Шат-сандарбха
Сандарбха вторая. Бхагават: Господь как личность2.49Джива Госвами
129 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 2.49
॥
Деванагари

तस्माद् विलक्षणपाणिपादादित्वेनैवापाणिपादादित्वम् । यथाह— त्वक्श्मश्रुरोमनखकेशपिनद्धम् अन्तर् मांसास्थिरक्तकृमिविट्कफपित्तवातम् । जीवच्छवं भजति कान्तम् अतिविमूढा या ते पदाब्जमकरन्दम् अजिघ्रती स्त्री ॥ अथ श्रीभगवति केशादीनां श्रूयमाणानाम् आनन्दस्वरूपत्वम्, अन्येषां त्व् अभाव एवेति वैलक्षण्यं स्पष्टम् एव । अत एव हि हिरण्यकशिपुं प्रति तन्मारकजननिषेधलक्षणब्रह्मवरदानम् अपि सङ्गच्छते, व्यसुभिर् वासुमद्भिर् वा सुरासुरमहोरगैः इति । न चैतत् करणस्य निषेधपरं, किन्तु कर्तुर् एव, कर्तृप्रकरणात्, अप्राणिभिः प्राणिभिर् वेत्य् उक्तेस् तस्यैव प्राप्तत्वात् । हन्तुर् जीवद्देहसाम्येऽपि सप्राणभागान् निष्क्रान्तस्य कर्तनीयनखाग्रभागस्य त्यक्तप्राणत्वाच् च । तस्माद् अस्माकम् अप्राणो ह्य् अमनाः शुभ्रः इति, अस्य महतो भूतस्य निःश्वसितम् एतद् इति च श्रुतिर् नासङ्गतेति । अत एवोक्तं वाराहे— न यस्य प्राकृता मूर्तिर् मेदोमज्जास्थिसम्भवा । न योगित्वाद् ईश्वरत्वात् सत्यरूपोऽच्युतो विभुः ॥ इति ॥ तच् चाप्राकृतमूर्तित्वं तस्य महायोगित्वाद् इच्छाकृतम् इति न, किन्त्व् ईश्वरत्वान् नित्यम् एवेत्य् अर्थः । तथा च प्रयोगः—ईश्वरः सविग्रहः ज्ञानेच्छाप्रयत्नवत्कर्तृत्वात् कुलालादिवत् । स च विग्रहो नित्यः, ईश्वरकरणत्वात् तज्ज्ञानादिवद् इति । अत एव विलक्षणत्वम् अपि । जीवच्छवम् इति चैतन्ययोगेन जीवन्तं, स्वतस् तु शवम् । ततः श्रीभगवद्विग्रहस् तु चिदेकरसत्वात् सदा जीवन्न् एवेति वैलक्षण्यं युक्तं, नित्यानन्दचिद्रूपत्वाद् भजनीयत्वं च युक्तम् इति भावः ॥ ॥

Транслитерация (IAST)

tasmād vilakṣaṇa-pāṇi-pādāditvenaivāpāṇi-pādāditvam | yathāha— tvak-śmaśru-roma-nakha-keśa-pinaddham antar māṁsāsthi-rakta-kṛmi-viṭ-kapha-pitta-vātam | jīvac-chavaṁ bhajati kāntam ativimūḍhā yā te padābja-makarandam ajighratī strī || atha śrī-bhagavati keśādīnāṁ śrūyamāṇānām ānanda-svarūpatvam, anyeṣāṁ tv abhāva eveti vailakṣaṇyaṁ spaṣṭam eva | ata eva hi hiraṇyakaśipuṁ prati tan-māraka-jana-niṣedha-lakṣaṇa-brahma-vara-dānam api saṅgacchate, vyasubhir vāsumadbhir vā surāsura-mahoragaiḥ iti | na caitat karaṇasya niṣedha-paraṁ, kintu kartur eva, kartṛ-prakaraṇāt, aprāṇibhiḥ prāṇibhir vety uktes tasyaiva prāptatvāt | hantur jīvad-deha-sāmye'pi sa-prāṇa-bhāgān niṣkrāntasya kartanīya-nakhāgra-bhāgasya tyakta-prāṇatvāc ca | tasmād asmākam aprāṇo hy amanāḥ śubhraḥ iti, asya mahato bhūtasya niḥśvasitam etad iti ca śrutir nāsaṅgateti | ata evoktaṁ vārāhe— na yasya prākṛtā mūrtir medo-majjāsthi-sambhavā | na yogitvād īśvaratvāt satya-rūpo'cyuto vibhuḥ || iti || tac cāprākṛta-mūrtitvaṁ tasya mahā-yogitvād icchā-kṛtam iti na, kintv īśvaratvān nityam evety arthaḥ | tathā ca prayogaḥ—īśvaraḥ sa-vigrahaḥ jñānecchā-prayatnavat-kartṛtvāt kulālādivat | sa ca vigraho nityaḥ, īśvara-karaṇatvāt taj-jñānādivad iti | ata eva vilakṣaṇatvam api | jīvac-chavam iti caitanya-yogena jīvantaṁ, svatas tu śavam | tataḥ śrī-bhagavad-vigrahas tu cid-eka-rasatvāt sadā jīvann eveti vailakṣaṇyaṁ yuktaṁ, nityānanda-cid-rūpatvād bhajanīyatvaṁ ca yuktam iti bhāvaḥ || ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
तस्माद्tasmādпотому
विलक्षणvilakṣaṇaотличных
पाणिpāṇiрук
पादादित्वेनैवापाणिpādāditvenaivāpāṇiног и прочего бытием именно, «без рук
पादादित्वम्pādāditvamног и прочего» бытие
यथाहyathāhaкак говорит
त्वक्tvak«кожей
श्मश्रुśmaśruусами
रोमromaволосками
नखnakhaногтями
केशkeśaволосами
पिनद्धम्pinaddhamобтянутый
अन्तर्antarвнутри
मांसास्थिmāṁsāsthiмясо, кости
रक्तraktaкровь
कृमिkṛmiчерви
विट्viṭкал
कफkaphaслизь
पित्तpittaжелчь
वातम्vātamветер
जीवच्jīvacживой
छवंchavaṁтруп
भजतिbhajatiпочитает
कान्तम्kāntamкак милого
अतिविमूढाativimūḍhāкрайне ослеплённая
याyāкоторая
तेteТвоих
पदाब्जpadābjaстоп-лотоса
मकरन्दम्makarandamмёда
अजिघ्रतीajighratīне вдыхающая
स्त्रीstrīженщина»
अथathaтеперь
श्रीśrīпрекрасном
भगवतिbhagavatiв Бхагаване
केशादीनांkeśādīnāṁволос и прочего
श्रूयमाणानाम्śrūyamāṇānāmслышимых
आनन्दānandaблаженством
स्वरूपत्वम्svarūpatvamпо облику бытие
अन्येषांanyeṣāṁиного
त्व्tvже
अभावabhāvaотсутствие
एवेतिevetiименно — так
वैलक्षण्यंvailakṣaṇyaṁотличие
स्पष्टम्spaṣṭamясно
एवevaименно
अतataпотому
एवevaименно
हिhiведь
हिरण्यकशिपुंhiraṇyakaśipuṁХираньякашипу
प्रतिpratiк
तन्tanего
मारकmārakaубийц
जनjanaлюдей
निषेधniṣedhaзапрета
लक्षणlakṣaṇaпризнак имеющего
ब्रह्मbrahmaБрахмою
वरvaraдара
दानम्dānamдарование
अपिapiи
सङ्गच्छतेsaṅgacchateсогласуется
व्यसुभिर्vyasubhir«ни бездыханными
वासुमद्भिर्vāsumadbhirни дышащими
वाvāили
सुरासुरsurāsuraбогами, асурами
महोरगैःmahoragaiḥвеликими змеями»
इतिitiтак
नnaне
चैतत्caitatи это
करणस्यkaraṇasyaорудия
निषेधniṣedhaо запрете
परंparaṁречь ведущее
किन्तुkintuно
कर्तुर्karturдеятеля
एवevaименно
कर्तृkartṛо деятеле
प्रकरणात्prakaraṇātразделом
अप्राणिभिःaprāṇibhiḥ«бездыханными
प्राणिभिर्prāṇibhirдышащими
वेत्य्vetyили» — так
उक्तेस्uktesречением
तस्यैवtasyaivaтого именно
प्राप्तत्वात्prāptatvātдостигнутостью
हन्तुर्hanturу убийцы
जीवद्jīvadживому
देहdehaтелу
साम्येऽपिsāmye'piи при равенстве
सsaс
प्राणprāṇaдыханием
भागान्bhāgānот части
निष्क्रान्तस्यniṣkrāntasyaвышедшей
कर्तनीयkartanīyaподлежащей срезанию
नखाग्रnakhāgraногтя кончика
भागस्यbhāgasyaчасти
त्यक्तtyaktaоставленным
प्राणत्वाच्prāṇatvācдыханием бытием
चcaи
तस्माद्tasmādпотому
अस्माकम्asmākamу нас
अप्राणोaprāṇo«бездыханный
ह्य्hyведь
अमनाःamanāḥбезумный
शुभ्रःśubhraḥсветлый»
इतिitiтак
अस्यasya«этого
महतोmahatoвеликого
भूतस्यbhūtasyaсущества
निःश्वसितम्niḥśvasitamвыдох
एतद्etadэто»
इतिitiтак
चcaи
श्रुतिर्śrutirшрути
नासङ्गतेतिnāsaṅgatetiне несогласны — так
अतataпотому
एवोक्तंevoktaṁименно сказано
वाराहेvārāheв «Варахе»
नna«не
यस्यyasyaу кого
प्राकृताprākṛtāвещественный
मूर्तिर्mūrtirобраз
मेदोmedoиз жира
मज्जास्थिmajjāsthiмозга, костей
सम्भवाsambhavāвозникший
नnaне
योगित्वाद्yogitvādйогичностью
ईश्वरत्वात्īśvaratvātвладычеством
सत्यsatyaистинный
रूपोऽच्युतोrūpo'cyutoоблик имеющий Ачьюта
विभुःvibhuḥвездесущий»
इतिitiтак
तच्tacто
चाप्राकृतcāprākṛtaи невещественным
मूर्तित्वंmūrtitvaṁобразом бытие
तस्यtasyaу Него
महाmahāвеликою
योगित्वाद्yogitvādйогичностью
इच्छाicchāволею
कृतम्kṛtamсотворено
इतिitiтак
नnaне
किन्त्व्kintvно
ईश्वरत्वान्īśvaratvānвладычеством
नित्यम्nityamвечно
एवेत्य्evetyименно — таков
अर्थःarthaḥсмысл
तथाtathāтак
चcaи
प्रयोगःprayogaḥумозаключение
ईश्वरःīśvaraḥВладыка
सsaс
विग्रहःvigrahaḥобразом
ज्ञानेच्छाjñānecchāзнанием, волею
प्रयत्नवत्prayatnavatусилием обладающим
कर्तृत्वात्kartṛtvātдеятелем бытием
कुलालादिवत्kulālādivatкак горшечник и прочие
सsaтот
चcaи
विग्रहोvigrahoобраз
नित्यःnityaḥвечен
ईश्वरīśvaraВладыки
करणत्वात्karaṇatvātорудием бытием
तज्tajЕго
ज्ञानादिवद्jñānādivadзнанию и прочему подобно
इतिitiтак
अतataпотому
एवevaименно
विलक्षणत्वम्vilakṣaṇatvamотличие
अपिapiи
जीवच्jīvac«живой
छवम्chavamтруп»
इतिitiтак
चैतन्यcaitanyaс сознанием
योगेनyogenaсоединением
जीवन्तंjīvantaṁживущий
स्वतस्svatasсам по себе
तुtuже
शवम्śavamтруп
ततःtataḥпотому
श्रीśrīпрекрасного
भगवद्bhagavadБхагавана
विग्रहस्vigrahasобраз
तुtuже
चिद्cidсознания
एकekaодним
रसत्वात्rasatvātвкусом бытием
सदाsadāвсегда
जीवन्न्jīvannживой
एवेतिevetiименно — так
वैलक्षण्यंvailakṣaṇyaṁотличие
युक्तंyuktaṁуместно
नित्यानन्दnityānandaвечного блаженства
चिद्cidи сознания
रूपत्वाद्rūpatvādобликом бытием
भजनीयत्वंbhajanīyatvaṁпочитаемость
चcaи
युक्तम्yuktamуместна
इतिitiтаков
भावःbhāvaḥсмысл
Литературный перевод

