Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha Four — Kṛṣṇa: Who the Source Is4.176Jīva Gosvāmī
578 / 1405
Linux
Turn pages
Ṣaṭ-sandarbha · 4.176
॥
Devanāgarī

ततश् च प्रकटाप्रकटलीलयोः पृथक्त्वाप्रतिपत्त्यैवाप्रकटभावम् आपद्य स्वनामरूपयोर् एव ताः स्थिता इत्य् आह— ता नाविदन् मय्य् अनुषङ्गबद्ध धियः स्वम् आत्मानम् अदस् तथेदम् । यथा समाधौ मुनयोऽब्धितोये नद्यः प्रविष्टा इव नामरूपे ॥ तास् तथाभूतविरहौत्कण्ठ्यातिशयेनाभिव्यक्तदुर्धरमहाभावाः सत्यः, तथा आगमिष्यत्य् अतिदीर्घेन कालेन व्रजम् अच्युतः इति भगवदुक्त्यनुसारेण यर्ह्य् अम्बुजाक्षापससार भो भवान् कुरून् मधून् वा इति द्वारकावासिप्रजावचनानुसारेण च, कदाचित् तासां दर्शनार्थं गते मयि लब्धो योऽनुषङ्गो महामोदनभावाभिव्यक्तिकारी पुनश् च संयोगः, तेन बद्धा धीर् यासां तथाभूताः सत्यः, स्वं ममतास्पदम् आत्मानम् अहङ्कारास्पदं चादः अप्रकटलीलानुगतत्वेनाभिमतं वा तथेदं प्रकटलीलानुगतत्वेनाभिमतं वा यथा स्यात् तथा तदानीं नाविदन्, किन्तु द्वयोर् ऐक्येनैवाविदुर् इत्य् अर्थः । प्रकटाप्रकटतया भिन्नं प्रकाशद्वयम् अभिमानद्वयं लीलाद्वयं चभेदेनैवाजानन्न् इति विवक्षितम् । ततश् च नाम च रूपं च तस्मिन् तत्तन्नामरूपात्मनि अप्रकटप्रकाशविशेषे प्रविष्टाइव, न तु प्रविष्टा वस्त्वभेदाद् इत्य् अर्थः । नामरूप इति समाहारः । तत्र प्रकटाप्रकटलीलागतयोर् नामरूपयोर् अभेदे दृष्टान्तः—यथा समाधौ मुनयः इति । समाधिर् अत्र शुद्धजीवस्येति गम्यम् । तयोर् लीलयोर् भेदावेदने दृष्टान्तः—यथाब्धितोये नद्य इति । यथा नद्यः पृथिवीगताम् अब्धितोयगतां च स्वस्थितिं भेदेन न विन्दन्ति, किन्तूभयस्याम् अपि स्थितौ समुद्रतोयानुगताव् एव प्रविशन्ति, तथा मदनुषङ्गे सति प्रकटाम् अप्रकटां च लीलास्थितिं ताश् च भेदेन न विदुः, किन्तु मय्य् एवाविविशुर् इत्य् अर्थः । दृष्टान्तस् त्व् अयम् लीलाभेदावेदनांश एव, न तु सर्वावेदनांशे, लोकवत् तु लीलाकैवल्यम् इतिवत् ॥

Transliteration (IAST)

