Шат-сандарбха
Сандарбха вторая. Бхагават: Господь как личность2.81.1Джива Госвами
182 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 2.81.1
॥
Деванагари

तद् एवं ब्रह्मणोऽपि यत् श्रीभगवति प्रकाशसम्यक्त्वं, तत् पूर्वम् एव विद्वदनुभववचनप्रचयेन सिद्धम् अपि विशेषतो विचार्यते । तत्रैकम् एव तत्त्वं द्विधा शब्द्यत इति न वस्तुनो भेद उपपद्यते । आविर्भावस्यापि भेददर्शनात्, न च संज्ञामात्रस्य, किन्तु स्वस्वदर्शनयोग्यताभेदेन द्विविधोऽधिकारी द्विधा दृष्टं तद् उपास्त इति । तत्राप्य् एकस्य दर्शनस्य वास्तवत्वम्, अन्यस्य भ्रमजत्वम् इति न मन्तव्यम्, उभयोर् अपि याथार्थ्येन दर्शितत्वात् । न चैकस्य वस्तुनः शक्त्या विक्रियमाणांशकत्वाद् अंशतो भेदः, विकृतत्वनिषेधात् तयोः । तस्माद् दृष्टेर् असम्यक्सम्यक्त्वात्, सत्य् अपि सम्यक्त्वे तदननुसन्धानाद् वा, एकस्मिन्न् अधिकारिण्य् एकदेशेन स्फुरद् एको भेदः, परस्मिन्न् अखण्डतया द्वितीयो भेदः । एवं सति यत्र विशेषं विनैव वस्तुनः स्फूर्तिः, सा दृष्टिर् असम्पूर्णा, यथा ब्रह्माकारेण, यत्र स्वरूपभूतनानावैचित्रीविशेषवदाकारेण, सा सम्पूर्णा, यथा श्रीभगवदाकारेणेति लभ्यते । तद् एतद् अभिप्रेत्य प्रथमं दृष्टितारतम्येन तदभिव्यक्तितारतम्यं तन्महापुराणाविर्भावकारणाभ्यां प्रश्नोत्तराभ्यां प्र्प्रतिपाद्यते षड्भिः— श्रीनारद उवाच— जिज्ञासितम् अधीतं च ब्रह्म यत् तत् सनातनम् । तथापि शोचस्य् आत्मानम् अकृतार्थ इव प्रभो ॥ श्रीव्यास उवाच— त्वं पर्यटन्न् अर्क इव त्रिलोकीम् अन्तश्चरो वायुर् इवात्मसाक्षी । परावरे ब्रह्मणि धर्मतो व्रतैः स्नातस्य मे न्यूनम् अलं विचक्ष्व ॥ श्रीनारद उवाच— भवतानुदितप्रायं यशो भगवतोऽमलम् । येनैवासौ न तुष्येत मन्ये तद् दर्शनं खिलम् ॥ नैष्कर्म्यम् अप्य् अच्युतभाववर्जितं न शोभते ज्ञानम् अलं निरञ्जनम् । कुतः पुनः शश्वद् अभद्रम् ईश्वरे न चार्पितं कर्म यद् अप्य् अकारणम् ॥ ओं नमो भगवते तुभ्यं वासुदेवाय धीमहि । प्रद्युम्नायानिरुद्धाय नमः सङ्कर्षणाय च ॥ इति मूर्त्यभिधानेन मन्त्रमूर्तिम् अमूर्तिकम् । यजते यज्ञपुरुषं स सम्यग् दर्शनः पुमान् ॥

Транслитерация (IAST)

