तद् एवम् अप्रकटप्रकटलीलयोः समन्वयो दर्शितः । एते एव पाद्मोत्तरखण्डे भोगलीलाशब्दाभ्याम् उच्येते—भोगे न् इत्यस्थितिस् तस्य लीलां संहरते कदा इत्यादिना । यां कदाचित् संहरते सा लीलेत्य् अर्थः । तत्र प्रकटलीलागतभावस्य विरहसंयोगादिलीलावैचित्रीभरवाहित्वेन बलवत्तरत्वात् उभयलीलैकीभावानन्तरम् अपि तन्मयस् तेषाम् अभिमानोऽनुवर्तत एव । तत्रैश्वर्यज्ञानसंवलितभावानां श्रीयादवानाम् । स तावन् नूनम् एवं सम्भवति—“अहो सर्वदैवानन्यजीवातूनाम् अस्माकम् ईशिता श्रीकृष्णाख्यो भगवान् अयं नानालीलामृतनिर्झरैः सान्द्रानन्दचमत्कारम् आस्वादयितुं यादवशिखामणेर् न् इत्यम् एव पितृभावसमृद्धस्य श्रीमदानकदुन्दुभेर् गृहे स्वजन्मना स्वान् अस्मान् अलंचकार । ततश् च साधितास्मदानन्दसत्रप्रधानविविधकार्यः परमबान्धवोऽसौ परमेश्वरस् तत्तद्रूपान् एवास्मान् पुनर् ब्रह्माद्यैर् अपि दुरधिगमे श्रीमथुरानाम्नि श्रीद्वारकानाम्नि वा परमधाम्नि नानामाधुरीधुरीणाभिर् आत्मलीलाभिर् अनुशीलित एव विभ्राजते” इति । सोऽयम् अभिमानः श्रीवृन्दावने तु निजनिजसम्बन्धसन्धायकप्रेमैकानुसारिणां श्रीव्रजवासिनां नूनम् एव समुज्जृम्भते—“अहो! योऽसौ गोकुलकुलभागधेयपुञ्जमञ्जुलप्रकाशो मादृशां दृशां जीवनसञ्चयनिर्मञ्छनीयपादलाञ्छनलेशो वाञ्छातीतसुखसन्ततिसन्तानको महावनव्रजमहाखनिजनिनीलमणिर् आविरासीत्, योऽसौ दुष्टभोजराजविसृष्टैः पूतनादिग्रहसमूहैर् उपरक्तोऽपि मुहुर् अनुकूलेन विधिना तेषां स्वयम् एव विनाशपूर्वकं चकोरेभ्यः चन्द्रमा इवास्मभ्यम् अवतीर्ण एवासीत्, योऽसौ तादृशतदीयमहागुणगणाद् एव परितुष्यद्भिर् मुनिदेवैर् इव दत्तेन केनापि प्रभावेण मुहुर् अपि विपद्गणाद् आत्मक्लेशम् अगणयन्न् एव नः परित्रातवान्, योऽसौ निजशीललावण्यरूपगुणविलासकेलिविनिगूढसौहृद्यप्रकटनचातुरीगुम्फितमाधुरीभिर् अस्मान् सुष्ठु पुष्टांश् चकार, योऽसौ लघुनापि गुणाभासेनास्माकम् आनन्दसन्दोहम् अभिविन्दमानो यद् यद् अपि मादृशाम् अभिलषितं तदतीतं वा, तत् तद् अपि प्रतिलवम् अप्य् आश्चर्यभूतं निजमाधुर्यवर्यम् उल्लासितवान्,
tad evam aprakaṭa-prakaṭa-līlayoḥ samanvayo darśitaḥ | ete eva pādmottara-khaṇḍe bhoga-līlā-śabdābhyām ucyete—bhoge n itya-sthitis tasya līlāṁ saṁharate kadā ity-ādinā | yāṁ kadācit saṁharate sā līlety arthaḥ | tatra prakaṭa-līlā-gata-bhāvasya viraha-saṁyogādi-līlā-vaicitrī-bhara-vāhitvena balavattaratvāt ubhaya-līlaikī-bhāvānantaram api tanmayas teṣām abhimāno'nuvartata eva | tatraiśvarya-jñāna-saṁvalita-bhāvānāṁ śrī-yādavānām | sa tāvan nūnam evaṁ sambhavati—“aho sarvadaivānanya-jīvātūnām asmākam īśitā śrī-kṛṣṇākhyo bhagavān ayaṁ nānā-līlāmṛta-nirjharaiḥ sāndrānanda-camatkāram āsvādayituṁ yādava-śikhāmaṇer n ityam eva pitṛ-bhāva-samṛddhasya śrīmad-ānakadundubher gṛhe sva-janmanā svān asmān alaṁcakāra | tataś ca sādhitāsmad-ānanda-satra-pradhāna-vividha-kāryaḥ parama-bāndhavo'sau parameśvaras tat-tad-rūpān evāsmān punar brahmādyair api duradhigame śrī-mathurā-nāmni śrī-dvārakā-nāmni vā parama-dhāmni nānā-mādhurī-dhurīṇābhir ātma-līlābhir anuśīlita eva vibhrājate” iti | so'yam abhimānaḥ śrī-vṛndāvane tu nija-nija-sambandha-sandhāyaka-premaikānusāriṇāṁ śrī-vraja-vāsināṁ nūnam eva samujjṛmbhate—“aho! yo'sau gokula-kula-bhāga-dheya-puñja-mañjula-prakāśo mādṛśāṁ dṛśāṁ jīvana-sañcaya-nirmañchanīya-pāda-lāñchana-leśo vāñchātīta-sukha-santati-santānako mahā-vana-vraja-mahā-khani-jani-nīla-maṇir āvirāsīt, yo'sau duṣṭa-bhoja-rāja-visṛṣṭaiḥ pūtanādi-graha-samūhair uparakto'pi muhur anukūlena vidhinā teṣāṁ svayam eva