tataś ca prakaṭāprakaṭa-līlayoḥ pṛthaktvāpratipattyaivāprakaṭa-bhāvam āpadya sva-nāma-rūpayor eva tāḥ sthitā ity āha— tā nāvidan mayy anuṣaṅga-baddha- dhiyaḥ svam ātmānam adas tathedam | yathā samādhau munayo'bdhi-toye nadyaḥ praviṣṭā iva nāma-rūpe || tās tathābhūta-virahautkaṇṭhyātiśayenābhivyakta-durdhara-mahā-bhāvāḥ satyaḥ, tathā āgamiṣyaty atidīrghena kālena vrajam acyutaḥ iti bhagavad-ukty-anusāreṇa yarhy ambujākṣāpasasāra bho bhavān kurūn madhūn vā iti dvārakā-vāsi-prajā-vacanānusāreṇa ca, kadācit tāsāṁ darśanārthaṁ gate mayi labdho yo'nuṣaṅgo mahā-modana-bhāvābhivyakti-kārī punaś ca saṁyogaḥ, tena baddhā dhīr yāsāṁ tathābhūtāḥ satyaḥ, svaṁ mamatāspadam ātmānam ahaṅkārāspadaṁ cādaḥ aprakaṭa-līlānugatatvenābhimataṁ vā tathedaṁ prakaṭa-līlānugatatvenābhimataṁ vā yathā syāt tathā tadānīṁ nāvidan, kintu dvayor aikyenaivāvidur ity arthaḥ | prakaṭāprakaṭatayā bhinnaṁ prakāśa-dvayam abhimāna-dvayaṁ līlā-dvayaṁ cabhedenaivājānann iti vivakṣitam | tataś ca nāma ca rūpaṁ ca tasmin tat-tan-nāma-rūpātmani aprakaṭa-prakāśa-viśeṣe praviṣṭāiva, na tu praviṣṭā vastv-abhedād ity arthaḥ | nāma-rūpa iti samāhāraḥ | tatra prakaṭāprakaṭa-līlā-gatayor nāma-rūpayor abhede dṛṣṭāntaḥ—yathā samādhau munayaḥ iti | samādhir atra śuddha-jīvasyeti gamyam | tayor līlayor bhedāvedane dṛṣṭāntaḥ—yathābdhi-toye nadya iti | yathā nadyaḥ pṛthivī-gatām abdhi-toya-gatāṁ ca sva-sthitiṁ bhedena na vindanti, kintūbhayasyām api sthitau samudra-toyānugatāv eva praviśanti, tathā mad-anuṣaṅge sati prakaṭām aprakaṭāṁ ca līlā-sthitiṁ tāś ca bhedena na viduḥ, kintu mayy evāviviśur ity arthaḥ | dṛṣṭāntas tv ayam līlā-bhedāvedanāṁśa eva, na tu sarvāvedanāṁśe, lokavat tu līlā-kaivalyam itivat ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
ततश्tataśОттого
चcaже,
प्रकटाप्रकटprakaṭāprakaṭaявленной и неявленной
लीलयोःlīlayoḥигр
पृथक्त्वाप्रतिपत्त्यैवाप्रकटpṛthaktvāpratipattyaivāprakaṭaраздельности непостижением именно неявленное
भावम्bhāvamсостояние
आपद्यāpadyaобретя,
स्वsvaсвоих
नामnāmaимени,
रूपयोर्rūpayorобраза
एवevaименно
ताःtāḥони
स्थिताsthitāпребывают —
इत्य्ityтак
आहāhaговорит:
ताtā«они
नाविदन्nāvidanне знали,
मय्य्mayyко мне
अनुषङ्गanuṣaṅgaсоприкосновением
बद्धbaddhaсвязанные
धियःdhiyaḥпомыслы имеющие,
स्वम्svamсвоё
आत्मानम्ātmānamсебя,
अदस्adasто
तथेदम्tathedamи это, —
यथाyathāкак
समाधौsamādhauв самадхи
मुनयोऽब्धिmunayo'bdhiмудрецы, океана
तोयेtoyeв воде
नद्यःnadyaḥреки
प्रविष्टाpraviṣṭāвошедшие
इवivaкак, —
नामnāmaимя,
रूपेrūpeобраз».
तास्tāsОни,
तथाभूतtathābhūtaтакою
विरहौत्कण्ठ्यातिशयेनाभिव्यक्तvirahautkaṇṭhyātiśayenābhivyaktaразлуки тоски преизбытком проявленное
दुर्धरdurdharaнеудержимое
महाmahāвеликое
भावाःbhāvāḥчувство имеющие
सत्यःsatyaḥбудучи, —
तथाtathāтак же,
आगमिष्यत्य्āgamiṣyaty«придёт
अतिदीर्घेनatidīrghenaне слишком долгим
कालेनkālenaвременем
व्रजम्vrajamво Врадж
अच्युतःacyutaḥАчьюта»
इतिitiтак,
भगवद्bhagavadБхагавана
उक्त्य्uktyречению
अनुसारेणanusāreṇaсогласно,
यर्ह्य्yarhy«когда
अम्बुजाक्षापससारambujākṣāpasasāraлотосоокий, удалился
भोbhoо,
भवान्bhavānты
कुरून्kurūnк Куру,
मधून्madhūnк Мадху
वाvāили»
इतिitiтак,
द्वारकाdvārakāДвараки
वासिvāsiжителей,
प्रजाprajāподданных
वचनानुसारेणvacanānusāreṇaречению согласно
चcaи, —
कदाचित्kadācitкогда-либо
तासांtāsāṁих
दर्शनार्थंdarśanārthaṁвидения ради
गतेgateпри ушедшем
मयिmayiмне
लब्धोlabdhoобретённое
