अथोद्घात्यकम्—
पदानि त्व् अगतार्थानि तदर्थगतये नराः ।
योजयन्ति पदैर् अन्यैस् तद् उद्घात्यकम् उच्यते ॥26॥
यथा ललितमाधवे—
नटता किरातराजं निहत्य रङ्गस्थले कलानिधिना ।
समये तेन विधेयं गुणवति ताराकरग्रहणम् ॥
(नेपथ्ये) हन्त राधामाधवयोः पाणिबन्धं कंसभूपतेर् भयाद् अभिव्यक्तम् उदाहर्तुम् असमर्थो नटता किरातराजम् इत्य् उपदेशेन बोधयन् धन्यः कोऽयं चिन्ताविक्लवां माम् आश्वासयतीति तत्र पौर्णमासीप्रवेशः ॥
athodghātyakam—
padāni tv agatārthāni tad-artha-gataye narāḥ |
yojayanti padair anyais tad udghātyakam ucyate ||26||
yathā lalita-mādhave—
naṭatā kirāta-rājaṁ nihatya raṅga-sthale kalānidhinā |
samaye tena vidheyaṁ guṇavati tārā-kara-grahaṇam ||
(nepathye) hanta rādhā-mādhavayoḥ pāṇibandhaṁ kaṁsa-bhūpater bhayād abhivyaktam udāhartum asamartho naṭatā kirāta-rājam ity upadeśena bodhayan dhanyaḥ ko’yaṁ cintā-viklavāṁ mām āśvāsayatīti tatra paurṇamāsī-praveśaḥ ||
छन्द अज्ञात
Удгхатьяка. Когда к словам, смысл которых не понят, персонажи ради его понимания присоединяют другие слова, это называется удгхатьякой. Как в «Лалита-мадхаве»: «Луна, владыка искусств, сыграв роль на сцене и убив царя киратов, в должное время возьмёт за руку достойную Тару». (За сценой.) Ах, кто этот благословенный, что утешает меня, измученную тревогой, намёком „сыграв роль, убив царя киратов“, — ведь из страха перед царём Камсой он не может прямо сказать о венчании Радхи и Мадхавы? И здесь выходит Паурнамаси.
0d5b0098daa0 · प्रकाशित 24 सित॰ 2026, 5:55:54 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Игра слов: «владыка искусств» — и луна, и Кришна; «Тара» — и звезда, и Радха; «царь киратов» — Камса. Паурнамаси разгадывает скрытый смысл слов сутрадхары.