अथ तृतीयम्—
अर्थोपक्षेपणं यत् तु लीनं सविनयं भवेत् ।
श्लिष्टोत्तरयुतं नाम तृतीयं परिकल्पितम् ॥191॥
यथा सप्तमे, कृष्णः—
(सर्वतः प्रेक्ष्य) प्रियवयस्य! कियद् दूरे सा वृन्दाटवी ?
मधुमङ्गलः (संस्कृतेन)—
स्फुटच्चटुलचम्पकप्रकररोचिर् उल्लासिनी
मदोत्तरलकोकिलावलिकलस्वरालापिनी ।
मरालगतिशालिनी कलय कृष्णसाराधिका
(इत्य् अर्धोक्ते)
कृष्णः (ससम्भ्रमौत्सुक्यम्) वत्स क्वासौ ?
मधुमङ्गलः (अङ्गुल्या दर्शयन्)
पुरः स्फुरति वल्लभा तव—
कृष्णः (सव्यग्रम्) वयस्य! नाहं पश्यामि । तद् आशु दर्शय । क्व सा मे राधिका ?
मधुमङ्गलः— … मुकुन्द वृन्दाटवी ॥
अत्र सज्जल्पितेन मधुमङ्गलवाक्येन भाविनो राधादर्शनस्य सूचनाच्छ्लिष्टोत्तरं नाम तृतीयं पताकास्थानम् ।
atha tṛtīyam—
arthopakṣepaṇaṁ yat tu līnaṁ savinayaṁ bhavet |
śliṣṭottara-yutaṁ nāma tṛtīyaṁ parikalpitam ||191||
yathā saptame, kṛṣṇaḥ—
(sarvataḥ prekṣya) priya-vayasya! kiyad dūre sā vṛndāṭavī ?
madhumaṅgalaḥ (saṁskṛtena)—
sphuṭac-caṭula-campaka-prakara-rocir ullāsinī
madottarala-kokilāvali-kala-svarālāpinī |
marāla-gati-śālinī kalaya kṛṣṇa-sārādhikā
(ity ardhokte)
kṛṣṇaḥ (sasambhramautsukyam) vatsa kvāsau ?
madhumaṅgalaḥ (aṅgulyā darśayan)
puraḥ sphurati vallabhā tava—
kṛṣṇaḥ (savyagram) vayasya! nāhaṁ paśyāmi | tad āśu darśaya | kva sā me rādhikā ?
madhumaṅgalaḥ— … mukunda vṛndāṭavī ||
atra sajjalpitena madhu-maṅgala-vākyena bhāvino rādhā-darśanasya sūcanācchliṣṭottaraṁ nāma tṛtīyaṁ patākā-sthānam |
छन्द अज्ञात
Третья. Скрытый и учтивый намёк на смысл, соединённый с двусмысленным ответом, считается третьей — «с двусмысленным ответом». Как в седьмом действии, Кришна: (Оглядываясь вокруг.) Милый друг, далеко ли Вриндавана? Мадхумангала (на санскрите): «Сияющая блеском раскрывшихся трепетных чампак, звучащая сладкими голосами стай опьянённых кукушек, с походкой лебедя — смотри, Кришна, Радхика…» (не договорив до конца). Кришна (с волнением и нетерпением). Милый, где же она? Мадхумангала (показывая пальцем). «Впереди сияет твоя возлюбленная…» Кришна (взволнованно). Друг, я не вижу. Покажи скорей: где она, моя Радхика? Мадхумангала. «…о Мукунда, — Вриндавана!» Здесь в словах Мадхумангалы указано будущее — встреча с Радхой: это третья патака-стханака, «с двусмысленным ответом».
731ea0835da4 · प्रकाशित 24 सित॰ 2026, 5:55:54 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Мадхумангала описывает лес Вриндавану, но слова «кришна-сарадхика» можно прочесть и как «Кришна, Радхика», а «твоя возлюбленная» — и о лесе, и о Радхе.