Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha Four — Kṛṣṇa: Who the Source Is4.106.3Jīva Gosvāmī
489 / 1405
Linux
Turn pages
Ṣaṭ-sandarbha · 4.106.3
॥
Devanāgarī

अथ सूतीगृहे इत्य् अस्यार्थः । एतत्प्राक्तनवाक्येषु श्रीभगवन्महिमज्ञानभक्तिप्रधानोऽसौ विशुद्धसत्त्वप्रादुर्भावस्याप्य् आत्मनो मनुष्यलीलाम् एव दैन्यातिशयतः प्राकृतमानुषत्वेन स्थापयित्वा श्रीभगवत्य् अपत्यबुद्धिम् आक्षिप्तवान् । ततश् च—ननु तर्हि कथम् अपत्यबुद्धिं कुरुषे? इति श्रीभगवत्प्रश्नम् आशङ्क्य तत्र तद्वाक्यगौरवम् एव मम प्रमाणं न तूपपत्तिर् इत्य् आह—सूतीगृह इति । नौ आवयोः । अनुयुगम्, अत एव भवानजोऽपि संजज्ञे अवतीर्णवान् इति सूतीगृहे भगवान् अनुजगाद । ननु मया तद् अपि भवदादितनुप्रवेशनिर्गमापेक्षयैव संजज्ञ इत्य् उक्तम्, न तु मम प्रवेशनिर्गमलिङ्गेनैव जन्म वाच्यम् । जीवसखेन व्यष्टेः समष्टेर् वान्तर्यामिरूपेण— तं दुर्दशं गूढम् अनुप्रविष्टं गुहाहितं गह्वरेष्ठं पुराणम् तत् सृष्ट्वा तद् एवानुप्राविशत् इत्यादौ च तत्तदनुप्रवेशादिदर्शनसामान्यात् । ततस् तद्वद् इदम् उपचरितम् एवेति मन्यताम् । तत्राह—नानेति । स्वकृतविचित्रयोनिषु विशन्न् इव हेतुतया इत्यादिश्रवणात् गगनवद् असङ्ग एव त्वं यज्जीवानां नानातनूर् विदधत् प्रविशन् जहासि । मुहुः प्रविशसि जहासि चेत्य् अर्थः । तद्भूम्नस् तव विभूतिविशेषरूपां मायां को वेद बहु मन्यते? न कोऽपीत्य् अर्थः । इदं त्व् आवाभ्यां जन्म सर्वैर् एव स्तूयते इति भावः । ततो विद्वदादरोऽप्य् अत्रास्तु प्रमाणं, मम तु तत् सर्वथा न बुद्धिगोचर इति व्यञ्जितम् । अत्र विद्धातोः प्रवेशार्थो नानुपपन्नः । यथोक्तं सहस्रनामभाष्ये—शिष्टान् करोति पालयतिइति । सामान्यवचनो धातुर् विशेषवचने दृष्टः । कुरु काष्ठानीत्य् आहरणे यथा तद्वद् इति । तद् एवं श्रीकृष्णस्य स्वयं भगवत्त्वं तस्यैव नराकृतिपरब्रह्मणो न् इत्यम् एव तद्रूपेणावस्थायित्वं दर्शितम् । तथा प्रथमे पृथिव्यापि सत्यं शौचं दया क्षान्तिः इत्यादिना तदीयानां कान्तिसहओजोबलानां स्वाभाविकत्वम् अव्यभिचारित्वं च दर्शितम् । अत एव ब्रह्माण्डे चाष्टोत्तरशतनामस्तोत्रे नराकृतित्वं प्रकृत्यैवोक्तम्— नन्दव्रजजनानन्दी सच्चिदानन्दविग्रहः । नवनीतविलिप्ताङ्गो नवनीतनटोऽनघ ॥ इति । श्रीगोपालपूर्वतापन्याम् अपि तथैव— न् इत्यो न् इत्यानां चेतनश् चेतनानाम् एको बहूनां यो विदधाति कामान् । तं पीठगं येऽनुभजन्ति धीरास् तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम् ॥ इति । तम् एकं गोविन्दं सच्चिदानन्दविग्रहम् इत्यादि च । तस्माच् चतुर्भुजत्वे द्विभुजत्वे च श्रीकृष्णत्वस्याव्यभिचारित्वम् एवेति सिद्धम् । अथ कतमत् तत्पदं यत्रासौ विहरति? तत्रोच्यते— या यथा भुवि वर्तन्ते पुर्यो भगवतः प्रियाः । तास् तथा सन्ति वैकुण्ठे तत्तल्लीलार्थम् आदृताः ॥ इति स्कान्दवचनानुसारेण वैकुण्ठे यद् यत् स्थानं वर्तते, तत् तद् एवेति मन्तव्यम् । तच् चाखिलवैकुण्ठोपरिभाग एव, यतः पाद्मोत्तरखण्डे दशावतारगणने श्रीकृष्णम् एव नवमत्वेन वर्णयित्वा, क्रमेण पूर्वादिषु तद्दशावतारस्थानानां परमव्योमाभिधवैकुण्ठस्यावरणत्वेन गणनया श्रीकृष्णलोकस्य ब्रह्मदिशि प्राप्ते सर्वोपरिस्थायित्वम् एव पर्यवसितम् । आगमादौ हि दिक्क्रमस् तथैव दृश्यते । तत्रास्माभिस् तु तत्तच्छ्रवणात् ।

