Шат-сандарбха
Сандарбха вторая. Бхагават: Господь как личность2.50.2Джива Госвами
131 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 2.50.2
॥
Деванагари

तद् एव व्यनक्ति— योऽनुग्रहार्थं भजतां पादमूलम् अनामरूपो भगवान् अनन्तः । नामानि रूपाणि च जन्मकर्मभिर् भेजे स मह्यं परमः प्रसीदतु ॥ यो नामरूपरहित एव नामानि रूपाणि च भेजे प्रकटितवान् । जन्मकर्मभिः सह तानि च प्रकटितवान् इत्य् अर्थः । व्यतिरेके दोषम् आह—अनन्त इति । यदि तस्मिन् नामरूपित्वादिकं नास्ति, तर्हि तच्छक्तिमत्त्वं प्रति सान्तत्वम् एव प्रसज्येतेति । तद् उक्तं प्रचेतोभिः—न ह्य् अन्तस् त्वद्विभूतीनां सोऽनन्त इति गीयसे इति । तत्तत्प्रकाशने हेतुः—भगवान् भगात्मकशक्तिमान् । तस्याः शक्तेर् मायात्वम् निषेधति—परमः । पराख्यशक्तिरूपा मा लक्ष्मीर् यस्मिन् । अन्यथा परमत्वव्याघातः स्याद् इति भावः । तस्मान् न मायया सर्वं सर्वम् ऐश्वर्यसम्भवम् । अमायी हीश्वरो यस्मात् तस्मात् तं परमं विदुः ॥ इत्य् उक्तेः । ननु, सर्वनामविश्वरूपत्वे तद्राहित्ये च सन्त्य् एव तत्तदुपासकाः प्रमाणम् । अत्र तु के स्युः? इत्य् आशङ्क्याह—पादमूलं भजताम् अनुग्रहार्थम् इति । योगसाङ्ख्ययोस् तत् तत्त्वं न सम्यक् प्रकाशते, किन्तु भक्ताव् एव । भक्तिर् एवैनं नयति, भक्तिर् एवैनं दर्शयति इत्यादिश्रुतेः । तस्माद् युक्तं तयोर् विवादमात्रत्वम् इति भावः । अत एव वक्ष्यतेऽनन्तरम् एव— इति संस्तुवतस् तस्य स तस्मिन्न् अघमर्षणे । प्रादुरासीत् कुरुश्रेष्ठ भगवान् भक्तवत्सलः ॥ कृतपादः सुपर्णांसे इत्यादेः । पादमूलं भजताम् इत्य् अनेन तान् प्रति रूपप्राकट्यात् पूर्वम् अपि रूपम् अस्त्य् एवेति व्यञ्जितम् । चरणं पवित्रं विततं पुराणम् इत्यादिश्रुतेः । भेजे इत्य् अतीतनिर्देशः प्रामाण्यदार्ढ्यायानादित्वं बोधयति । अनन्तपदस्य च नामानि रूपाणि चानन्तान्य् एवेति भावः । अत्र प्राकृतनामरूपरहितोऽपि इति टीका च ॥ ॥

Транслитерация (IAST)

