नाटकचन्द्रिका
Nāṭaka-candrikā118रूप गोस्वामी
102 / 206
Linux
पन्ने पलटें
नाटकचन्द्रिका · 118
॥
देवनागरी

अथ पूर्वभावः—

मुख्यकार्यस्य संसर्गः पूर्वभावः प्रकीर्तितः ॥118॥

यथा तत्रैव—

पौर्णमासी— यशोदामातः, उपस्थितोऽयं सर्वोऽभिषेकसम्भारः । तद् अलङ्क्रियतां प्रथमं राधया सह पर्ववेदी ततः क्रमेण कुमारीभिश् च ।

अत्र मुख्यकार्यस्य राधामाधवयोः परिणयमहोत्सवस्य संसर्गात् पूर्वभावः । केचित् पूर्ववाक्यं केचित् पूर्वभाषाम् इति पठन्तो लक्षयन्ति— पूर्ववाक्यं तु विज्ञेयं यथोक्तार्थोपदर्शनम् । यथा तत्रैव (नेपथ्ये)—

विनीते राधायाः परिणयविधानानुमतिभिः

स्वयं देव्या तस्मिन् पितुर् इह निबन्धे मुदितया ।
कुमारीणां तासाम् अयम् उपनयन् षोडश कृती

सहस्राणि स्मेरः प्रविशति शताढ्यानि गरुडः ॥

अत्र पूर्वं कृष्णेन तृतीयाङ्के यद् उक्तं एतास् तूर्णं नयत कियतीर् इत्य् आदिना पुनः स्वयं गमनं तस्यैवोपदर्शनम् ।

लिप्यंतरण (IAST)

atha pūrva-bhāvaḥ—

mukhya-kāryasya saṁsargaḥ pūrva-bhāvaḥ prakīrtitaḥ ||118||

yathā tatraiva—

paurṇamāsī— yaśodā-mātaḥ, upasthito’yaṁ sarvo’bhiṣeka-sambhāraḥ | tad alaṅkriyatāṁ prathamaṁ rādhayā saha parva-vedī tataḥ krameṇa kumārībhiś ca |

atra mukhya-kāryasya rādhā-mādhavayoḥ pariṇaya-mahotsavasya saṁsargāt pūrva-bhāvaḥ | kecit pūrva-vākyaṁ kecit pūrva-bhāṣām iti paṭhanto lakṣayanti— pūrva-vākyaṁ tu vijñeyaṁ yathoktārthopadarśanam | yathā tatraiva (nepathye)—

vinīte rādhāyāḥ pariṇaya-vidhānānumatibhiḥ

svayaṁ devyā tasmin pitur iha nibandhe muditayā |
kumārīṇāṁ tāsām ayam upanayan ṣoḍaśa kṛtī

sahasrāṇi smeraḥ praviśati śatāḍhyāni garuḍaḥ ||

atra pūrvaṁ kṛṣṇena tṛtīyāṅke yad uktaṁ etās tūrṇaṁ nayata kiyatīr ity ādinā punaḥ svayaṁ gamanaṁ tasyaivopadarśanam |

छन्द अज्ञात

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
मुख्य-कार्यस्यmukhya-kāryasyaглавного дела
संसर्गःsaṁsargaḥсоприкосновение —
पूर्व-भावःpūrva-bhāvaḥпурва-бхава
प्रकीर्तितःprakīrtitaḥназвано
अनुवाद

Пурва-бхава. Соприкосновение с главным делом называется пурва-бхавой («предварением»). Как там же: Паурнамаси. Матушка Яшода, всё для помазания готово. Пусть сначала украсят праздничный алтарь вместе с Радхой, а затем по порядку — и с другими девушками. Здесь соприкосновение с главным делом — великим праздником свадьбы Радхи и Мадхавы: это пурва-бхава. Некоторые читают здесь «пурва-вакья» или «пурва-бхаша» и определяют: «Пурва-вакья — это показ того, о чём сказано прежде». Как там же: (За сценой.) «Когда царица сама радостно согласилась на обряд свадьбы Радхи в доме отца, вот входит, улыбаясь, искусный Гаруда, неся шестнадцать тысяч и сто тех девушек». Здесь показано исполнение того, что Кришна сказал ещё в третьем действии: «Скорее приведите их, сколько их…», — и теперь приходит сам.

संस्करण

a906e3e77e72 · प्रकाशित 24 सित॰ 2026, 5:55:54 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से