Transliteration (IAST)

atha sūtī-gṛhe ity asyārthaḥ | etat-prāktana-vākyeṣu śrī-bhagavan-mahima-jñāna-bhakti-pradhāno'sau viśuddha-sattva-prādurbhāvasyāpy ātmano manuṣya-līlām eva dainyātiśayataḥ prākṛta-mānuṣatvena sthāpayitvā śrī-bhagavaty apatya-buddhim ākṣiptavān | tataś ca—nanu tarhi katham apatya-buddhiṁ kuruṣe? iti śrī-bhagavat-praśnam āśaṅkya tatra tad-vākya-gauravam eva mama pramāṇaṁ na tūpapattir ity āha—sūtī-gṛha iti | nau āvayoḥ | anuyugam, ata eva bhavānajo'pi saṁjajñe avatīrṇavān iti sūtī-gṛhe bhagavān anujagāda | nanu mayā tad api bhavad-ādi-tanu-praveśa-nirgamāpekṣayaiva saṁjajña ity uktam, na tu mama praveśa-nirgama-liṅgenaiva janma vācyam | jīva-sakhena vyaṣṭeḥ samaṣṭer vāntaryāmi-rūpeṇa— taṁ durdaśaṁ gūḍham anupraviṣṭaṁ guhāhitaṁ gahvareṣṭhaṁ purāṇam tat sṛṣṭvā tad evānuprāviśat ity-ādau ca tat-tad-anupraveśādi-darśana-sāmānyāt | tatas tadvad idam upacaritam eveti manyatām | tatrāha—nāneti | sva-kṛta-vicitra-yoniṣu viśann iva hetutayā ity-ādi-śravaṇāt gaganavad asaṅga eva tvaṁ yajjīvānāṁ nānā-tanūr vidadhat praviśan jahāsi | muhuḥ praviśasi jahāsi cety arthaḥ | tad-bhūmnas tava vibhūti-viśeṣa-rūpāṁ māyāṁ ko veda bahu manyate? na ko'pīty arthaḥ | idaṁ tv āvābhyāṁ janma sarvair eva stūyate iti bhāvaḥ | tato vidvad-ādaro'py atrāstu pramāṇaṁ, mama tu tat sarvathā na buddhi-gocara iti vyañjitam | atra vid-dhātoḥ praveśārtho nānupapannaḥ | yathoktaṁ sahasra-nāma-bhāṣye—śiṣṭān karoti pālayatiiti | sāmānya-vacano dhātur viśeṣa-vacane dṛṣṭaḥ | kuru kāṣṭhānīty āharaṇe yathā tadvad iti | tad evaṁ śrī-kṛṣṇasya svayaṁ bhagavattvaṁ tasyaiva narākṛti-para-brahmaṇo n ityam eva tad-rūpeṇāvasthāyitvaṁ darśitam | tathā prathame pṛthivyāpi satyaṁ śaucaṁ dayā kṣāntiḥ ity-ādinā tadīyānāṁ kānti-saha-ojo-balānāṁ svābhāvikatvam avyabhicāritvaṁ ca darśitam | ata eva brahmāṇḍe cāṣṭottara-śata-nāma-stotre narākṛtitvaṁ prakṛtyaivoktam— nanda-vraja-janānandī sac-cid-ānanda-vigrahaḥ | nava-nīta-viliptāṅgo nava-nīta-naṭo'nagha || iti | śrī-gopāla-pūrva-tāpanyām api tathaiva— n ityo n ityānāṁ cetanaś cetanānām eko bahūnāṁ yo vidadhāti kāmān | taṁ pīṭhagaṁ ye'nubhajanti dhīrās teṣāṁ sukhaṁ śāśvataṁ netareṣām || iti | tam ekaṁ govindaṁ sac-cid-ānanda-vigraham ity-ādi ca | tasmāc catur-bhujatve dvibhujatve ca śrī-kṛṣṇatvasyāvyabhicāritvam eveti siddham | atha katamat tat-padaṁ yatrāsau viharati? tatrocyate— yā yathā bhuvi vartante puryo bhagavataḥ priyāḥ | tās tathā santi vaikuṇṭhe tat-tal-līlārtham ādṛtāḥ || iti skānda-vacanānusāreṇa vaikuṇṭhe yad yat sthānaṁ vartate, tat tad eveti mantavyam | tac cākhila-vaikuṇṭhopari-bhāga eva, yataḥ pādmottara-khaṇḍe daśāvatāra-gaṇane śrī-kṛṣṇam eva navamatvena varṇayitvā, krameṇa pūrvādiṣu tad-daśāvatāra-sthānānāṁ parama-vyomābhidha-vaikuṇṭhasyāvaraṇatvena gaṇanayā śrī-kṛṣṇa-lokasya brahma-diśi prāpte sarvopari-sthāyitvam eva paryavasitam | āgamādau hi dik-kramas tathaiva dṛśyate | tatrāsmābhis tu tat-tac-chravaṇāt |