tad evaṁ brahmaṇo'pi yat śrī-bhagavati prakāśa-samyaktvaṁ, tat pūrvam eva vidvad-anubhava-vacana-pracayena siddham api viśeṣato vicāryate | tatraikam eva tattvaṁ dvidhā śabdyata iti na vastuno bheda upapadyate | āvirbhāvasyāpi bheda-darśanāt, na ca saṁjñā-mātrasya, kintu sva-sva-darśana-yogyatā-bhedena dvividho'dhikārī dvidhā dṛṣṭaṁ tad upāsta iti | tatrāpy ekasya darśanasya vāstavatvam, anyasya bhramajatvam iti na mantavyam, ubhayor api yāthārthyena darśitatvāt | na caikasya vastunaḥ śaktyā vikriyamāṇāṁśakatvād aṁśato bhedaḥ, vikṛtatva-niṣedhāt tayoḥ | tasmād dṛṣṭer asamyak-samyaktvāt, saty api samyaktve tad-ananusandhānād vā, ekasminn adhikāriṇy eka-deśena sphurad eko bhedaḥ, parasminn akhaṇḍatayā dvitīyo bhedaḥ | evaṁ sati yatra viśeṣaṁ vinaiva vastunaḥ sphūrtiḥ, sā dṛṣṭir asampūrṇā, yathā brahmākāreṇa, yatra svarūpa-bhūta-nānā-vaicitrī-viśeṣavad-ākāreṇa, sā sampūrṇā, yathā śrī-bhagavad-ākāreṇeti labhyate | tad etad abhipretya prathamaṁ dṛṣṭi-tāratamyena tad-abhivyakti-tāratamyaṁ tan-mahā-purāṇāvirbhāva-kāraṇābhyāṁ praśnottarābhyāṁ prpratipādyate ṣaḍbhiḥ— śrī-nārada uvāca— jijñāsitam adhītaṁ ca brahma yat tat sanātanam | tathāpi śocasy ātmānam akṛtārtha iva prabho || śrī-vyāsa uvāca— tvaṁ paryaṭann arka iva tri-lokīm antaś-caro vāyur ivātma-sākṣī | parāvare brahmaṇi dharmato vrataiḥ snātasya me nyūnam alaṁ vicakṣva || śrī-nārada uvāca— bhavatānudita-prāyaṁ yaśo bhagavato'malam | yenaivāsau na tuṣyeta manye tad darśanaṁ khilam || naiṣkarmyam apy acyuta-bhāva-varjitaṁ na śobhate jñānam alaṁ nirañjanam | kutaḥ punaḥ śaśvad abhadram īśvare na cārpitaṁ karma yad apy akāraṇam || oṁ namo bhagavate tubhyaṁ vāsudevāya dhīmahi | pradyumnāyāniruddhāya namaḥ saṅkarṣaṇāya ca || iti mūrty-abhidhānena mantra-mūrtim amūrtikam | yajate yajña-puruṣaṁ sa samyag darśanaḥ pumān ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
तद्tadто
एवंevaṁтак
ब्रह्मणोऽपिbrahmaṇo'piи Брахмана
यत्yatчто
श्रीśrīпрекрасном
भगवतिbhagavatiв Бхагаване
प्रकाशprakāśaпроявления
सम्यक्त्वंsamyaktvaṁполнота
तत्tatто
पूर्वम्pūrvamпрежде
एवevaименно
विद्वद्vidvadучёных
अनुभवanubhavaпереживания
वचनvacanaречений
प्रचयेनpracayenaмножеством
सिद्धम्siddhamдоказано
अपिapiхоть
विशेषतोviśeṣatoособо
विचार्यतेvicāryateразбирается
तत्रैकम्tatraikamтам одна
एवevaименно
तत्त्वंtattvaṁсущность
द्विधाdvidhāдвояко
शब्द्यतśabdyataназывается
इतिitiтак
नnaне
वस्तुनोvastunoу вещи
भेदbhedaразличие
उपपद्यतेupapadyateуместно
आविर्भावस्यापिāvirbhāvasyāpiи явления
भेदbhedaразличия
दर्शनात्darśanātвиденьем
नnaне
चcaи
संज्ञाsaṁjñāименования
मात्रस्यmātrasyaодного
किन्तुkintuно
स्वsvaсвоего
स्वsvaи своего
दर्शनdarśanaвиденья
योग्यताyogyatāпригодности
भेदेनbhedenaразличием
द्विविधोऽधिकारीdvividho'dhikārīдвоякий правомочный
द्विधाdvidhāдвояко
दृष्टंdṛṣṭaṁвиденное
तद्tadто
उपास्तupāstaпочитает
इतिitiтак
तत्राप्य्tatrāpyи там
एकस्यekasyaу одного
दर्शनस्यdarśanasyaвиденья
वास्तवत्वम्vāstavatvamдействительность
अन्यस्यanyasyaу другого
भ्रमजत्वम्bhramajatvamзаблуждением рождённость
इतिitiтак
नnaне
मन्तव्यम्mantavyamдолжно думать
उभयोर्ubhayorу обоих
अपिapiи
याथार्थ्येनyāthārthyenaподлинно
दर्शितत्वात्darśitatvātпоказанностью
नnaне
चैकस्यcaikasyaи у одной
वस्तुनःvastunaḥвещи
शक्त्याśaktyāсилою
विक्रियमाणांशकत्वाद्vikriyamāṇāṁśakatvādизменяемою частью бытием
अंशतोaṁśatoпо части
भेदःbhedaḥразличие
विकृतत्वvikṛtatvaизменяемости
निषेधात्niṣedhātотвержением
तयोःtayoḥу тех двух