vināśa-pūrvakaṁ cakorebhyaḥ candramā ivāsmabhyam avatīrṇa evāsīt, yo'sau tādṛśa-tadīya-mahā-guṇa-gaṇād eva parituṣyadbhir muni-devair iva dattena kenāpi prabhāveṇa muhur api vipad-gaṇād ātma-kleśam agaṇayann eva naḥ paritrātavān, yo'sau nija-śīla-lāvaṇya-rūpa-guṇa-vilāsa-keli-vinigūḍha-sauhṛdya-prakaṭana-cāturī-gumphita-mādhurībhir asmān suṣṭhu puṣṭāṁś cakāra, yo'sau laghunāpi guṇābhāsenāsmākam ānanda-sandoham abhivindamāno yad yad api mādṛśām abhilaṣitaṁ tad-atītaṁ vā, tat tad api pratilavam apy āścarya-bhūtaṁ nija-mādhurya-varyam ullāsitavān,
Итак, согласование неявленной и явленной игр показано. Их же в последнем разделе «Падмы» называют двумя словами — «бхога» и «лила»: «В наслаждении пребывание его постоянно; игру же он свёртывает иногда» и далее. Та, которую он иногда свёртывает, и есть «лила».
И поскольку чувство, принадлежащее явленной игре, сильнее, ибо несёт на себе всё бремя многообразия игры — разлуки, соединения и прочего, — то и после того, как обе игры стали одним, самосознание, полное этого чувства, у них сохраняется.
У шри Ядавов, чьё чувство соединено со знанием о величии, оно, надо думать, таково: «О! Этот Бхагаван, зовомый шри Кришною, владыка наш, у кого всегда нет иного, чем жить, — чтобы дать нам вкусить изумление густого блаженства водопадами амриты разных игр, украсил нас, своих, собственным рождением в доме шримад Анакадундубхи, венца Ядавов, вечно богатого отцовским чувством. А затем, совершив главные из разных дел — жертвенные обряды нашего блаженства, — этот высший родич, высший Владыка, снова сияет, взлелеянный своими играми, несущими бремя разных сладостей, в высшей обители, зовомой шри Матхурою или шри Дваракою, труднодостижимой и для Брахмы и прочих, — и нас, в тех же обликах, держит при себе».
А в шри Вриндаване у жителей шри Враджа, держащихся одной любви, что устрояет связь каждого с ним, оно, несомненно, раскрывается так: «О! Тот, кто явился прелестным проявлением груды благой доли рода Гокулы, у кого и крупицы знака стоп достойно обмахивать множеством жизней такие очи, как наши, кто — древо желаний непрерывного счастья, превосходящего желание, синий самоцвет, рождённый из великой копи — великого леса, Враджа; кто, хотя и затмеваем сонмами схватчиков — Путаною и прочими, посланными злым царём Бходжей, — снова и снова, благоприятной судьбою сам прежде уничтожая их, низошёл к нам, как луна к чакорам; кто, некоею мощью, как бы данною мудрецами и богами, удовлетворёнными самой этой совокупностью его великих качеств, снова и снова спасал нас от сонма бед, вовсе не считаясь с собственной мукой; кто вскормил нас вдоволь сладостями, сплетёнными искусством являть свой нрав, прелесть, облик, качества, забавы, игры и сокровенную дружественность; кто, даже малым отблеском одного своего качества находя у нас обилие блаженства, каждый миг являл лучшее из своей сладости, дивное сверх всего, — и то, чего желали такие, как мы, и то, что желание превосходит, —
bab1d7537f8a · published Sep 20, 2026, 7:59:50 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Два самосознания различаются не мерою любви, а тем, что в них помнится: у Ядавов — величие, во Врадже — родство.