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अथathaтеперь
सूतीsūtī«в родильном
गृहेgṛheдоме»
इत्य्ityтак —
अस्यार्थःasyārthaḥу этого смысл
एतत्etatэтому
प्राक्तनprāktanaпредшествующих
वाक्येषुvākyeṣuв речениях
श्रीśrīшри
भगवन्bhagavanБхагавана
महिमmahimaвеличия
ज्ञानjñānaзнание,
भक्तिbhaktiпреданность
प्रधानोऽसौpradhāno'sauглавным имеющий он,
विशुद्धviśuddhaчистой
सत्त्वsattvaсаттвы
प्रादुर्भावस्याप्य्prādurbhāvasyāpyи явлением бывшего
आत्मनोātmanoсебя
मनुष्यmanuṣyaчеловеческую
लीलाम्līlāmигру
एवevaименно
दैन्यातिशयतःdainyātiśayataḥсмирения избытком
प्राकृतprākṛtaобычным
मानुषत्वेनmānuṣatvenaчеловечеством
स्थापयित्वाsthāpayitvāустановив,
श्रीśrīна шри
भगवत्य्bhagavatyБхагавана
अपत्यapatyaдитяти
बुद्धिम्buddhimразумение
आक्षिप्तवान्ākṣiptavānперенёс
ततश्tataśпотому
चcaи —
ननुnanu«но
तर्हिtarhiтогда
कथम्kathamкак
अपत्यapatyaдитяти
बुद्धिंbuddhiṁразумение
कुरुषेkuruṣeтворишь?» —
इतिitiтак
श्रीśrīшри
भगवत्bhagavatБхагавана
प्रश्नम्praśnamвопрос
आशङ्क्यāśaṅkyaпредположив,
तत्रtatraтам:
तद्tadтого
वाक्यvākyaречения
गौरवम्gauravamвесомость
एवevaименно
ममmamaу меня
प्रमाणंpramāṇaṁмерило,
नnaне
तूपपत्तिर्tūpapattirже обоснование —
इत्य्ityтак
आहāhaговорит:
सूतीsūtī«в родильном
गृहgṛhaдоме»
इतिitiтак
नौnau«у нас» —
आवयोःāvayoḥу нас двоих
अनुयुगम्anuyugam«по югам»,
अतataпотому
एवevaименно
भवानजोऽपिbhavānajo'pi«ты, и нерождённый,
संजज्ञेsaṁjajñeродился» —
अवतीर्णवान्avatīrṇavānнисшёл
इतिitiтак
सूतीsūtīв родильном
गृहेgṛheдоме
भगवान्bhagavānБхагаван
अनुजगादanujagādaвослед сказал
ननुnanuно
मयाmayāмною
तद्tadто
अपिapiи
भवद्bhavad«твоего
आदिādiи прочих
तनुtanuтела
प्रवेशpraveśaвхождения,
निर्गमापेक्षयैवnirgamāpekṣayaivaисхода в отношении именно
संजज्ञsaṁjajñaродился» —
इत्य्ityтак
उक्तम्uktamсказано,
नnaне
तुtuже
ममmamaу меня
प्रवेशpraveśaвхождения,
निर्गमnirgamaисхода
लिङ्गेनैवliṅgenaivaпризнаком именно
जन्मjanmaрождение
वाच्यम्vācyamдолжно называться
जीवjīvaс дживой
सखेनsakhenaсдружённым,
व्यष्टेःvyaṣṭeḥу частного,
समष्टेर्samaṣṭerу совокупного
वान्तर्यामिvāntaryāmiили внутри пребывающего
रूपेणrūpeṇaобликом:
तंtaṁ«того
दुर्दशंdurdaśaṁтрудновидимого,
गूढम्gūḍhamсокрытого,
अनुप्रविष्टंanupraviṣṭaṁвошедшего,
गुहाहितंguhāhitaṁв тайнике положенного,
गह्वरेष्ठंgahvareṣṭhaṁв бездне стоящего,
पुराणम्purāṇamдревнего»,
तत्tat«то
सृष्ट्वाsṛṣṭvāсотворив,
तद्tadв то
एवानुप्राविशत्evānuprāviśatименно вошёл»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее
चcaи —
तत्tatтех
तद्tadи этих
अनुप्रवेशादिanupraveśādiвхождений и прочего
दर्शनdarśanaвиденья
सामान्यात्sāmānyātобщностью
ततस्tatasпотому
तद्वद्tadvadтак же
इदम्idamэто
उपचरितम्upacaritamперенесённым
एवेतिevetiименно — так
मन्यताम्manyatāmпусть считается
तत्राहtatrāhaна то говорит:
नानेतिnāneti«разные» — так
स्वsva«своею
कृतkṛtaсделанные
विचित्रvicitraдивные
योनिषुyoniṣuв лона
विशन्न्viśannвходящий