तस्माद्tasmādпотому
दृष्टेर्dṛṣṭerвиденья
असम्यक्asamyakнеполнотою
सम्यक्त्वात्samyaktvātи полнотою
सत्य्satyсущей
अपिapiи
सम्यक्त्वेsamyaktveпри полноте
तद्tadтого
अननुसन्धानाद्ananusandhānādнеусмотрением
वाvāили
एकस्मिन्न्ekasminnв одном
अधिकारिण्य्adhikāriṇyправомочном
एकekaодною
देशेनdeśenaчастью
स्फुरद्sphuradпроявляясь
एकोekoодно
भेदःbhedaḥразличие
परस्मिन्न्parasminnв другом
अखण्डतयाakhaṇḍatayāнераздельно
द्वितीयोdvitīyoвторое
भेदःbhedaḥразличие
एवंevaṁтак
सतिsatiпри сущем
यत्रyatraгде
विशेषंviśeṣaṁособости
विनैवvinaivaбез именно
वस्तुनःvastunaḥвещи
स्फूर्तिःsphūrtiḥпроявление
साsāто
दृष्टिर्dṛṣṭirвиденье
असम्पूर्णाasampūrṇāнеполно
यथाyathāкак
ब्रह्माकारेणbrahmākāreṇaБрахмана обликом
यत्रyatraгде
स्वरूपsvarūpaсобственным обликом
भूतbhūtaсущего
नानाnānāмногого
वैचित्रीvaicitrīразнообразия
विशेषवद्viśeṣavadособостью обладающим
आकारेणākāreṇaобликом
साsāто
सम्पूर्णाsampūrṇāполно
यथाyathāкак
श्रीśrīпрекрасного
भगवद्bhagavadБхагавана
आकारेणेतिākāreṇetiобликом — так
लभ्यतेlabhyateполучается
तद्tadто
एतद्etadэто
अभिप्रेत्यabhipretyaимея в виду
प्रथमंprathamaṁсперва
दृष्टिdṛṣṭiвиденья
तारतम्येनtāratamyenaстепенью
तद्tadего
अभिव्यक्तिabhivyaktiпроявленности
तारतम्यंtāratamyaṁстепень
तन्tanтой
महाmahāвеликой
पुराणाविर्भावpurāṇāvirbhāvaпураны явления
कारणाभ्यांkāraṇābhyāṁпричиною
प्रश्नोत्तराभ्यांpraśnottarābhyāṁвопросом и ответом
प्र्प्रतिपाद्यतेprpratipādyateутверждается
षड्भिःṣaḍbhiḥшестью
श्रीśrīпрекрасный
नारदnāradaНарада
उवाचuvācaсказал
जिज्ञासितम्jijñāsitam«исследован
अधीतंadhītaṁизучен
चcaи
ब्रह्मbrahmaБрахман
यत्yatкоторый
तत्tatтот
सनातनम्sanātanamвечный
तथापिtathāpiвсё же
शोचस्य्śocasyскорбишь
आत्मानम्ātmānamо себе
अकृतार्थakṛtārthaне исполнивший цели
इवivaбудто
प्रभोprabhoо господин»
श्रीśrīпрекрасный
व्यासvyāsaВьяса
उवाचuvācaсказал
त्वंtvaṁ«ты
पर्यटन्न्paryaṭannобходящий
अर्कarkaсолнце
इवivaкак
त्रिtriтри
लोकीम्lokīmмира
अन्तश्antaśвнутри
चरोcaroходящий
वायुर्vāyurветер
इवात्मivātmaкак, душ
साक्षीsākṣīсвидетель
परावरेparāvareв высшем и низшем
ब्रह्मणिbrahmaṇiБрахмане
धर्मतोdharmatoпо закону
व्रतैःvrataiḥобетами
स्नातस्यsnātasyaомытого
मेmeу меня
न्यूनम्nyūnamнедостаток
अलंalaṁвполне
विचक्ष्वvicakṣvaусмотри»
श्रीśrīпрекрасный
नारदnāradaНарада
उवाचuvācaсказал
भवतानुदितbhavatānudita«тобою невысказана
प्रायंprāyaṁпочти
यशोyaśoслава
भगवतोऽमलम्bhagavato'malamБхагавана, чистая
येनैवासौyenaivāsauкоторою именно Он
नnaне
तुष्येतtuṣyetaбыл бы доволен
मन्येmanyeсчитаю
तद्tadто
दर्शनंdarśanaṁвиденье
खिलम्khilamущербным»
नैष्कर्म्यम्naiṣkarmyam«бездействие
अप्य्apyи
अच्युतacyutaАчьюты
भावbhāvaчувства
वर्जितंvarjitaṁлишённое
नnaне
शोभतेśobhateкрасиво
ज्ञानम्jñānamзнание
अलंalaṁвполне
निरञ्जनम्nirañjanamбеспорочное
कुतःkutaḥоткуда
पुनःpunaḥуж
शश्वद्śaśvadвсегда
अभद्रम्abhadramнеблагое
ईश्वरेīśvareВладыке
नnaне
चार्पितंcārpitaṁи принесённое
कर्मkarmaдело
यद्yadкоторое
अप्य्apyи
अकारणम्akāraṇamбеспричинно»
ओंoṁ«ом
नमोnamoпоклон
भगवतेbhagavateБхагавану
तुभ्यंtubhyaṁТебе
वासुदेवायvāsudevāyaВасудеве
धीमहिdhīmahiсозерцаем
प्रद्युम्नायानिरुद्धायpradyumnāyāniruddhāyaПрадьюмне, Анируддхе
नमःnamaḥпоклон
सङ्कर्षणायsaṅkarṣaṇāyaСанкаршане
चcaи»
इतिitiтак
मूर्त्य्mūrtyобразов
अभिधानेनabhidhānenaименованием
मन्त्रmantraмантры
मूर्तिम्mūrtimобраз
अमूर्तिकम्amūrtikamбезóбразного
यजतेyajateчтит
यज्ञyajñaжертвы
पुरुषंpuruṣaṁМужа
सsaтот
सम्यग्samyagполное
दर्शनःdarśanaḥвиденье имеющий
पुमान्pumānчеловек»
Литературный перевод

Итак, то, что и у Брахмана проявление полно лишь в Шри Бхагаване, — хотя и доказано уже множеством речений о переживании учёных, — разбирается особо.

Тут: одна и та же сущность называется двояко, — потому различие в самой вещи неуместно. И не в одном лишь именовании дело, ибо видно различие и в явлении; но по различию пригодности к собственному виденью двоякий правомочный почитает то, что видит двояко.

И не надо думать, будто у одного виденья действительность, а другое рождено заблуждением: оба показаны подлинно. И нет у одной вещи различия по части — как если бы часть её изменялась силою, — ибо изменяемость у них обеих отвергнута.

Потому одно различие — от неполноты или полноты виденья, а другое — оттого, что и при полноте оно не усмотрено; в одном правомочном она проявляется одною частью, в другом — нераздельно.

А раз так, получается: где проявление вещи идёт без особости, то виденье неполно — как обликом Брахмана; а где оно идёт обликом, обладающим особостью многого разнообразия, что есть Его собственный облик, — то полно, как обликом Шри Бхагавана.

Имея это в виду, сперва шестью строфами — вопросом и ответом о причине явления той великой пураны — утверждается, что степень Его проявленности идёт по степени виденья:

«Шри Нарада сказал: Ты исследовал и изучил тот вечный Брахман; отчего же ты скорбишь о себе, будто не исполнил цели, о господин?

Шри Вьяса сказал: Ты обходишь три мира, как солнце, и, как ветер, ходишь внутри, свидетель всех душ; усмотри же вполне недостаток у меня, омытого по закону обетами в высшем и низшем Брахмане.

Шри Нарада сказал: Тобою почти не высказана чистая слава Бхагавана; и то виденье, которым Он не был бы доволен, я считаю ущербным.

Не красиво и бездействие, лишённое чувства к Ачьюте, и знание, хоть и вполне беспорочное; что уж говорить о деле, всегда неблагом, если оно не принесено Владыке, — даже о том, что беспричинно.

„Ом, поклон Тебе, Бхагавану; созерцаем Васудеву; Прадьюмне, Анируддхе и Санкаршане поклон“ — кто именованием образов чтит образ мантры, безóбразного Мужа жертвы, тот человек имеет полное виденье».

Версия

2dc4fac57ccd · опубликовано 20 сент. 2026 г., 11:13:10 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами