तद् एवं श्रुतिपुराणादिनिगमोक्त्यनुसारेण श्रीकृष्णस्य न् इत्याभिव्यक्तित्वं द्वारकादिषु न् इत्यविहारित्वं न् इत्ययादवादिपरिकरत्वं च दर्शितम् । इत्थम् एव च कृष्णस् तु भगवान् स्वयम् इति सुसिद्धम् । अथाशङ्कते—यदि न् इत्यम् एव तथाविधः श्रीकृष्णाख्यः स्वयं भगवान् तत्र तत्र एतैर् निजपरिकरैः सार्धं विहरति, तर्हि ब्रह्मादिप्रार्थनया श्रीनारायण एवावततारेति श्रूयते । तस्य यदि श्रीकृष्णे प्रवेशः, तर्हि च कथं न् इत्यम् एव द्वारकादिषु विराजमानं स्वयं भगवन्तं पर् इत्यज्य ते तस्मै निवेदयितुं गताः? कथं वा जन्मादिलीलया क्रमेण मथुरां गोकुलं पुनर् मथुरां द्वारकां च त्यक्त्वा वैकुण्ठम् आरूढवान्? इति । अत्रेदम् उच्यते—यो द्वारकादौ न् इत्यं विहरति, स श्रीकृष्णाख्यः स्वयं भगवान् परात्परो ब्रह्मादिष्व् अप्रकट एव प्रायशः । यस् तु क्षीरोदादिलीलाधामा नारायणादिनामा पुरुषः, स एव विष्णुरूपः साक्षाद् वा निजांशेन वा तेषु प्रकटः सन् ब्रह्माण्डपालनादिकर्तेत्य् उक्तम् एव । तत्र ब्रह्माण्डाधिकारिणो ब्रह्मादयोऽपि ब्रह्माण्डकार्यं तस्मा एव निवेदयितुम् अर्हन्ति । ततस् तदापि तस्मा एव पृथिवीभारावताराय निवेदितवन्तः । अनन्तरं सोऽपि पुरुषस् तान् प्रति केशदर्शनेन, स यावद् उर्व्यां भरम् ईश्वरेश्वरः इत्यादिवाक्येन च स्वयं भगवत एवावतारसमयोऽयम् इति सूचयित्वा, स्वयम् अप्य् अवतितीर्षां चकार । सा चावतितीर्षा पूर्वयुक्त्या प्रकटीभवति स्वयं भगवति प्रवेशायैव । तदेदं वैकुण्ठाद्यारोहणम् अपि तत्तदंशेनैव । स्वयं तु तत्र तत्रैव पुनर् निगूढं लीलायते । अत्रोदाहृतं तन्त्रभागवतादिवाक्यं वाराहादिवाक्यं चानुसन्धेयम् । उदाहरिष्यते च—न् इत्यं सन्निहितस् तत्र भगवान् मधुसूदनः इत्यादिकम् । एष चाभिसन्धिर् न सर्वैर् एवावबुध्यतेति । यथ स्वस्वदृष्टम् एव, मुनिभिस् तादृग् वर्ण्यते । यथा समुद्रतीरस्थदृष्ट्यैव अद्भ्यो वा एष प्रातर् उदेत्य् अपः सायं प्रविशतिइति श्रुतिः प्रवर्तते, न तु वस्तुत इति प्राञ्चः । यदि तत्र सुमेरुपरिक्रमादिवाक्येनान्यथा गतिः क्रियते, तदात्रापि स्वयं भगवत्तान् इत्यविहारितादिप्रतिपादकवाक्येन कथं नाम न क्रियताम्? तथा मथुरादिपर् इत्यागाद्युक्तिर् अवतारे प्रापञ्चिकजनप्रकटलीलापेक्षयैव । तदप्रकटा तु लीला न् इत्यम् एव विद्यते एव । तस्मान् न् इत्यत्वेन जन्मादिमयत्वेन च लीलाप्रतिपादकानां वाक्यानां समन्वयस्वारस्याद् इदं लभ्यते, यथा—य एव श्रीकृष्णस् तत्र तत्र न् इत्यम् अप्रकटो विहरति, स एव स्वयं जन्मादिलीलया प्रकटो भवति । तत्र नारायणादयोऽपि प्रविशन्तीति सर्वं शान्तम् ।
tad evaṁ śruti-purāṇādi-nigamokty-anusāreṇa śrī-kṛṣṇasya n ityābhivyaktitvaṁ dvārakādiṣu n itya-vihāritvaṁ n itya-yādavādi-parikaratvaṁ ca darśitam | ittham eva ca kṛṣṇas tu bhagavān svayam iti susiddham | athāśaṅkate—yadi n ityam eva tathāvidhaḥ śrī-kṛṣṇākhyaḥ svayaṁ bhagavān tatra tatra etair nija-parikaraiḥ sārdhaṁ viharati, tarhi brahmādi-prārthanayā śrī-nārāyaṇa evāvatatāreti śrūyate | tasya yadi śrī-kṛṣṇe praveśaḥ, tarhi ca kathaṁ n ityam eva dvārakādiṣu virājamānaṁ svayaṁ bhagavantaṁ par ityajya te tasmai nivedayituṁ gatāḥ? kathaṁ vā janmādi-līlayā krameṇa mathurāṁ gokulaṁ punar mathurāṁ dvārakāṁ ca tyaktvā vaikuṇṭham ārūḍhavān? iti | atredam ucyate—yo dvārakādau n ityaṁ viharati, sa śrī-kṛṣṇākhyaḥ svayaṁ bhagavān parātparo brahmādiṣv aprakaṭa eva prāyaśaḥ | yas tu kṣīrodādi-līlā-dhāmā nārāyaṇādi-nāmā puruṣaḥ, sa eva viṣṇu-rūpaḥ sākṣād vā nijāṁśena vā teṣu prakaṭaḥ san brahmāṇḍa-pālanādi-kartety uktam eva | tatra brahmāṇḍādhikāriṇo brahmādayo'pi brahmāṇḍa-kāryaṁ tasmā eva nivedayitum arhanti | tatas tadāpi tasmā eva pṛthivī-bhārāvatārāya niveditavantaḥ | anantaraṁ so'pi puruṣas tān prati keśa-darśanena, sa yāvad urvyāṁ bharam īśvareśvaraḥ ity-ādi-vākyena ca svayaṁ bhagavata evāvatāra-samayo'yam iti sūcayitvā, svayam apy avatitīrṣāṁ cakāra | sā cāvatitīrṣā pūrva-yuktyā prakaṭībhavati svayaṁ bhagavati praveśāyaiva | tadedaṁ vaikuṇṭhādy-ārohaṇam api tat-tad-aṁśenaiva | svayaṁ tu tatra tatraiva punar nigūḍhaṁ līlāyate | atrodāhṛtaṁ tantra-bhāgavatādi-vākyaṁ vārāhādi-vākyaṁ cānusandheyam | udāhariṣyate ca—n ityaṁ sannihitas tatra bhagavān madhusūdanaḥ ity-ādikam | eṣa cābhisandhir na sarvair evāvabudhyateti | yatha sva-sva-dṛṣṭam eva, munibhis tādṛg varṇyate | yathā samudra-tīra-stha-dṛṣṭyaiva adbhyo vā eṣa prātar udety apaḥ sāyaṁ praviśatiiti śrutiḥ pravartate, na tu vastuta iti prāñcaḥ | yadi tatra sumeru-parikramādi-vākyenānyathā gatiḥ kriyate, tadātrāpi svayaṁ bhagavattā-n itya-vihāritādi-pratipādaka-vākyena kathaṁ nāma na kriyatām? tathā mathurādi-par ityāgādy-uktir avatāre prāpañcika-jana-prakaṭa-līlāpekṣayaiva | tad-aprakaṭā tu līlā n ityam eva vidyate eva | tasmān n ityatvena janmādimayatvena ca līlā-pratipādakānāṁ vākyānāṁ samanvaya-svārasyād idaṁ labhyate, yathā—ya eva śrī-kṛṣṇas tatra tatra n ityam aprakaṭo viharati, sa eva svayaṁ janmādi-līlayā prakaṭo bhavati | tatra nārāyaṇādayo'pi praviśantīti sarvaṁ śāntam |
Итак, по сказанному в шрути, пуранах и прочих писаниях показано, что шри Кришна явлен вечно, вечно играет в Двараке и прочих местах и вечно имеет спутниками Ядавов и прочих. Тем самым хорошо доказано и «Кришна же — сам Бхагаван».
Теперь сомнение: если такой Сам Бхагаван, именуемый шри Кришною, вечно играет там и там со своими спутниками, то ведь слышно, что по прошению Брахмы и прочих нисшёл именно шри Нараяна. И если он вошёл в шри Кришну, то почему они пошли возвещать ему, оставив Самого Бхагавана, вечно сияющего в Двараке и прочих местах? И как Он, игрою рождения и прочего, по порядку оставив Матхуру, Гокулу, снова Матхуру и Двараку, взошёл на Вайкунтху?
На это говорится: Тот, кто вечно играет в Двараке и прочих местах, — Сам Бхагаван, именуемый шри Кришною, выше высшего, — у Брахмы и прочих обычно неявлен. А тот Пуруша, чья обитель игр — молочный океан и прочее и чьи имена Нараяна и прочие, — он же, в облике Вишну, воочию или своею долею явленный им, и есть, как уже сказано, творец хранения вселенной и прочего. Ему-то и должны возвещать дела вселенной Брахма и прочие, ведающие вселенной; ему и тогда возвестили о снятии бремени земли.
Затем и тот Пуруша, показав им волос и речением «Он, владык владыка, сколько бремени на земле» и далее указав, что это время нисшествия Самого Бхагавана, и сам сотворил желание нисойти. А это желание, по прежнему доводу, становится явным именно ради вхождения в Самого Бхагавана. И тогда восхождение на Вайкунтху и прочее — тоже лишь тою и этою долею; Сам же Он там и там снова играет сокрыто. Здесь надо связать приведённые речения «Тантра-бхагаваты» и прочих, «Варахи» и прочих; и будет ещё приведено: «Вечно близко пребывает там Бхагаван Мадхусудана» и далее.
И это намерение постигается не всеми: отшельники описывают так, как видели каждый. Как шрути «Из вод оно поутру восходит, в воды вечером входит» действует по взгляду стоящего на берегу моря, а не по сути; так говорили древние. А если там речением об обхождении Сумеру делают иной ход, то почему же и здесь не сделать его речением, доносящим, что Он — Сам Бхагаван и вечно играет? Так и сказанное об оставлении Матхуры и прочего — лишь в отношении явленной игры для мирских людей; а неявленная игра Его есть вечно.
Потому, по естественности сведения речений, доносящих игру и вечностью, и наполненностью рождением и прочим, получается вот что: Тот самый шри Кришна, что там и там вечно играет неявленно, Сам и бывает явлен игрою рождения и прочего; а туда входят и Нараяна с прочими. И всё улаживается.
e47c3e4e4119 · published Sep 20, 2026, 7:59:50 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Солнце, встающее из воды, приведено как образец честного свидетельства: так это и видно с берега.