इवivaкак бы,
हेतुतयाhetutayāпричинностью»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее
श्रवणात्śravaṇātслышанием:
गगनवद्gaganavadнебу подобно
असङ्गasaṅgaнесоприкасаем
एवevaименно
त्वंtvaṁты,
यज्जीवानांyajjīvānāṁчто у джив
नानाnānāразные
तनूर्tanūrтела
विदधत्vidadhatтворя,
प्रविशन्praviśanвходя,
जहासिjahāsiоставляешь;
मुहुःmuhuḥснова и снова
प्रविशसिpraviśasiвходишь,
जहासिjahāsiоставляешь
चेत्य्cetyи — таков
अर्थःarthaḥсмысл
तद्tadтого
भूम्नस्bhūmnasполного,
तवtavaу тебя,
विभूतिvibhūtiпроявления
विशेषviśeṣaособого
रूपांrūpāṁоблик имеющую
मायांmāyāṁмайю
कोkoкто
वेदvedaзнает,
बहुbahuмного
मन्यतेmanyateценит?
नnaне
कोऽपीत्य्ko'pītyкто-либо — таков
अर्थःarthaḥсмысл
इदंidaṁэто
त्व्tvже
आवाभ्यांāvābhyāṁу нас двоих
जन्मjanmaрождение
सर्वैर्sarvairвсеми
एवevaименно
स्तूयतेstūyateвосхваляется —
इतिitiтаково
भावःbhāvaḥразумение
ततोtatoпотому
विद्वद्vidvadучёных
आदरोऽप्य्ādaro'pyи почтение
अत्रास्तुatrāstuздесь да будет
प्रमाणंpramāṇaṁмерилом,
ममmamaу меня
तुtuже
तत्tatто
सर्वथाsarvathāвовсе
नnaне
बुद्धिbuddhiразумения
गोचरgocaraпредмет —
इतिitiтак
व्यञ्जितम्vyañjitamявлено
अत्रatraздесь
विद्vid«вид»-
धातोःdhātoḥкорня
प्रवेशार्थोpraveśārthoвхождения смысл
नानुपपन्नःnānupapannaḥне неуместен
यथोक्तंyathoktaṁкак сказано
सहस्रsahasraтысячи
नामnāmaимён
भाष्येbhāṣyeв бхашье:
शिष्टान्śiṣṭān«наставленных
करोतिkarotiделает,
पालयतिpālayatiхранит»
इतिitiтак
सामान्यsāmānyaобщего
वचनोvacanoзначения
धातुर्dhāturкорень
विशेषviśeṣaособого
वचनेvacaneв значении
दृष्टःdṛṣṭaḥвиден;
कुरुkuru«сделай
काष्ठानीत्य्kāṣṭhānītyдрова» — так —
आहरणेāharaṇeв принесении,
यथाyathāкак,
तद्वद्tadvadтак же —
इतिitiтак
तद्tadто
एवंevaṁтак
श्रीśrīшри
कृष्णस्यkṛṣṇasyaКришны
स्वयंsvayaṁсам
भगवत्त्वंbhagavattvaṁБхагаваном бытие,
तस्यैवtasyaivaу Него именно,
नराकृतिnarākṛtiчеловеческий облик имеющего
परparaвысшего
ब्रह्मणोbrahmaṇoБрахмана,
न्nвеч-
इत्यम्ityamное
एवevaименно
तद्tadтем
रूपेणावस्थायित्वंrūpeṇāvasthāyitvaṁобликом пребывание
दर्शितम्darśitamпоказано
तथाtathāтак
प्रथमेprathameв первой песни:
पृथिव्यापिpṛthivyāpi«землёю и
सत्यंsatyaṁправдивость,
शौचंśaucaṁчистота,
दयाdayāмилосердие,
क्षान्तिःkṣāntiḥтерпение»
इत्य्ityтак
आदिनाādināи далее
तदीयानांtadīyānāṁу Его
कान्तिkāntiкрасы,
सहsahaстойкости,
ओजोojoмощи,
बलानांbalānāṁсилы
स्वाभाविकत्वम्svābhāvikatvamприродность,
अव्यभिचारित्वंavyabhicāritvaṁнеотступность
चcaи
दर्शितम्darśitamпоказано
अतataпотому
एवevaименно
ब्रह्माण्डेbrahmāṇḍeв «Брахманде»,
चाष्टोत्तरcāṣṭottaraи сверх восьми
शतśataста имён
नामnāmaимён
स्तोत्रेstotreгимне,
नराकृतित्वंnarākṛtitvaṁчеловеческим обликом бытие
प्रकृत्यैवोक्तम्prakṛtyaivoktamприродою именно сказано:
नन्दnanda«Нанды
व्रजvrajaВраджа
जनानन्दीjanānandīлюдей радующий,
सच्sacбытия,
चिद्cidсознания,
आनन्दānandaблаженства
विग्रहःvigrahaḥобраз имеющий,
नवnavaсвежим
नीतnītaмаслом
