अपि च—अस्तु तावज् जीवन्मुक्तदशायां तन्मते विद्योपाधिप्रतिफलितस्यैव सतो ब्रह्मणः सकाशात् श्रीभगवतो घनप्रकाशता, सर्वोपाधिविनिर्मुक्तमुक्तिदशायाम् अपि साक्षात् तादृशतास्त्य् एवेति सुव्यक्तं, नात्यन्तिकं विगणयन्त्य् अपि ते प्रसादम् इत्यादौ । अत एव यः कश्चिद् अपि जल्पति—ज्ञानाकारायां प्रेमाकारायां च चित्तवृत्तौ ब्रह्म प्रकाशते, तत्र तूत्तरस्याम् उपाधिवैशिष्ट्यात् प्रकाशवैशिष्ट्यम् इत्य् अत्रैव पुरुषार्थसारत्वं तत्र तत्रोच्यत इति तद् अपि स्वयम् एव बहिष्कृतम् । तस्मान् नोपाधितारतम्यचिन्ता । भवतः कथायाः इत्य् अनेन निरुपाधिब्रह्मभूयाद् उपरि च वैचित्री स्फुटम् एवासौ स्वीकृता । तस्मात् सान्तरङ्गवैभवस्य भगवतः सुखैकरूपत्वं, तद्रूपत्वेऽपि ब्रह्मतोऽपि घनप्रकाशत्वं, स्वरूपशकित्विलासवैचित्री चेति विद्वदनुभवप्रमाणेन निर्णीतम् । तत्र, मुक्ता अपि लीलया विग्रहं कृत्वा भजन्त इति, यं सर्वे देवा आमनन्ति मुमुक्षवो ब्रह्मवादिनश् च इत्य् अत्र श्रुताव् अद्वैतवादगुरवोऽपि । कृष्णो मुक्तैर् इज्यते वीतमोहैः इति भारते । ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचति न काङ्क्षति । समः सर्वेषु भूतेषु मद्भक्तिं लभते पराम् ॥ इति श्रीभगवद्गीतोपनिषत्सु । मुक्तानाम् अपि भक्तिर् हि नित्यानन्दस्वरूपिणी इति भारततात्पर्ये प्रमाणिता श्रुतिश् च । तथा आ प्रायणात् तत्रापि हि दृष्टम् इत्य् अत्र च मध्वभाष्यप्रमाणिता सौपर्णश्रुतिः—सर्वदैनम् उपासीत यावन्मुक्ति मुक्ता ह्य् एनम् उपासत इति । अत एव श्रीप्रह्लादबलिप्रभृतिमहाभागवतसम्बन्धम् अभिप्रेत्य श्रीविष्णुपुराणेऽप्य् उक्तं, पाताले कस्य न प्रीतिर् विमुक्तस्यापि जायते इति । ॥
api ca—astu tāvaj jīvan-mukta-daśāyāṁ tan-mate vidyopādhi-pratiphalitasyaiva sato brahmaṇaḥ sakāśāt śrī-bhagavato ghana-prakāśatā, sarvopādhi-vinirmukta-mukti-daśāyām api sākṣāt tādṛśatāsty eveti suvyaktaṁ, nātyantikaṁ vigaṇayanty api te prasādam ity-ādau | ata eva yaḥ kaścid api jalpati—jñānākārāyāṁ premākārāyāṁ ca citta-vṛttau brahma prakāśate, tatra tūttarasyām upādhi-vaiśiṣṭyāt prakāśa-vaiśiṣṭyam ity atraiva puruṣārtha-sāratvaṁ tatra tatrocyata iti tad api svayam eva bahiṣkṛtam | tasmān nopādhi-tāratamya-cintā | bhavataḥ kathāyāḥ ity anena nirupādhi-brahma-bhūyād upari ca vaicitrī sphuṭam evāsau svīkṛtā | tasmāt sāntaraṅga-vaibhavasya bhagavataḥ sukhaika-rūpatvaṁ, tad-rūpatve'pi brahmato'pi ghana-prakāśatvaṁ, svarūpa-śakit-vilāsa-vaicitrī ceti vidvad-anubhava-pramāṇena nirṇītam | tatra, muktā api līlayā vigrahaṁ kṛtvā bhajanta iti, yaṁ sarve devā āmananti mumukṣavo brahma-vādinaś ca ity atra śrutāv advaita-vāda-guravo'pi | kṛṣṇo muktair ijyate vīta-mohaiḥ iti bhārate | brahma-bhūtaḥ prasannātmā na śocati na kāṅkṣati | samaḥ sarveṣu bhūteṣu mad-bhaktiṁ labhate parām || iti śrī-bhagavad-gītopaniṣatsu | muktānām api bhaktir hi nityānanda-svarūpiṇī iti bhārata-tātparye pramāṇitā śrutiś ca | tathā ā prāyaṇāt tatrāpi hi dṛṣṭam ity atra ca madhva-bhāṣya-pramāṇitā sauparṇa-śrutiḥ—sarvadainam upāsīta yāvan-mukti muktā hy enam upāsata iti | ata eva śrī-prahlāda-bali-prabhṛti-mahā-bhāgavata-sambandham abhipretya śrī-viṣṇu-purāṇe'py uktaṁ, pātāle kasya na prītir vimuktasyāpi jāyate iti | ||
И ещё. Пусть сперва будет так: в состоянии освобождённого при жизни, по их мнению, Шри Бхагаван есть сгущённая проявленность по сравнению с тем Брахманом, что отражён в привнесённом знания. Но и в состоянии освобождения, свободном от всех привнесённостей, таковость есть прямо, — это вполне явно из слов «не считают они окончательною и Твою милость» и далее.
Потому и то, что некто болтает — «Брахман проявляется в деятельности ума, имеющей облик знания и имеющей облик любви; но там, в последней, особость проявления от особости привнесённого, и потому в ней-то и говорится там и там о сути цели человека», — и это само собою отброшено. Потому нет и размышления о степенях привнесённости.
Словами «беседы о Тебе» явно принято, что разнообразие это — и выше становления бесприносным Брахманом.
Потому свидетельством переживания учёных решено: Бхагаван со Своим внутренним величием есть единый облик счастья; при том же облике Он — сгущённая проявленность и Брахмана; и есть разнообразие игры собственной силы.
Там даже учителя учения адвайты говорят: «и освобождённые, сотворив игрою образ, служат», — при шрути «которого считают все боги, жаждущие освобождения и говорящие о Брахмане». И в «Бхарате»: «Кришна чтится освобождёнными, у кого ушло заблуждение». И в прекрасных «Гита-упанишадах»: «ставший Брахманом, с умиротворённою душой, не скорбит и не жаждет; равный ко всем существам, он обретает высшую преданность Мне». И шрути, удостоверенное «Бхарата-татпарьей»: «ведь и у освобождённых преданность имеет собственным обликом вечное блаженство». И так же — «Супарна-шрути», удостоверенное комментарием Мадхвы к сутре «до ухода, ибо и там это видано»: «пусть почитает его всегда, покуда не придёт освобождение, — ведь и освобождённые его почитают».
Потому и в прекрасной «Вишну-пуране», имея в виду связь с великими бхагаватами — Шри Прахладой, Бали и прочими, — сказано: «у кого, даже освобождённого, не родится любовь к Патале?»
d6a0efb25248 · опубликовано 20 сент. 2026 г., 11:13:10 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Довод доведён до конца: преданность остаётся и после освобождения.
Свидетели собраны с разных сторон, включая школу, которой этот вывод неудобен.
А последняя строка про Паталу сказана почти в шутку: даже подземелье мило, если там живут преданные.