अथोपन्यासः—
युक्तिभिः सहितो योऽर्थः उपन्यासः स उच्यते ॥76॥
यथा तत्रैव तृतीये—
(नेपथ्ये)
अद्य प्राणपरार्धतोऽपि दयिते दूरं प्रयाते हरौ
हा धिग् दुःसहशोकशङ्कुभिर् अभूद् विद्धान्तरा राधिका ।
तेनास्याः प्रतिषेधम् अर्थचरिते त्वं मा कृथा मा कृथाः
क्षीणेयं क्षणम् अत्र सुष्ठु विलुठत्य् आर्तस्वरं रोदितुम् ॥
अत्र युक्तिसहितार्थता प्रकटैव । केचित् उपन्यासः प्रसादनम् इति वदन्ति । तत्रोदाहरणं चतुर्थे—
जटिला— कुलपुत्ति, सिरेण मे साबिदासि ।
अत्र जटिलायाः राधाप्रसादनम् ।
athopanyāsaḥ—
yuktibhiḥ sahito yo’rthaḥ upanyāsaḥ sa ucyate ||76||
yathā tatraiva tṛtīye—
(nepathye)
adya prāṇa-parārdhato’pi dayite dūraṁ prayāte harau
hā dhig duḥsaha-śoka-śaṅkubhir abhūd viddhāntarā rādhikā |
tenāsyāḥ pratiṣedham artha-carite tvaṁ mā kṛthā mā kṛthāḥ
kṣīṇeyaṁ kṣaṇam atra suṣṭhu viluṭhaty ārta-svaraṁ roditum ||
atra yukti-sahitārthatā prakaṭaiva | kecit upanyāsaḥ prasādanam iti vadanti | tatrodāharaṇaṁ caturthe—
jaṭilā— kulaputti, sireṇa me sābidāsi |
atra jaṭilāyāḥ rādhā-prasādanam |
छन्द अज्ञात
Упаньяса. Смысл, подкреплённый доводами, называется упаньясой («изложением»). Как там же, в третьем действии: (За сценой.) «Сегодня, когда Хари, любимый больше жизни, ушёл далеко, увы, сердце Радхики пронзено гвоздями невыносимой скорби. Потому не запрещай ей этого, не запрещай: пусть эта изнурённая хоть на миг вволю покатается по земле и выплачется в голос». Здесь смысл явно подкреплён доводами. А некоторые говорят, что упаньяса — это умилостивление. Пример из четвёртого действия: Джатила. Дочь доброго рода, заклинаю тебя своей головой! Здесь Джатила умилостивляет Радху.
7a36de321809 · प्रकाशित 24 सित॰ 2026, 5:55:54 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से