नाटकचन्द्रिका
Nāṭaka-candrikā68रूप गोस्वामी
50 / 206
Linux
पन्ने पलटें
नाटकचन्द्रिका · 68
॥
देवनागरी

अथ शमः—

अरतेः शमनं धीरैः शम इत्य् अभिधीयते ॥68॥

यथा तत्रैव चतुर्थेऽङ्के—

वृन्दा— नागरेन्द्र! मुञ्च वैमनस्यम् । साम्प्रतं भवदभीष्टसिद्धये शारिकामुखेन ललितां सन्दिश्य विशाखया भवन्तं निवेदयिष्यामि ।

अत्र जटिलया राधायां नीतायां वृन्दया माधवस्यारतिशमनाच् छमः ।

अपठित्वा शमं कश्चित् स पठत्य् अत्र तापनम् ।

तथा हि,

उपायादर्शनं यत् तु तापनं नाम तद् भवेत् ॥ इति ।

यथा तृतीयेऽङ्के—

वृन्दा— हा धिक्, हा हा धिक् । पश्य—

न वक्तुं नावक्तुं पुरगमनवार्तां मुरभिदः

क्षमन्ते राधायै कथम् अपि विशाखाप्रभृतयः ।
समन्ताद् आक्रान्ता निविडजडिमश्रेणिभिर् इमाः

परं कर्णाकर्णिव्यवसितिम् अधीरो विदधति ॥

अत्रोपायदर्शनं प्रकटम् एव ।

लिप्यंतरण (IAST)

atha śamaḥ—

arateḥ śamanaṁ dhīraiḥ śama ity abhidhīyate ||68||

yathā tatraiva caturthe’ṅke—

vṛndā— nāgarendra! muñca vaimanasyam | sāmprataṁ bhavad-abhīṣṭa-siddhaye śārikāmukhena lalitāṁ sandiśya viśākhayā bhavantaṁ nivedayiṣyāmi |

atra jaṭilayā rādhāyāṁ nītāyāṁ vṛndayā mādhavasyārati-śamanāc chamaḥ |

apaṭhitvā śamaṁ kaścit sa paṭhaty atra tāpanam |

tathā hi,

upāyādarśanaṁ yat tu tāpanaṁ nāma tad bhavet || iti |

yathā tṛtīye’ṅke—

vṛndā— hā dhik, hā hā dhik | paśya—

na vaktuṁ nāvaktuṁ pura-gamana-vārtāṁ murabhidaḥ

kṣamante rādhāyai katham api viśākhā-prabhṛtayaḥ |
samantād ākrāntā niviḍa-jaḍima-śreṇibhir imāḥ

paraṁ karṇākarṇi-vyavasitim adhīro vidadhati ||

atropāya-darśanaṁ prakaṭam eva |

छन्द अज्ञात

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अरतेःarateḥтоски
शमनंśamanaṁуспокоение
धीरैःdhīraiḥмудрыми
शमśamaшамой
इत्य्ityтак
अभिधीयतेabhidhīyateназывается
अनुवाद

Шама. Успокоение тоски мудрые называют шамой («умиротворением»). Как там же, в четвёртом действии: Вринда. Царь щёголей, оставь печаль! Ради исполнения твоего желания я сейчас передам Лалите весть через скворчиху, и Вишакха сообщит её тебе. Здесь, когда Джатила увела Радху, Вринда успокаивает тоску Мадхавы: это шама. Некто, не упоминая шамы, называет здесь тапану. Ведь сказано: «Когда не видно средства — это называется тапаной». Как в третьем действии: Вринда. Увы, увы! Смотри: «Вишакха и другие не могут ни сказать Радхе о том, что Враг Муры уходит в город, ни промолчать; охваченные со всех сторон густым оцепенением, они в волнении только шепчутся друг с другом». Здесь явно показано, что выхода не видно.

संस्करण

2d33514a1a7d · प्रकाशित 24 सित॰ 2026, 5:55:54 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से