विलिप्ताङ्गोviliptāṅgoумащённое тело имеющий,
नवnavaсвежего
नीतnītaмасла
नटोऽनघnaṭo'naghaлицедей, безгрешный»
इतिitiтак
श्रीśrīв шри
गोपालgopāla«Гопала-
पूर्वpūrvaпурва-
तापन्याम्tāpanyāmтапани»
अपिapiи
तथैवtathaivaтак именно:
न्nвеч-
इत्योityoный
न्nвеч-
इत्यानांityānāṁных,
चेतनश्cetanaśсознающий
चेतनानाम्cetanānāmсознающих,
एकोekoодин
बहूनांbahūnāṁмногих,
योyoкоторый
विदधातिvidadhātiисполняет
कामान्kāmānжелания, —
तंtaṁтого,
पीठगंpīṭhagaṁна сиденье пребывающего,
येऽनुभजन्तिye'nubhajantiкоторые почитают,
धीरास्dhīrāsстойкие, —
तेषांteṣāṁу них
सुखंsukhaṁсчастье
शाश्वतंśāśvataṁвечное,
नेतरेषाम्netareṣāmне у иных»
इतिitiтак
तम्tam«того
एकंekaṁодного
गोविन्दंgovindaṁГовинду,
सच्sacбытия,
चिद्cidсознания,
आनन्दānandaблаженства
विग्रहम्vigrahamобраз имеющего»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее
चcaи
तस्माच्tasmācпотому
चतुर्caturпри четырёх-
भुजत्वेbhujatveрукости
द्विभुजत्वेdvibhujatveпри двурукости
चcaи
श्रीśrīшри
कृष्णत्वस्याव्यभिचारित्वम्kṛṣṇatvasyāvyabhicāritvamКришною бытия неотступность
एवेतिevetiименно — так
सिद्धम्siddhamдоказано
अथathaтеперь:
कतमत्katamatкакова
तत्tatта
पदंpadaṁобитель,
यत्रासौyatrāsauгде он
विहरतिviharatiиграет?
तत्रोच्यतेtatrocyateна то говорится:
याyā«которые
यथाyathāкак
भुविbhuviна земле
वर्तन्तेvartanteпребывают
पुर्योpuryoгорода
भगवतःbhagavataḥБхагавана
प्रियाःpriyāḥмилые, —
तास्tāsте
तथाtathāтак
सन्तिsantiесть
वैकुण्ठेvaikuṇṭheна Вайкунтхе,
तत्tatтех
तल्talи этих
लीलार्थम्līlārthamигр ради
आदृताःādṛtāḥчтимые»
इतिitiтак —
स्कान्दskānda«Сканды»
वचनानुसारेणvacanānusāreṇaречения следованием:
वैकुण्ठेvaikuṇṭheна Вайкунтхе
यद्yadкакое
यत्yatкакое
स्थानंsthānaṁместо
वर्ततेvartateпребывает,
तत्tatто
तद्tadто
एवेतिevetiименно — так
मन्तव्यम्mantavyamдолжно мыслиться
तच्tacто
चाखिलcākhilaи всех
वैकुण्ठोपरिvaikuṇṭhopariВайкунтх выше
भागbhāgaчасть
एवevaименно,
यतःyataḥибо
पाद्मोत्तरpādmottara«Падмы» верхнем
खण्डेkhaṇḍeв разделе,
दशावतारdaśāvatāraдесяти нисшествий
गणनेgaṇaneпри счёте,
श्रीśrīшри
कृष्णम्kṛṣṇamКришну
एवevaименно
नवमत्वेनnavamatvenaдевятым
वर्णयित्वाvarṇayitvāописав,
क्रमेणkrameṇaпо порядку
पूर्वादिषुpūrvādiṣuна востоке и прочих
तद्tadтех
दशावतारdaśāvatāraдесяти нисшествий
स्थानानांsthānānāṁмест
परमparama«высшим
व्योमाभिधvyomābhidhaнебом» именуемой
वैकुण्ठस्यावरणत्वेनvaikuṇṭhasyāvaraṇatvenaВайкунтхи окружением бытием
गणनयाgaṇanayāсчётом,
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришны
लोकस्यlokasyaмира
ब्रह्मbrahmaБрахмы
दिशिdiśiв стороне
प्राप्तेprāpteпри достигнутом,
सर्वोपरिsarvopariвсего выше
स्थायित्वम्sthāyitvamпребывание
एवevaименно
पर्यवसितम्paryavasitamвышло
आगमादौāgamādauв агамах и прочем
हिhiведь
दिक्dikсторон
क्रमस्kramasпорядок
तथैवtathaivaтак именно
दृश्यतेdṛśyateвидится
तत्रास्माभिस्tatrāsmābhisтам нами
तुtuже
तत्tatто
तच्tacи это
छ्रवणात्chravaṇātслышано
Translation