Потому «без рук, ног и прочего» значит именно то, что руки, ноги и прочее у Него отличны. Как он говорит:

«Живой труп, обтянутый кожей, усами, волосками, ногтями и волосами, а внутри — мясо, кости, кровь, черви, кал, слизь, желчь и ветер, — почитает как милого та крайне ослеплённая женщина, что не вдыхает мёда лотоса Твоих стоп».

Далее: волосы и прочее, о которых слышно в Шри Бхагаване, суть по облику блаженство, а иного в Нём нет вовсе, — и отличие тут совершенно ясно.

Потому и согласуется дарование Брахмою Хираньякашипу того дара, чей признак — запрет на тех, кто мог бы его убить: «ни бездыханными, ни дышащими, ни богами, асурами, великими змеями». И это речь не о запрете орудия, а именно о деятеле: ибо раздел говорит о деятеле и ибо словами «бездыханными или дышащими» именно это и достигнуто. А ещё и потому, что, хотя у убийцы кончик ногтя и подобен живому телу, та часть, что вышла из части, наделённой дыханием, и подлежит срезанию, дыхание оставила.

Потому нам не противоречат и шрути «бездыханный ведь, безумный, светлый» и «это выдох того великого существа».

Потому и сказано в «Варахе»:

«У кого нет вещественного образа, возникшего из жира, мозга и костей, — не по йогичности, а по владычеству: Ачьюта вездесущ, и облик Его истинен».

То есть: невещественность Его образа не сотворена волею по великой йогичности, а вечна по владычеству. И умозаключение таково: Владыка — с образом, ибо Он деятель, обладающий знанием, волею и усилием, как горшечник и прочие. И тот образ вечен, ибо есть орудие Владыки, подобно Его знанию и прочему. Потому и есть отличие.

«Живой труп» — то есть живущий соединением с сознанием, а сам по себе труп. А образ Шри Бхагавана, будучи одним вкусом сознания, всегда живой; потому и отличие уместно, и уместна его почитаемость, ибо он по облику — сознание и вечное блаженство.

Версия

8bb0aa4efa87 · опубликовано 20 сент. 2026 г., 11:13:10 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами