अथ तस्य रूपद्वयस्य सामान्यत ऐकविध्येन स्वरूपम् आह— तद् वै भगवतो रूपं विशुद्धं सत्त्वम् ऊर्जितम् ॥ तत् श्रीभगवतः पौरुषं रूपं वै प्रसिद्धौ विशुद्धोर्जितसत्त्वाभिव्यक्तत्वाच् छक्तिस्वरूपयोर् अभेदाच् च तद्रूपम् एवेत्य् अर्थः । उक्तं च द्वितीयं पुरुषव्यूहम् अधिकृत्य, नातः परं परम यद् भवतः स्वरूपम् इत्य् अत्र । विशुद्धं जाड्यांशेनापि रहितं स्वरूपशक्तिवृत्तित्वात् । ऊर्जितं सर्वतो बलवत् परमानन्दरूपत्वात्, को ह्य् एवान्यात् कः प्राण्यात् यद् एष आकाश आनन्दो न स्यात् इति श्रुतेः । अवयवसंस्थानैः साक्षाच्छ्रीचरणादिसन्निवेशैर् लोकविस्तरो विराडाकारः प्रपञ्चः कल्पितः । यथा तदवयवसन्निवेशास् तथैव पातालम् एतस्य हि पादमूलम् इत्यादिना नवीनोपासकान् प्रति मनःस्थैर्याय प्रख्यापितः । न तु वस्तुतस् तद् एव तस्याङ्गम् इत्य् अर्थः । तच् छ्रीभगवतः पौरुषं रूपं । वै प्रसिद्धौ । विशुद्धोर्ज्जितसत्त्वाभिव्यक्तत्वाच् छक्तिस्वरूपयोर् अभेदाच् च तद्रूपम् एवेत्य् अर्थः । उक्तं च स्वरूपत्वं तद्रूपस्य, नातः परं परम यद् भवतः स्वरूपम् इत्य् अत्र । विशुद्धं जाड्यांशेनापि रहितं स्वरूपशक्तिवृत्तित्वात् । ऊर्जितं सर्वतो बलवत् परमानन्दरूपत्वात् । को ह्य् एवान्यात् कः प्राण्यात् यद् एष आकाश आनन्दो न स्यात् इति श्रुतेः ।
atha tasya rūpa-dvayasya sāmānyata aikavidhyena svarūpam āha— tad vai bhagavato rūpaṁ viśuddhaṁ sattvam ūrjitam || tat śrī-bhagavataḥ pauruṣaṁ rūpaṁ vai prasiddhau viśuddhorjita-sattvābhivyaktatvāc chakti-svarūpayor abhedāc ca tad-rūpam evety arthaḥ | uktaṁ ca dvitīyaṁ puruṣa-vyūham adhikṛtya, nātaḥ paraṁ parama yad bhavataḥ svarūpam ity atra | viśuddhaṁ jāḍyāṁśenāpi rahitaṁ svarūpa-śakti-vṛttitvāt | ūrjitaṁ sarvato balavat paramānanda-rūpatvāt, ko hy evānyāt kaḥ prāṇyāt yad eṣa ākāśa ānando na syāt iti śruteḥ | avayava-saṁsthānaiḥ sākṣāc-chrī-caraṇādi-sanniveśair loka-vistaro virāḍ-ākāraḥ prapañcaḥ kalpitaḥ | yathā tad-avayava-sanniveśās tathaiva pātālam etasya hi pāda-mūlam ity-ādinā navīnopāsakān prati manaḥ-sthairyāya prakhyāpitaḥ | na tu vastutas tad eva tasyāṅgam ity arthaḥ | tac chrī-bhagavataḥ pauruṣaṁ rūpaṁ | vai prasiddhau | viśuddhorjjita-sattvābhivyaktatvāc chakti-svarūpayor abhedāc ca tad-rūpam evety arthaḥ | uktaṁ ca svarūpatvaṁ tad-rūpasya, nātaḥ paraṁ parama yad bhavataḥ svarūpam ity atra | viśuddhaṁ jāḍyāṁśenāpi rahitaṁ svarūpa-śakti-vṛttitvāt | ūrjitaṁ sarvato balavat paramānanda-rūpatvāt | ko hy evānyāt kaḥ prāṇyāt yad eṣa ākāśa ānando na syāt iti śruteḥ |
Теперь он говорит об их собственном облике — о двойном облике вообще, как об одном: «Тот облик Бхагавана — совершенно чистая, мощная благость».
«Тот» — пурушевский облик шри Бхагавана; «именно» — в смысле известности. Он явлен совершенно чистою, мощною благостью, а сила и собственный облик не различны, — потому это и есть Его облик. Сказано и о втором расположении Пуруши: «Нет выше этого, о высший, того, что есть Твой собственный облик». «Совершенно чистая» — лишённая и доли косности, ибо она есть состояние силы Его облика. «Мощная» — отовсюду сильная, ибо есть облик высшего блаженства; по шрути: «Кто выдыхал бы, кто дышал бы, если бы этот простор не был блаженством?»
«Расположениями частей», то есть размещениями Его лотосных стоп и прочего воочию, «измышлен» «простор» миров — развёртывание, имеющее очертание вселенского образа. Каковы размещения Его частей, о том и объявлено в «патала — основание Его стоп» и далее: ради устойчивости ума новых почитателей, а не потому, что это на деле Его член.
«Тот» — пурушевский облик шри Бхагавана; «именно» — в смысле известности. Он явлен совершенно чистою, мощною благостью, а сила и собственный облик не различны, — потому это и есть Его облик. И о том, что тот облик есть Его собственный облик, сказано в «Нет выше этого, о высший, того, что есть Твой собственный облик». «Совершенно чистая» — лишённая и доли косности, ибо есть состояние силы Его облика. «Мощная» — отовсюду сильная, ибо есть облик высшего блаженства; по шрути: «Кто выдыхал бы, кто дышал бы, если бы этот простор не был блаженством?»
1fda48658c4c · published Sep 20, 2026, 7:59:50 PM UTC
Available inRUPage between verses with
«Благость» здесь — не первая из трёх гун: у неё нет и доли косности, а гуна пракрити без косности не бывает.
Сила и облик названы неразличными — оттого явление благости и есть Его тело, а не одежда на нём.
Повтор в конце — от самого издания: писец дважды внёс один и тот же разбор.