Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha Four — Kṛṣṇa: Who the Source Is4.184Jīva Gosvāmī
596 / 1405
Linux
Turn pages
Ṣaṭ-sandarbha · 4.184
॥
Devanāgarī

इत्थम् अष्टानां श्रीपट्टमहिषीणां तु तत्स्वरूपशक्तित्वं कैमुत्येनैव सिध्यति । तत्र श्रीसत्यभामाया भूशक्तिरूपत्वं पाद्मोत्तरखण्डादौ प्रसिद्धम् । श्रीयमुनायाः कृपाशक्तिरूपत्वं स्कान्दयमुनामाहात्म्यादाव् इत्याद्य् अन्वेषणीयम् । किन्तु श्रीहरिवंशादौ सत्यभामायाः सौभाग्यातिशयस्य विख्यातत्वात् प्रेमशक्तिप्रचुरभूशक्तित्वं ज्ञेयम् । स्वयं लक्ष्मीस् तु श्रीरुक्मिणी— द्वारकायाम् अभूद् राजन् महामोदः पुरौकसाम् । रुक्मिण्या रमयोपेतं दृष्ट्वा कृष्णं श्रियः पतिम् ॥ इत्यादिषु तस्याम् एव भूरिशः प्रसिद्धेः । अतः स्वयं लक्ष्मीत्वेनैव परस्परयोग्यताम् आह— अस्यैव भार्या भवितुं रुक्मिण्य् अर्हति नापरा । असाव् अप्य् अनवद्यात्मा भैष्म्याः समुचितः पतिः ॥ स्पष्टम् । ॥

Transliteration (IAST)

ittham aṣṭānāṁ śrī-paṭṭa-mahiṣīṇāṁ tu tat-svarūpa-śaktitvaṁ kaimutyenaiva sidhyati | tatra śrī-satyabhāmāyā bhū-śakti-rūpatvaṁ pādmottara-khaṇḍādau prasiddham | śrī-yamunāyāḥ kṛpā-śakti-rūpatvaṁ skānda-yamunā-māhātmyādāv ity-ādy anveṣaṇīyam | kintu śrī-harivaṁśādau satyabhāmāyāḥ saubhāgyātiśayasya vikhyātatvāt prema-śakti-pracura-bhū-śaktitvaṁ jñeyam | svayaṁ lakṣmīs tu śrī-rukmiṇī— dvārakāyām abhūd rājan mahā-modaḥ puraukasām | rukmiṇyā ramayopetaṁ dṛṣṭvā kṛṣṇaṁ śriyaḥ patim || ity-ādiṣu tasyām eva bhūriśaḥ prasiddheḥ | ataḥ svayaṁ lakṣmītvenaiva paraspara-yogyatām āha— asyaiva bhāryā bhavituṁ rukmiṇy arhati nāparā | asāv apy anavadyātmā bhaiṣmyāḥ samucitaḥ patiḥ || spaṣṭam | ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
इत्थम्itthamТак
अष्टानांaṣṭānāṁвосьми
श्रीśrīшри
पट्टpaṭṭaглавных
महिषीणांmahiṣīṇāṁцариц
तुtuже
तत्tatего
स्वरूपsvarūpaсвоеобразия
शक्तित्वंśaktitvaṁсилою бытие
कैमुत्येनैवkaimutyenaivaтем более именно
सिध्यतिsidhyatiустанавливается.
तत्रtatraТам
श्रीśrīшри
सत्यभामायाsatyabhāmāyāСатьябхамы
भूbhūземли
शक्तिśaktiсилы
रूपत्वंrūpatvaṁобликом бытие
पाद्मोत्तरpādmottara«Падмы» последнем
खण्डादौkhaṇḍādauразделе и прочих
प्रसिद्धम्prasiddhamизвестно.
श्रीśrīШри
यमुनायाःyamunāyāḥЯмуны
कृपाkṛpāмилости
शक्तिśaktiсилы
रूपत्वंrūpatvaṁобликом бытие —
स्कान्दskāndaв «Сканды»
यमुनाyamunāЯмуны
माहात्म्यादाव्māhātmyādāvвеличии и прочем —
इत्य्ityтак
आद्य्ādyи прочее
अन्वेषणीयम्anveṣaṇīyamда будет разыскано.
किन्तुkintuНо,
श्रीśrīшри
हरिवंशादौharivaṁśādau«Хариванше» и прочих
सत्यभामायाःsatyabhāmāyāḥСатьябхамы
सौभाग्यातिशयस्यsaubhāgyātiśayasyaсчастья преизбытка
विख्यातत्वात्vikhyātatvātизвестностью,
प्रेमpremaлюбви
शक्तिśaktiсилою
प्रचुरpracuraобильною
भूbhūземли
शक्तित्वंśaktitvaṁсилою бытие
ज्ञेयम्jñeyamда будет знаемо.
स्वयंsvayaṁСама
लक्ष्मीस्lakṣmīsЛакшми
तुtuже —
श्रीśrīшри
रुक्मिणीrukmiṇīРукмини:
द्वारकायाम्dvārakāyām«в Двараке
अभूद्abhūdбыло,
राजन्rājanо царь,
महाmahāвеликое
मोदःmodaḥликование
पुरौकसाम्puraukasāmгорожан,
रुक्मिण्याrukmiṇyāРукмини,
रमयोपेतंramayopetaṁРамою сопровождаемого
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев,
कृष्णंkṛṣṇaṁКришну,
श्रियःśriyaḥШри
पतिम्patimсупруга»
इत्य्ityтак
आदिषुādiṣuи в прочих
तस्याम्tasyāmв ней
एवevaименно
भूरिशःbhūriśaḥобильно
प्रसिद्धेःprasiddheḥизвестностью.
अतःataḥОттого
स्वयंsvayaṁсамой
लक्ष्मीत्वेनैवlakṣmītvenaivaЛакшмиевостью именно
परस्परparasparaвзаимную
योग्यताम्yogyatāmпригодность
आहāhaговорит:
अस्यैवasyaiva«этого именно
भार्याbhāryāженою
भवितुंbhavituṁбыть
रुक्मिण्य्rukmiṇyРукмини
अर्हतिarhatiдостойна,
नापराnāparāне иная;
असाव्asāvэтот
अप्य्apyтакже,
अनवद्यात्माanavadyātmāбезупречный собою, —
भैष्म्याःbhaiṣmyāḥБхайшми
समुचितःsamucitaḥподобающий
पतिःpatiḥмуж».
स्पष्टम्spaṣṭamЯсно.
Translation

Так тем более устанавливается, что восемь шри главных цариц суть сила его своеобразия. То, что шри Сатьябхама есть облик силы земли, известно по последнему разделу «Падмы» и прочим; что шри Ямуна — облик силы милости, — по величию Ямуны в «Сканде» и прочим; остальное следует разыскать. Но, поскольку по шри «Хариванше» и прочим известен преизбыток счастья Сатьябхамы, её следует знать как силу земли, обильную силою любви. А сама Лакшми — это шри Рукмини: в «В Двараке было, о царь, великое ликование горожан, когда увидели они Кришну, супруга Шри, вместе с Рукмини, Рамою» и в прочих она известна так обильно. Оттого он говорит об их взаимной пригодности именно как о самой Лакшми: «Женою его достойна быть Рукмини, и никакая иная; и этот, безупречный собою, — подобающий муж для дочери Бхишмаки». Ясно.

Version

c8de8b1cd273 · published Sep 20, 2026, 7:59:50 PM UTC

Available inRU

Page between verses with