tad eva vyanakti— yo'nugrahārthaṁ bhajatāṁ pāda-mūlam anāma-rūpo bhagavān anantaḥ | nāmāni rūpāṇi ca janma-karmabhir bheje sa mahyaṁ paramaḥ prasīdatu || yo nāma-rūpa-rahita eva nāmāni rūpāṇi ca bheje prakaṭitavān | janma-karmabhiḥ saha tāni ca prakaṭitavān ity arthaḥ | vyatireke doṣam āha—ananta iti | yadi tasmin nāma-rūpitvādikaṁ nāsti, tarhi tac-chaktimattvaṁ prati sāntatvam eva prasajyeteti | tad uktaṁ pracetobhiḥ—na hy antas tvad-vibhūtīnāṁ so'nanta iti gīyase iti | tat-tat-prakāśane hetuḥ—bhagavān bhagātmaka-śaktimān | tasyāḥ śakter māyātvam niṣedhati—paramaḥ | parākhya-śakti-rūpā mā lakṣmīr yasmin | anyathā paramatva-vyāghātaḥ syād iti bhāvaḥ | tasmān na māyayā sarvaṁ sarvam aiśvarya-sambhavam | amāyī hīśvaro yasmāt tasmāt taṁ paramaṁ viduḥ || ity ukteḥ | nanu, sarva-nāma-viśva-rūpatve tad-rāhitye ca santy eva tat-tad-upāsakāḥ pramāṇam | atra tu ke syuḥ? ity āśaṅkyāha—pāda-mūlaṁ bhajatām anugrahārtham iti | yoga-sāṅkhyayos tat tattvaṁ na samyak prakāśate, kintu bhaktāv eva | bhaktir evainaṁ nayati, bhaktir evainaṁ darśayati ity-ādi-śruteḥ | tasmād yuktaṁ tayor vivāda-mātratvam iti bhāvaḥ | ata eva vakṣyate'nantaram eva— iti saṁstuvatas tasya sa tasminn agha-marṣaṇe | prādurāsīt kuru-śreṣṭha bhagavān bhakta-vatsalaḥ || kṛta-pādaḥ suparṇāṁse ity-ādeḥ | pāda-mūlaṁ bhajatām ity anena tān prati rūpa-prākaṭyāt pūrvam api rūpam asty eveti vyañjitam | caraṇaṁ pavitraṁ vitataṁ purāṇam ity-ādi-śruteḥ | bheje ity atīta-nirdeśaḥ prāmāṇya-dārḍhyāyānāditvaṁ bodhayati | ananta-padasya ca nāmāni rūpāṇi cānantāny eveti bhāvaḥ | atra prākṛta-nāma-rūpa-rahito'pi iti ṭīkā ca || ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
तद्tadто
एवevaименно
व्यनक्तिvyanaktiявляет
योऽनुग्रहार्थंyo'nugrahārthaṁ«который милости ради
भजतांbhajatāṁпочитающих
पादpādaстоп
मूलम्mūlamподножие
अनामanāmaбез имени
रूपोrūpoи облика
भगवान्bhagavānБхагаван
अनन्तःanantaḥбесконечный
नामानिnāmāniимена
रूपाणिrūpāṇiобразы
चcaи
जन्मjanmaрождениями
कर्मभिर्karmabhirдействиями
भेजेbhejeпринял
सsaтот
मह्यंmahyaṁко мне
परमःparamaḥвысший
प्रसीदतुprasīdatuда будет милостив»
योyoкоторый
नामnāmaимени
रूपrūpaи облика
रहितrahitaлишённый
एवevaименно
नामानिnāmāni«имена
रूपाणिrūpāṇiобразы
चcaи»
भेजेbheje«принял» —
प्रकटितवान्prakaṭitavānпроявил
जन्मjanma«рождениями
कर्मभिःkarmabhiḥдействиями»
सहsahaвместе
तानिtāniих
चcaи
प्रकटितवान्prakaṭitavānпроявил
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл
व्यतिरेकेvyatirekeпри обратном
दोषम्doṣamизъян
आहāhaназывает
अनन्तananta«бесконечный»
इतिitiтак
यदिyadiесли
तस्मिन्tasminв Нём
नामnāmaимени
रूपित्वादिकंrūpitvādikaṁи облика обладания и прочего
नास्तिnāstiнет
तर्हिtarhiтогда
तच्tacтою
छक्तिमत्त्वंchaktimattvaṁсилою обладание
प्रतिpratiк
सान्तत्वम्sāntatvamконечность
एवevaименно
प्रसज्येतेतिprasajyetetiнавязалась бы — так
तद्tadто
उक्तंuktaṁсказано
प्रचेतोभिःpracetobhiḥПрачетами
नna«не
ह्य्hyведь
अन्तस्antasконец
त्वद्tvadТвоих
विभूतीनांvibhūtīnāṁпроявлений
सोऽनन्तso'nantaтот «Бесконечный»
इतिitiтак
गीयसेgīyaseвоспеваем Ты»
इतिitiтак
तत्tatтех
तत्tatи тех
प्रकाशनेprakāśaneпроявления
हेतुःhetuḥпричина
भगवान्bhagavān«Бхагаван» —