Теперь смысл слов «в родильном доме». В предшествующих речениях он, у кого главное — знание величия шри Бхагавана и преданность, от избытка смирения выставил свою человеческую игру — хотя сам он был явлением чистой саттвы — как обычное человечество, и тем перенёс на шри Бхагавана мысль о сыне. И, предположив вопрос шри Бхагавана: «Но как же ты почитаешь меня сыном?» — он отвечает, что мерило для него не рассуждение, а весомость Его собственного слова: «в родильном доме». «У нас» — у нас двоих; «по югам». Потому и сказал Бхагаван вслед в родильном доме: «ты, хоть и нерождённый, родился», то есть нисшёл.

«Но ведь и это сказано мною в отношении вхождения в твоё и прочих тело и исхода из него, а не так, что рождением следует называть лишь то, что имеет признаком моё вхождение и исход, — как то, что Я, сдружённый с дживой, вхожу обликом внутреннего правителя в частное или совокупное: „того трудновидимого, сокрытого, вошедшего, положенного в тайнике, стоящего в бездне, древнего“, „сотворив то, в то и вошёл“ и далее: ведь видение таких вхождений и прочего — общее. Стало быть, пусть и это считается перенесением».

На это он говорит: «разные». Слыша «входящий как бы в дивные, им самим сделанные лона, как причина» и далее: ты, подобно небу, ни с чем не соприкасаешься, — и, творя разные тела джив, входишь и оставляешь; снова и снова входишь и оставляешь; таков смысл. Кто же знает, кто ценит эту майю Твою, Полного, — облик особого Твоего проявления? Никто. А вот это наше с нею рождение восхваляют все; таково разумение. Значит, пусть мерилом здесь будет и почтение учёных, а мне это и вовсе не по разумению, — так и явлено. И смысл вхождения у корня «вид» тут уместен: как сказано в бхашье на тысячу имён — «наставленных делает, хранит»; корень общего значения виден и в особом значении, как «сделай дрова» — о принесении.

Итак, показано, что шри Кришна — Сам Бхагаван и что Он же, высший Брахман в человеческом облике, вечно пребывает именно в этом облике. Так и в первой песни — в «землёю и правдивость, чистота, милосердие, терпение» и далее — показано, что Его краса, стойкость, мощь и сила природны и неотступны. Потому и в «Брахманде», в гимне ста восьми имён, человеческий облик назван Его природою: «Радующий людей Враджа Нанды, чей образ — бытие, сознание и блаженство, чьё тело умащено свежим маслом, лицедей свежего масла, безгрешный».

И в шри «Гопала-пурва-тапани» так же: «Вечный среди вечных, сознающий среди сознающих, один среди многих, кто исполняет желания, — у тех стойких, кто почитает Его, пребывающего на сиденье, счастье вечно, а не у иных». И «того одного Говинду, чей образ — бытие, сознание и блаженство» и далее. Потому доказано: и при четырёхрукости, и при двурукости то, что Он шри Кришна, неотступно.

Теперь: какова та обитель, где Он играет? На это говорится: по речению «Сканды» — «Как пребывают на земле милые Бхагавану города, так они есть и на Вайкунтхе, чтимые ради тех и этих игр», — надо считать, что всякое место, какое есть на Вайкунтхе, то и есть. И это — часть выше всех Вайкунтх: ибо в верхнем разделе «Падмы», при счёте десяти нисшествий, описав шри Кришну именно девятым и сочтя места тех десяти нисшествий по порядку сторон, начиная с востока, окружением Вайкунтхи, именуемой «высшим небом», получили, что мир шри Кришны приходится на сторону Брахмы, — а это и значит: выше всего. В агамах и прочем порядок сторон виден именно такой; там мы это и слышали.

Version

a7eadfa360a5 · published Sep 20, 2026, 7:59:50 PM UTC

Available inRU

Page between verses with