Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha Four — Kṛṣṇa: Who the Source Is4.57Jīva Gosvāmī
437 / 1405
Linux
Turn pages
Ṣaṭ-sandarbha · 4.57
॥
Devanāgarī

अथ श्रीव्यासदेवस्य— अनर्थोपशमं साक्षाद् भक्तियोगम् अधोक्षजे । लोकस्याजानतो विद्वांश् चक्रे सात्वतसंहिताम् ॥ यस्यां वै श्रूयमाणायां कृष्णे परमपूरुषे । भक्तिर् उत्पद्यते पुंसः शोकमोहभयापहा ॥ अधोक्षजे श्रीकृष्णे । अधोऽनेन शयानेन शकटान्तरचारिणा । राक्षसी निहता रौद्रा शकुनीवेशधारिणी ॥ पूतना नाम घोरा सा महाकाया महाबला । विषदिग्धस्तनं क्षुद्रा प्रयच्छन्ती जनार्दने ॥ ददृशुर् निहतां तत्र राक्षसीं वनगोचराः । पुनर् जातोऽयम् इत्य् आहुर् उक्तस् तस्माद् अधोक्षजः ॥ इति हरिवंशे श्रीवासुदेवमाहात्म्ये तन्नाम्नः श्रीकृष्णविषयताया प्रसिद्धेः । अत एवोत्तरत्रपद्ये साक्षात् कृष्ण इत्य् एवोक्तम् । श्रीभगवन्नामकौमुदीकाराश् च कृष्णशब्दस्य तमालश्यामलत्विषि यशोदास्तनन्धये परब्रह्मणि रूढिः इति प्रयोगप्राचुर्यात् तत्रैव प्रथमतः प्रतीतेर् उदय इति चोक्तवन्तः । सामोपनिषदि च कृष्णाय देवकीनन्दनाय इति । अत्र ग्रन्थफलत्वं तस्यैव व्यक्तम् इति चैकेनैवानेन वचनेन तत्परिपूर्णता सिध्यति ॥ ॥

Transliteration (IAST)

