एतद् व्याख्याननिदानं तृतीयस्कन्धेतिहासो द्रष्टव्यः । अत्र तच् चापि सत्यम् इत्य् अत्र, तच् चापि अङ्गं सत्यम् एव, न तु विराड्वन् मायेति । तच् चेज् जलस्थे इत्य् अत्र च, तज्जलस्थं सद्रूपं तव वपुर् यदि जगत् स्यात्, प्रपञ्चान्तःपाति स्याद् इति व्याकुर्वन्ति, तस्माद् एवं नारायणाङ्गकस्य भगवद्विग्रहस्य विश्वोऽपि प्रपञ्चोऽन्तर्भूत इति स्वयं भगवता दर्शितम् । श्रीमत्या जनन्यैवानुभूतम् इत्य् आह— अत्रैव मायाधमनावतारे ह्य् अस्य प्रपञ्चस्य बहिःस्फुटस्य । कृत्स्नस्य चान्तर् जठरे जनन्या मायात्वम् एव प्रकटीकृतं ते ॥ अत्रैव तावत् श्रीकृष्णाख्ये मायोपशमनेऽवतारे प्रादुर्भावे, बहिश् चान्तर्जठरे च स्फुटस्य दृष्टस्य कृत्स्नस्य जगतः सम्बन्धे पूर्वोक्तं यन् मायात्वम्, प्रपञ्चकृतत्वत्परिच्छेद्यत्वस्य मिथ्यात्वम् । तज्जनन्या जनन्यै ते त्वया प्रकटीकृतं दर्शितम् । तस्माद् भवान् जगदन्तःस्थ एव, जगत् तु भवद्बहिर्भूतम् इत्य् एवं मायाधर्मः । वस्तुतस् तु दुर्वितर्क्यस्वरूपशक्त्या मध्यमत्वेऽपि व्यापकोऽसीति भावः ।
etad vyākhyāna-nidānaṁ tṛtīya-skandhetihāso draṣṭavyaḥ | atra tac cāpi satyam ity atra, tac cāpi aṅgaṁ satyam eva, na tu virāḍvan māyeti | tac cej jalasthe ity atra ca, taj-jalasthaṁ sad-rūpaṁ tava vapur yadi jagat syāt, prapañcāntaḥ-pāti syād iti vyākurvanti, tasmād evaṁ nārāyaṇāṅgakasya bhagavad-vigrahasya viśvo'pi prapañco'ntarbhūta iti svayaṁ bhagavatā darśitam | śrīmatyā jananyaivānubhūtam ity āha— atraiva māyādhamanāvatāre hy asya prapañcasya bahiḥ-sphuṭasya | kṛtsnasya cāntar jaṭhare jananyā māyātvam eva prakaṭīkṛtaṁ te || atraiva tāvat śrī-kṛṣṇākhye māyopaśamane'vatāre prādurbhāve, bahiś cāntar-jaṭhare ca sphuṭasya dṛṣṭasya kṛtsnasya jagataḥ sambandhe pūrvoktaṁ yan māyātvam, prapañca-kṛta-tvat-paricchedyatvasya mithyātvam | taj-jananyā jananyai te tvayā prakaṭīkṛtaṁ darśitam | tasmād bhavān jagad-antaḥstha eva, jagat tu bhavad-bahir-bhūtam ity evaṁ māyā-dharmaḥ | vastutas tu durvitarkya-svarūpa-śaktyā madhyamatve'pi vyāpako'sīti bhāvaḥ |
Источник этого толкования надо усмотреть в сказании третьей песни. Здесь, в словах «и это истинно», толкуют так: и та часть истинна, а не майя, как Вирадж. А в словах «если то, что в воде» — так: если бы то Твоё тело, пребывающее в воде и имеющее сущий облик, было миром, оно попадало бы внутрь проявленного мира.
Потому Сам Бхагаван и показал, что в образ Бхагавана, чья часть — Нараяна, включён и весь вселенский проявленный мир. А что это пережито самою прекрасной матерью, он говорит:
«Ведь здесь же, в нисхождении, смиряющем майю, Тобою проявлена самая майичность всего этого проявленного мира — и явленного снаружи, и того, что внутри, во чреве, — проявлена матери».
«Здесь же», то есть в явлении, именуемом Шри Кришной и смиряющем майю; «снаружи» и «внутри, во чреве» «явленного», то есть увиденного, «всего» мира; в связи с ним — та прежде сказанная «майичность», то есть ложность того, что Ты ограничиваем проявленным миром, — «Тобою» «проявлена», то есть показана, «матери».
То есть: будто бы Ты пребываешь внутри мира, а мир вне Тебя, — вот свойство майи. На деле же смысл тот, что труднопомыслимою собственною силой Ты и при среднем размере всепроникающ.
e420a1939fcb · опубликовано 20 сент. 2026 г., 11:13:10 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Доказательство ведётся не от писания, а от случая: мать заглянула сыну в рот.
И увидела там не только мир снаружи, но и себя — то есть обе стороны разом.
Потому «внутри» и «снаружи» объявлены свойством майи, а не устройством вещей.