भगात्मकbhagātmakaбхагу собою имеющей
शक्तिमान्śaktimānсилой обладающий
तस्याःtasyāḥу той
शक्तेर्śakterсилы
मायात्वम्māyātvamмайичность
निषेधतिniṣedhatiотвергает
परमःparamaḥ«высший»
पराख्यparākhya«парой» именуемой
शक्तिśaktiсилы
रूपाrūpāоблик имеющая
माmā«ма» —
लक्ष्मीर्lakṣmīrЛакшми
यस्मिन्yasminв ком
अन्यथाanyathāиначе
परमत्वparamatvaвысшести
व्याघातःvyāghātaḥразрушение
स्याद्syādбыло бы
इतिitiтаков
भावःbhāvaḥсмысл
तस्मान्tasmān«потому
नnaне
माययाmāyayāмайей
सर्वंsarvaṁвсё
सर्वम्sarvamвсё
ऐश्वर्यaiśvaryaвладычества
सम्भवम्sambhavamвозможность
अमायीamāyīбез майи
हीश्वरोhīśvaroведь Владыка
यस्मात्yasmātпоскольку
तस्मात्tasmātпотому
तंtaṁЕго
परमंparamaṁвысшим
विदुःviduḥзнают»
इत्य्ityтак
उक्तेःukteḥречением
ननुnanuно ведь
सर्वsarvaвсех
नामnāmaимён
विश्वviśvaи вселенной
रूपत्वेrūpatveоблика при бытии
तद्tadих
राहित्येrāhityeпри лишённости
चcaи
सन्त्य्santyесть
एवevaименно
तत्tatте
तद्tadи те
उपासकाःupāsakāḥпочитатели
प्रमाणम्pramāṇamсвидетельство
अत्रatraздесь
तुtuже
केkeкто
स्युःsyuḥбыли бы
इत्य्ityтак
आशङ्क्याहāśaṅkyāhaзаподозрив, говорит
पादpāda«стоп
मूलंmūlaṁподножие
भजताम्bhajatāmпочитающих
अनुग्रहार्थम्anugrahārthamмилости ради»
इतिitiтак
योगyogaу йоги
साङ्ख्ययोस्sāṅkhyayosи санкхьи
तत्tatта
तत्त्वंtattvaṁсущность
नnaне
सम्यक्samyakвполне
प्रकाशतेprakāśateпроявляется
किन्तुkintuно
भक्ताव्bhaktāvв преданности
एवevaименно
भक्तिर्bhaktir«преданность
एवैनंevainaṁименно его
नयतिnayatiведёт
भक्तिर्bhaktirпреданность
एवैनंevainaṁименно его
दर्शयतिdarśayatiпоказывает»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее
श्रुतेःśruteḥшрути
तस्माद्tasmādпотому
युक्तंyuktaṁуместна
तयोर्tayorу тех двух
विवादvivādaспором
मात्रत्वम्mātratvamлишь бытность
इतिitiтаков
भावःbhāvaḥсмысл
अतataпотому
एवevaименно
वक्ष्यतेऽनन्तरम्vakṣyate'nantaramскажется сразу вслед
एवevaименно
इतिiti«так
संस्तुवतस्saṁstuvatasвосхвалявшему
तस्यtasyaему
सsaОн
तस्मिन्न्tasminnв том
अघaghaгрехи
मर्षणेmarṣaṇeсмывающем
प्रादुरासीत्prādurāsītявился
कुरुkuruКуру
श्रेष्ठśreṣṭhaо лучший
भगवान्bhagavānБхагаван
भक्तbhaktaк преданным
वत्सलःvatsalaḥнежный»
कृतkṛta«поставивший
पादःpādaḥстопу
सुपर्णांसेsuparṇāṁseна плечо Супарны»
इत्य्ityтак
आदेःādeḥи далее
पादpāda«стоп
मूलंmūlaṁподножие
भजताम्bhajatāmпочитающих»
इत्य्ityтак
अनेनanenaэтим
तान्tānим
प्रतिpratiк
रूपrūpaобраза
प्राकट्यात्prākaṭyātпроявления
पूर्वम्pūrvamпрежде
अपिapiи
रूपम्rūpamобраз
अस्त्य्astyесть
एवेतिevetiименно — так
व्यञ्जितम्vyañjitamвыражено
चरणंcaraṇaṁ«стопа
पवित्रंpavitraṁчистая
विततंvitataṁпростёртая
पुराणम्purāṇamдревняя»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее
श्रुतेःśruteḥшрути
भेजेbheje«принял»
इत्य्ityтак
अतीतatītaпрошедшего
निर्देशःnirdeśaḥуказание
प्रामाण्यprāmāṇyaдостоверности
दार्ढ्यायानादित्वंdārḍhyāyānāditvaṁради твёрдости безначальность
बोधयतिbodhayatiдаёт понять
अनन्तananta«бесконечный»
पदस्यpadasyaслова
चcaи
नामानिnāmāniимена
रूपाणिrūpāṇiобразы
चानन्तान्य्cānantānyи бесконечны
एवेतिevetiименно — таков
भावःbhāvaḥсмысл
अत्रatraздесь
प्राकृतprākṛta«вещественных
नामnāmaимени
रूपrūpaи облика
रहितोऽपिrahito'piи лишённый»
इतिitiтак
टीकाṭīkāтика
चcaи
Литературный перевод