atha śrī-vyāsa-devasya— anarthopaśamaṁ sākṣād bhakti-yogam adhokṣaje | lokasyājānato vidvāṁś cakre sātvata-saṁhitām || yasyāṁ vai śrūyamāṇāyāṁ kṛṣṇe parama-pūruṣe | bhaktir utpadyate puṁsaḥ śoka-moha-bhayāpahā || adhokṣaje śrī-kṛṣṇe | adho'nena śayānena śakaṭāntara-cāriṇā | rākṣasī nihatā raudrā śakunī-veśa-dhāriṇī || pūtanā nāma ghorā sā mahā-kāyā mahā-balā | viṣa-digdha-stanaṁ kṣudrā prayacchantī janārdane || dadṛśur nihatāṁ tatra rākṣasīṁ vana-gocarāḥ | punar jāto'yam ity āhur uktas tasmād adhokṣajaḥ || iti harivaṁśe śrī-vāsudeva-māhātmye tan-nāmnaḥ śrī-kṛṣṇa-viṣayatāyā prasiddheḥ | ata evottaratra-padye sākṣāt kṛṣṇa ity evoktam | śrī-bhagavan-nāma-kaumudī-kārāś ca kṛṣṇa-śabdasya tamāla-śyāmala-tviṣi yaśodā-stanandhaye para-brahmaṇi rūḍhiḥ iti prayoga-prācuryāt tatraiva prathamataḥ pratīter udaya iti coktavantaḥ | sāmopaniṣadi ca kṛṣṇāya devakī-nandanāya iti | atra grantha-phalatvaṁ tasyaiva vyaktam iti caikenaivānena vacanena tat-paripūrṇatā sidhyati || ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अथathaтеперь
श्रीśrīу шри
व्यासvyāsaВьяса-
देवस्यdevasyaдевы:
अनर्थोपशमंanarthopaśamaṁ«бедствия успокоение,
साक्षाद्sākṣādвоочию,
भक्तिbhaktiпреданности
योगम्yogamсоединение
अधोक्षजेadhokṣajeс Адхокшаджей,
लोकस्याजानतोlokasyājānatoу мира, не знающего,
विद्वांश्vidvāṁśзнающий,
चक्रेcakreсделал —
सात्वतsātvataсатватов
संहिताम्saṁhitāmсамхиту;
यस्यांyasyāṁв которой
वैvaiименно,
श्रूयमाणायांśrūyamāṇāyāṁслушаемой,
कृष्णेkṛṣṇeк Кришне,
परमparamaвысшему
पूरुषेpūruṣeЧеловеку,
भक्तिर्bhaktirпреданность
उत्पद्यतेutpadyateрождается
पुंसःpuṁsaḥу человека,
शोकśokaскорбь,
मोहmohaобольщение,
भयापहाbhayāpahāстрах уносящая»
अधोक्षजेadhokṣaje«с Адхокшаджей» —
श्रीśrīшри
कृष्णेkṛṣṇeс Кришною:
अधोऽनेनadho'nena«внизу этим,
शयानेनśayānenaвозлежащим,
शकटान्तरśakaṭāntaraтелеги внутрь
चारिणाcāriṇāходящим,
राक्षसीrākṣasīракшаси
निहताnihatāубита
रौद्राraudrāгрозная,
शकुनीśakunīптицы
वेशveśaвид
धारिणीdhāriṇīносящая, —
पूतनाpūtanāПутана
नामnāmaпо имени,
घोराghorāстрашная,
साsāона,
महाmahāвеликое
कायाkāyāтело,
महाmahāвеликую
बलाbalāсилу имеющая,
विषviṣaядом
दिग्धdigdhaумащённую
स्तनंstanaṁгрудь,
क्षुद्राkṣudrāнизкая,
प्रयच्छन्तीprayacchantīподающая
जनार्दनेjanārdaneпри Джанардане;
ददृशुर्dadṛśurувидели
निहतांnihatāṁубитую
तत्रtatraтам
राक्षसींrākṣasīṁракшаси
वनvanaлеса
गोचराःgocarāḥобитатели:
पुनर्punar«снова
जातोऽयम्jāto'yamрождён этот» —
इत्य्ityтак
आहुर्āhurсказали;
उक्तस्uktasназван
तस्माद्tasmādпотому
अधोक्षजःadhokṣajaḥАдхокшаджею»
इतिitiтак —
हरिवंशेharivaṁśeв «Хари-вамше»,
श्रीśrīв шри
वासुदेवvāsudevaВасудевы
माहात्म्येmāhātmyeвеличии, —
तन्tanтого
नाम्नःnāmnaḥимени
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришну
विषयतायाviṣayatāyāпредметом имением
प्रसिद्धेःprasiddheḥизвестностью
अतataпотому
एवोत्तरत्रevottaratraименно далее
पद्येpadyeв стихе
साक्षात्sākṣāt«воочию
कृष्णkṛṣṇaКришна»
इत्य्ityтак
एवोक्तम्evoktamименно сказано
श्रीśrīшри
भगवन्bhagavan«Бхагавана
नामnāmaимён
कौमुदीkaumudīкумуди»
काराश्kārāśтворцы
चcaи:
कृष्णkṛṣṇa«Кришна»
शब्दस्यśabdasyaу слова
तमालtamālaтамалы
श्यामलśyāmalaтемнотою
त्विषिtviṣiблеск имеющем,
यशोदाyaśodāЯшоды
स्तनन्धयेstanandhayeгрудь сосущем,
परparaвысшем
ब्रह्मणिbrahmaṇiБрахмане
रूढिःrūḍhiḥукоренённость»
इतिitiтак,
प्रयोगprayogaупотребления
प्राचुर्यात्prācuryātобилием
तत्रैवtatraivaтам именно
प्रथमतःprathamataḥсперва
प्रतीतेर्pratīterпостижения
उदयudayaвосход —
इतिitiтак
चोक्तवन्तःcoktavantaḥи сказали
सामोपनिषदिsāmopaniṣadiв «Сама-упанишаде»
चcaи:
कृष्णायkṛṣṇāya«Кришне,
देवकीdevakīДеваки
नन्दनायnandanāyaсыну»
इतिitiтак
अत्रatraздесь
ग्रन्थgranthaкниги
फलत्वंphalatvaṁплодом бытие
तस्यैवtasyaivaу Него именно
व्यक्तम्vyaktamявно —
इतिitiтак;
चैकेनैवानेनcaikenaivānenaи одним именно этим
वचनेनvacanenaречением
तत्tatта
परिपूर्णताparipūrṇatāсовершенная полнота
सिध्यतिsidhyatiдостигается
Translation

Теперь у шри Вьясадевы: «Знающий, ради не знающего мира он сделал самхиту сатватов — воочию успокоение бедствия, соединение преданностью с Адхокшаджей; слушая её, человек рождает в себе преданность Кришне, высшему Человеку, уносящую скорбь, обольщение и страх».

«С Адхокшаджей» — с шри Кришною; ведь в «Хари-вамше», в величии шри Васудевы, известно, что это имя относится к шри Кришне: «Этим, лежавшим внизу и заползавшим под телегу, убита грозная ракшаси в птичьем обличье, по имени Путана, страшная, с огромным телом и великою силой, низкая, подававшая Джанардане грудь, умащённую ядом. Увидев её там убитой, лесные жители сказали: „Он родился снова“ — потому и назван Адхокшаджею». Потому и в следующем стихе сказано прямо: «воочию Кришна».

И творцы «Кумуди имён шри Бхагавана» сказали: «Слово „Кришна“ укоренено в том, чей блеск темен, как тамала, кто сосёт грудь Яшоды, в высшем Брахмане», — и что по обилию такого употребления постижение сперва восходит именно там. И в «Сама-упанишаде»: «Кришне, сыну Деваки». Здесь явно, что плод книги — именно Он; и одним этим речением та совершенная полнота и достигается.

Version

f5c1aabb2921 · published Sep 20, 2026, 7:59:50 PM UTC

Available inRU

Page between verses with