योऽनुषङ्गोyo'nuṣaṅgoкоторое соприкосновение,
महाmahāвеликого
मोदनmodanaрадования
भावाभिव्यक्तिbhāvābhivyaktiчувства проявление
कारीkārīтворящее,
पुनश्punaśснова
चcaже
संयोगःsaṁyogaḥсоединение, —
तेनtenaтем
बद्धाbaddhāсвязанный
धीर्dhīrпомысел
यासांyāsāṁу которых,
तथाभूताःtathābhūtāḥтаковы
सत्यःsatyaḥбудучи,
स्वंsvaṁ«своё» —
ममतास्पदम्mamatāspadam«моего» опору,
आत्मानम्ātmānam«себя» —
अहङ्कारास्पदंahaṅkārāspadaṁяйности опору,
चादःcādaḥи «то» —
अप्रकटaprakaṭaнеявленной
लीलानुगतत्वेनाभिमतंlīlānugatatvenābhimataṁигре следующим мыслимое
वाvāили,
तथेदंtathedaṁ«так это» —
प्रकटprakaṭaявленной
लीलानुगतत्वेनाभिमतंlīlānugatatvenābhimataṁигре следующим мыслимое
वाvāили, —
यथाyathāкак
स्यात्syātбыло бы,
तथाtathāтак
तदानींtadānīṁтогда
नाविदन्nāvidanне знали;
किन्तुkintuно
द्वयोर्dvayorдвух
ऐक्येनैवाविदुर्aikyenaivāvidurединством именно знали —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл.
प्रकटाप्रकटतयाprakaṭāprakaṭatayāЯвленностью и неявленностью
भिन्नंbhinnaṁразличные
प्रकाशprakāśaпроявлений
द्वयम्dvayamдвойство,
अभिमानabhimānaсамосознания
द्वयंdvayaṁдвойство,
लीलाlīlāигр
द्वयंdvayaṁдвойство
चभेदेनैवाजानन्न्cabhedenaivājānannи различением именно не знали —
इतिitiтак
विवक्षितम्vivakṣitamсказать хотел.
ततश्tataśОттого
चcaже:
नामnāmaимя
चcaи
रूपंrūpaṁобраз
चcaи —
तस्मिन्tasminв том,
तत्tatте
तन्tanи эти
नामnāmaимена,
रूपात्मनिrūpātmaniобразы естеством имеющем,
अप्रकटaprakaṭaнеявленного
प्रकाशprakāśaпроявления
विशेषेviśeṣeв особом, —
प्रविष्टाइवpraviṣṭāivaвошедшие именно,
नnaне
तुtuже
प्रविष्टाpraviṣṭāвошедшие,
वस्त्व्vastvвещей
अभेदाद्abhedādнеразличием —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл.
नामnāma«Нама-
रूपrūpaрупа» —
इतिitiтак —
समाहारःsamāhāraḥсобирательное.
तत्रtatraТам
प्रकटाप्रकटprakaṭāprakaṭaявленной и неявленной
लीलाlīlāиграм
गतयोर्gatayorпринадлежащих
नामnāmaимени,
रूपयोर्rūpayorобраза
अभेदेabhedeв неразличии
दृष्टान्तःdṛṣṭāntaḥпример:
यथाyathā«как
समाधौsamādhauв самадхи
मुनयःmunayaḥмудрецы»
इतिitiтак.
समाधिर्samādhirСамадхи
अत्रatraздесь —
शुद्धśuddhaчистого
जीवस्येतिjīvasyetiживого — так
गम्यम्gamyamда разумеется.
तयोर्tayorТех двух
लीलयोर्līlayorигр
भेदावेदनेbhedāvedaneразличия незнании
दृष्टान्तःdṛṣṭāntaḥпример:
यथाब्धिyathābdhi«как океана
तोयेtoyeв воде
नद्यnadyaреки»
इतिitiтак.
यथाyathāКак
नद्यःnadyaḥреки
पृथिवीpṛthivīземле
गताम्gatāmпринадлежащее
अब्धिabdhiокеана
तोयtoyaводе
गतांgatāṁпринадлежащее
चcaи
स्वsvaсвоё
स्थितिंsthitiṁпребывание
भेदेनbhedenaразличением
नnaне
विन्दन्तिvindantiпостигают,
किन्तूभयस्याम्kintūbhayasyāmно в обоих
अपिapiтакже
स्थितौsthitauпребываниях
समुद्रsamudraокеана
तोयानुगताव्toyānugatāvводе следующими
एवevaименно
प्रविशन्तिpraviśantiвходят, —
तथाtathāтак
मद्madсо мною
अनुषङ्गेanuṣaṅgeпри соприкосновении
सतिsatiсущем
प्रकटाम्prakaṭāmявленное,
अप्रकटांaprakaṭāṁнеявленное
चcaи
लीलाlīlāигры
स्थितिंsthitiṁпребывание
ताश्tāśони
चcaже
भेदेनbhedenaразличением
नnaне
विदुःviduḥзнали,
किन्तुkintuно
मय्य्mayyв меня
एवाविविशुर्evāviviśurименно вошли —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл.
दृष्टान्तस्dṛṣṭāntasПример
त्व्tvже
अयम्ayamэтот —
लीलाlīlāигр
भेदावेदनांशbhedāvedanāṁśaразличия незнания в части
एवevaименно,
नnaне
तुtuже
सर्वावेदनांशेsarvāvedanāṁśeвсего незнания в части, —
लोकवत्lokavat«мирскому подобно
तुtuже
लीलाlīlāигра
कैवल्यम्kaivalyamединственно»
इतिवत्itivatподобно.
Translation

