तद् एवं श्रीभगवान् एवाखण्डं तत्त्वं साधकविशेषाणां तादृशयोग्यत्वाभावात् सामान्याकारोदयत्वेन तद् असम्यक् स्फूर्तिर् एव ब्रह्मेति साक्षाद् एव वक्ति द्वाभ्याम्— ज्ञानयोगश् च मन्निष्ठो नैर्गुण्यो भक्तिलक्षणः । द्वयोर् अप्य् एक एवार्थो भगवच्छब्दलक्षणः ॥ यथेन्द्रियैः पृथग्द्वारैर् अर्थो बहुगुणाश्रयः । एको नानेयते तद्वद् भगवान् शास्त्रवर्त्मभिः ॥ टीका च—अनेन च ज्ञानयोगेन भगवान् एव प्राप्यः यथा भक्तियोगेनेत्य् आह । नैर्गुण्यो ज्ञानयोगश् च मन्निष्ठो भक्तिलक्षणश् च यो योगः तयोर् द्वयोर् अप्य् एक एवार्थः प्रयोजनम् । कोऽसौ? भगवच्छब्दो लक्षणं ज्ञापको यस्य । तद् उक्तं गीतासु—ते प्राप्नुवन्ति माम् एव सर्वभूतहिते रताः इति । ननु ज्ञानयोगस्यात्मलाभः फलं शास्त्रेणावगम्यते, भक्तियोगस्य तु भजनीयेश्वरप्राप्तिः । कुतस् तयोर् एकार्थत्वम्? इत्य् आशङ्क्य दृष्टान्तेनोपपादयति—यथा बहूनां रूपरसादीनां गुणानाम् आश्रयः क्षीरादिर् एक एवार्थो मार्गभेदप्रवृत्तैर् इन्द्रियैर् नाना प्रतीयते—चक्षुषा शुक्ल इति, रसनेन मधुर इति, स्पर्शेन शीत इत्यादि—तथा भगवान् एक एव तत्तद्रूपेणावगम्यते । इत्य् एषा । अत्र भगवान् एवाङ्गित्वेन निगदितः । अतः सर्वांशप्रत्यायकत्वाद् भक्तियोगश् च मनःस्थानीयो ज्ञेयः ॥ ॥
tad evaṁ śrī-bhagavān evākhaṇḍaṁ tattvaṁ sādhaka-viśeṣāṇāṁ tādṛśa-yogyatvābhāvāt sāmānyākārodayatvena tad asamyak sphūrtir eva brahmeti sākṣād eva vakti dvābhyām— jñāna-yogaś ca man-niṣṭho nairguṇyo bhakti-lakṣaṇaḥ | dvayor apy eka evārtho bhagavac-chabda-lakṣaṇaḥ || yathendriyaiḥ pṛthag-dvārair artho bahu-guṇāśrayaḥ | eko nāneyate tadvad bhagavān śāstra-vartmabhiḥ || ṭīkā ca—anena ca jñāna-yogena bhagavān eva prāpyaḥ yathā bhakti-yogenety āha | nairguṇyo jñāna-yogaś ca man-niṣṭho bhakti-lakṣaṇaś ca yo yogaḥ tayor dvayor apy eka evārthaḥ prayojanam | ko'sau? bhagavac-chabdo lakṣaṇaṁ jñāpako yasya | tad uktaṁ gītāsu—te prāpnuvanti mām eva sarva-bhūta-hite ratāḥ iti | nanu jñāna-yogasyātma-lābhaḥ phalaṁ śāstreṇāvagamyate, bhakti-yogasya tu bhajanīyeśvara-prāptiḥ | kutas tayor ekārthatvam? ity āśaṅkya dṛṣṭāntenopapādayati—yathā bahūnāṁ rūpa-rasādīnāṁ guṇānām āśrayaḥ kṣīrādir eka evārtho mārga-bheda-pravṛttair indriyair nānā pratīyate—cakṣuṣā śukla iti, rasanena madhura iti, sparśena śīta ity-ādi—tathā bhagavān eka eva tat-tad-rūpeṇāvagamyate | ity eṣā | atra bhagavān evāṅgitvena nigaditaḥ | ataḥ sarvāṁśa-pratyāyakatvād bhakti-yogaś ca manaḥ-sthānīyo jñeyaḥ || ||
Итак, о том, что нераздельная сущность есть именно Шри Бхагаван, а неполное её проявление — Брахман, поскольку у особых совершающих нет такой пригодности и восходит лишь общий облик, — он говорит прямо, двумя строфами:
«И сопряжение знания, преданное Мне, бессвойственное, и то, чей признак преданность, — у обоих одна цель, указуемая словом „Бхагаван“.
Как одна вещь, опора многих свойств, воспринимается многообразно чувствами, идущими разными вратами, — так и Бхагаван путями писания».
И тика: «Он говорит, что и этим сопряжением знания достижим именно Бхагаван, как и сопряжением преданности. „Бессвойственное“ сопряжение знания, „преданное Мне“, и то сопряжение, „чей признак преданность“, — у тех двух „одна цель“. Какая же? Та, у которой признак, дающий знать о ней, — слово „Бхагаван“. О том сказано в „Гитах“: „они достигают именно Меня — радующиеся благу всех существ“.
Но ведь по писанию плод сопряжения знания — обретение себя, а сопряжения преданности — обретение почитаемого Владыки; откуда же у них одна цель? Заподозрив это, он обосновывает примером: как одна вещь, молоко и прочее, опора многих свойств — облика, вкуса и прочего, — воспринимается многообразно чувствами, идущими разными путями: глазом „бело“, языком „сладко“, осязанием „холодно“ и так далее, — так и Бхагаван, один, постигается тем и иным обликом». Так она.
Здесь Бхагаван назван главным. Потому надо знать, что и сопряжение преданности подобно уму, ибо являет все части.
1bd63387e9e2 · опубликовано 20 сент. 2026 г., 11:13:10 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Молоко одно, а чувства берут от него каждое своё — и ни одно не ошибается.
Так же и два пути ведут к Одному, хотя сообщают о Нём разное.
Но равенства путей тут нет: преданность сравнена с умом, который сводит показания всех чувств.