अतएव— स्वयं त्व् असाम्यातिशयस् त्र्यधीशः स्वाराज्यलक्ष्म्याप्तसमस्तकामः । बलिं हरद्भिश् चिरलोकपालैः किरीटकोटीडितपादपीठः ॥ न साम्यातिशयौ यस्य, यम् अपेक्ष्यान्यस्य साम्यम् अतिशयश् च नास्तीत्य् अर्थः । तत्र हेतवः—त्र्यधीशस् त्रिषु सङ्कर्षणप्रद्युम्नानिरुद्धेष्व् अप्य् अधीशः, सर्वांशित्वात्। अत एव स्वाराज्यलक्ष्म्या सर्वाधिकपरमानन्दरूपसम्पत्त्यैव प्राप्तसमस्तभोगः । बलिं तदिच्छानुसरणरूपम् अर्हणं हरद्भिः समर्पयद्भिश् चिरैर् लोकपालैः, भगवद्दृष्ट्यपेक्षया ब्रह्मादयस् तावद् अचिरलोकपालाः, अन् इत्यत्वात् । ततश् च चिरकालीनैर् लोकपालैर् अनन्तब्रह्माण्डान्तर्यामिपुरुषैः किरीटकोटिद्वारा ईडितं स्तुतं पादपीठं यस्य सः, अत्यन्ततिरस्कृतवाच्यध्वनिना परमश्रेष्ठ इत्य् अर्थः । समस्तपाठेऽपि स एवार्थः । श्रीकृष्ण इति प्रकरणलब्धं विशेष्यपदम् । अत्र स्वयं तु स्वयम् एव तथा तथाविध इति, कृष्णस् तु भगवान् स्वयमितिवत् स्वयं भगवत्ताम् एव व्यनक्ति । ॥
ataeva— svayaṁ tv asāmyātiśayas tryadhīśaḥ svārājya-lakṣmy-āpta-samasta-kāmaḥ | baliṁ haradbhiś cira-loka-pālaiḥ kirīṭa-koṭīḍita-pāda-pīṭhaḥ || na sāmyātiśayau yasya, yam apekṣyānyasya sāmyam atiśayaś ca nāstīty arthaḥ | tatra hetavaḥ—try-adhīśas triṣu saṅkarṣaṇa-pradyumnāniruddheṣv apy adhīśaḥ, sarvāṁśitvāt| ata eva svārājya-lakṣmyā sarvādhika-paramānanda-rūpa-sampattyaiva prāpta-samasta-bhogaḥ | baliṁ tad-icchānusaraṇa-rūpam arhaṇaṁ haradbhiḥ samarpayadbhiś cirair loka-pālaiḥ, bhagavad-dṛṣṭy-apekṣayā brahmādayas tāvad acira-loka-pālāḥ, an ityatvāt | tataś ca cira-kālīnair loka-pālair ananta-brahmāṇḍāntaryāmi-puruṣaiḥ kirīṭa-koṭi-dvārā īḍitaṁ stutaṁ pāda-pīṭhaṁ yasya saḥ, atyanta-tiraskṛta-vācya-dhvaninā parama-śreṣṭha ity arthaḥ | samasta-pāṭhe'pi sa evārthaḥ | śrī-kṛṣṇa iti prakaraṇa-labdhaṁ viśeṣya-padam | atra svayaṁ tu svayam eva tathā tathāvidha iti, kṛṣṇas tu bhagavān svayamitivat svayaṁ bhagavattām eva vyanakti | ||
Потому и сказано: «Сам же Он — не имеющий ни равного, ни превосходящего, владыка троих, богатством самодержавия обретший все желания; подножие Его стоп восхваляют краями венцов долгие хранители миров, приносящие дань».
У кого нет ни равенства, ни превосходства, то есть в сравнении с кем ни у кого нет ни равенства, ни превосходства; таков смысл. Причины тут такие. «Владыка троих» — владыка и над троими, Санкаршаной, Прадьюмной и Анируддхой, ибо Он источник всего. Потому и «богатством самодержавия» — достоянием, которое выше всего и имеет облик высшей радости, — Он обрёл все наслаждения. «Дань» — почитание, состоящее в следовании Его воле; «приносящие» — подносящие; «долгие хранители миров»: ведь в сравнении со взглядом Бхагавана Брахма и прочие — хранители миров недолгие, по невечности своей. Стало быть, «тот, чьё подножие стоп восхваляемо, то есть восславлено, краями венцов» долго длящимися хранителями миров — Пурушами, пребывающими внутри бесчисленных вселенных. А отзвук крайне умалённого сказуемого даёт смысл: высочайше превосходный. И при чтении «самаста» смысл тот же.
«Шри Кришна» — определяемое слово, полученное из связи речи. И здесь «сам же» — то есть сам, именно так, такого рода, — подобно «Кришна же — сам Бхагаван», являет, что Он Сам и есть Бхагаван.
25bfb84bb35d · published Sep 20, 2026, 7:59:50 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Хранители миров тут не малы — они держат целые вселенные; и всё же они названы «долгими», а не вечными.