И потому, оттого что они не различают явленную и неявленную игру, они обрели неявленное состояние и пребывают в собственном имени и образе, — о том он говорит: «Они, чей помысел связан соприкосновением со мною, не знали ни себя, ни того, ни этого — как мудрецы в самадхи, как реки, вошедшие в воду океана, — имени и образа».

Они, у которых преизбытком такой тоски разлуки проявилось неудержимое великое чувство и чей помысел связан тем соприкосновением, — тем снова обретённым соединением, что приходит, когда я когда-либо ухожу их увидеть, и творит проявление великого радования (по речению Бхагавана «Придёт во Врадж Ачьюта через недолгое время» и по речению жителей Двараки «Когда ты, лотосоокий, удалился к Куру или к Мадху»), — они тогда не знали ни «своего», опоры их «моё», ни «себя», опоры яйности, ни «того», мыслимого как относящееся к неявленной игре, ни «этого», мыслимого как относящееся к явленной, — как отдельное; но знали их как одно. То есть не различали два проявления, два самосознания и две игры, разные по явленности и неявленности.

И потому имя и образ — то есть в том особом неявленном проявлении, чьё естество суть те и эти имена и образы, — они как бы вошли, а на деле не вошли, ибо вещь не различна. «Нама-рупа» здесь — собирательное.

Примером неразличия имени и образа, принадлежащих явленной и неявленной игре, служит «как мудрецы в самадхи» (самадхи здесь разумеется у чистого живого). Примером же того, что они не знают различия этих двух игр, служит «как реки в воде океана»: как реки не постигают своего пребывания на земле и своего пребывания в воде океана как разного, но в обоих входят, следуя именно воде океана, — так и они, при соприкосновении со мною, не знали явленного и неявленного пребывания игры как разного, а вошли именно в меня. Пример же этот — только в части незнания различия игр, а не в части незнания вообще, подобно правилу «Игра же единственно — как в миру».

Version

cc14b6549c4c · published Sep 20, 2026, 7:59:50 PM UTC

Available inRU

Page between verses with