaḥ | kaścit tu guṇātipātaḥ kārye yad viparītaṁ guṇān prati ity āha, yathā pañcame candrāvalī (saṁskṛtena)—

śaraṇam iha yo bhrātus tasya pratīpa-vidhāyinā

hita-kṛd api tā devyās tasyāḥ samagram upekṣaṇam |
gatir avikalo yo me tasya priyasya ca vismṛtir

bata hatavidho vāme sarvaṁ prayāti viparyayam ||

छन्द अज्ञात

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
गुणातिपातोguṇātipātoгунатипата —
व्यत्यस्त-गुणाख्यानम्vyatyasta-guṇākhyānamизвращённое изложение достоинств
उदाहृतःudāhṛtaḥназвана
अनुवाद

Гунатипата. Изложение достоинств навыворот называется гунатипатой («перевёртыванием достоинств»). Как в четвёртом действии: Джатила (с насмешкой рассмеявшись, на санскрите): «Кто на земле не знает достоинств сына владыки Враджа, украшенного громкой славой забав с чужими жёнами? Этот вор любви силой останавливает на дороге целомудренных и ставит им на бутон груди ноготь — ом намо вишнаве!» Здесь гунатипата очевидна. А некто говорит: «Гунатипата — это когда в деле всё оборачивается против достоинств». Например, в пятом действии Чандравали (на санскрите): «Брат, который был мне здесь прибежищем, стал мне противником; царица, что желала мне добра, совсем меня забыла; и тот возлюбленный, что был моим единственным путём, меня не вспоминает: увы, когда судьба враждебна, всё идёт наоборот!»

संस्करण

0efe287782ff · प्रकाशित 24 सित॰ 2026, 5:55:54 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से