Это он и являет:

«Который, ради милости к почитающим подножие Его стоп, — Бхагаван, бесконечный, без имени и облика, — принял имена и образы вместе с рождениями и действиями: пусть Он, высший, будет ко мне милостив».

То есть: Тот, кто именно лишён имени и облика, «принял», то есть проявил, «имена и образы»; и проявил их вместе с «рождениями и действиями».

Изъян обратного он называет словом «бесконечный»: если бы в Нём не было обладания именем, обликом и прочим, то Ему навязалась бы конечность в отношении обладания тою силой. О том сказано Прачетами: «ведь нет конца Твоим проявлениям — оттого Тебя и воспевают как Бесконечного».

Причина проявления того и того: «Бхагаван», то есть обладающий силой, чья суть — бхага. А что та сила не майя, он отвергает словом «высший»: тот, в ком «ма» — Лакшми, имеющая обликом силу, именуемую «пара». Иначе разрушилась бы Его высшесть. По речению: «потому не всё от майи: всё — от возможности владычества; и поскольку Владыка без майи, потому Его и знают высшим».

Но ведь и для того, что Он — всех имён и облик вселенной, и для того, что Он этого лишён, есть свидетельство — те и те почитатели. А здесь кто был бы свидетелем? Заподозрив это, он говорит: «ради милости к почитающим подножие стоп». То есть: та сущность вполне проявляется не у йоги и санкхьи, а именно в преданности. По шрути «преданность и ведёт его, преданность и показывает его» и далее. Потому смысл тот, что у тех двух — лишь спор.

Потому тут же вслед и будет сказано: «так восхвалявшему его, о лучший из Куру, явился в том месте, смывающем грехи, Бхагаван, нежный к преданным»; «поставивший стопу на плечо Супарны» и далее.

Словами «почитающих подножие стоп» выражено, что образ есть и до того, как проявлен им. По шрути «стопа чистая, простёртая, древняя» и далее.

Указание на прошедшее в слове «принял» даёт понять безначальность — ради твёрдости достоверности. А слово «бесконечный» значит и то, что имена и образы Его бесконечны.

И тика здесь: «хотя и лишённый вещественных имени и облика».

Версия

1320ae77625b · опубликовано 20 сент. 2026 г., 11:13:10 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами