अथ श्रीहयग्रीवहरिहंसपृश्निगर्भविभुसत्यसेनवैकुण्ठाजितसार्वभौमविश्वक्सेनधर्मसेतुसुधामयोगेश्वरबृहद्भान्वादीनां शुक्लादीनां चानुक्तानां सङ्ग्रहार्थम् आह— अवतारा ह्य् असङ्ख्येया हरेः सत्त्वनिधेर् द्विजाः । यथाविदासिनः कुल्याः सरसः स्युः सहस्रशः ॥ हरेर् अवतारा असङ्ख्येयाःसहस्रशः सम्भवन्ति । हि प्रसिद्धौ । असङ्ख्येयत्वे हेतुः—सत्त्वनिधेः, सत्त्वस्य स्वप्रादुर्भावशक्तेः शेवधिरूपस्य । तत्रैव दृष्टान्तः—यथेति । अविदासिनोऽपक्षयशून्यात् सरसः सकाशात् कुल्यास् तत्स्वभावकृता निर्झरा अविदासिन्यः सहस्रशः सम्भवन्तीति । अत्र येऽंशावतारास् तेषु चैष विशेषो ज्ञेयः । श्रीकुमारनारदादिष्व् आधिकारिकेषु ज्ञानभक्तिशक्त्यंशावेशः । श्रीपृथ्वादिषु क्रियाशक्त्यंशावेशः । क्वचित् स्वयम् आवेशस् तेषां भगवान् एवाहम् इति वचनात् । अथ श्रीमत्स्यदेवादिषु साक्षादंशत्वम् एव । तत्र चांशत्वं नाम साक्षाद्भगवत्त्वेऽप्य् अव्यभिचारितादृशतदिच्छावशात् सर्वदैकदेशतयैवाभिव्यक्तशक्त्यादिकत्वम् इति ज्ञेयम् । तथैवोदाहरिष्यते रामादिमूर्तिषु कलानियमेन तिष्ठन् इति ।
atha śrī-hayagrīva-hari-haṁsa-pṛśnigarbha-vibhu-satyasena-vaikuṇṭhājita-sārvabhauma-viśvaksena-dharmasetu-sudhāma-yogeśvara-bṛhadbhānv-ādīnāṁ śuklādīnāṁ cānuktānāṁ saṅgrahārtham āha— avatārā hy asaṅkhyeyā hareḥ sattva-nidher dvijāḥ | yathāvidāsinaḥ kulyāḥ sarasaḥ syuḥ sahasraśaḥ || harer avatārā asaṅkhyeyāḥsahasraśaḥ sambhavanti | hi prasiddhau | asaṅkhyeyatve hetuḥ—sattva-nidheḥ, sattvasya sva-prādurbhāva-śakteḥ śevadhi-rūpasya | tatraiva dṛṣṭāntaḥ—yatheti | avidāsino'pakṣaya-śūnyāt sarasaḥ sakāśāt kulyās tat-svabhāva-kṛtā nirjharā avidāsinyaḥ sahasraśaḥ sambhavantīti | atra ye'ṁśāvatārās teṣu caiṣa viśeṣo jñeyaḥ | śrī-kumāra-nāradādiṣv ādhikārikeṣu jñāna-bhakti-śakty-aṁśāveśaḥ | śrī-pṛthv-ādiṣu kriyā-śakty-aṁśāveśaḥ | kvacit svayam āveśas teṣāṁ bhagavān evāham iti vacanāt | atha śrī-matsya-devādiṣu sākṣād-aṁśatvam eva | tatra cāṁśatvaṁ nāma sākṣād-bhagavattve'py avyabhicāri-tādṛśa-tad-icchā-vaśāt sarvadaika-deśatayaivābhivyakta-śakty-ādikatvam iti jñeyam | tathaivodāhariṣyate rāmādi-mūrtiṣu kalā-niyamena tiṣṭhan iti |
Теперь, чтобы собрать и шри Хаягриву, Хари, Хамсу, Пришнигарбху, Вибху, Сатьясену, Вайкунтху, Аджиту, Сарвабхауму, Вишваксену, Дхармасету, Судхаму, Йогешвару, Брихадбхану и прочих, и Шуклу с прочими, и не названных, он говорит: «Неисчислимы нисшествия Хари, сокровищницы бытия, дваждырождённые, — как от неиссякающего озера бывают тысячи потоков».
У Хари нисшествия неисчислимы, бывают тысячами; «ведь» — в смысле известности. Причина неисчислимости — «сокровищница бытия», то есть Он есть клад силы Своего собственного явления. Там же и пример: «как» — от «неиссякающего», то есть лишённого истощения, «озера» «тысячами» бывают «потоки», то есть ручьи, сделанные самою его природою и тоже неиссякающие.
Здесь надо знать и такую особенность среди нисшествий-долей. В шри Кумарах, Нараде и прочих, занимающих должность, — вхождение долею силы знания и преданности; в шри Притху и прочих — долею силы действия; где-то — вхождение Его Самого, по речению «Бхагаван — это я». А в шри Матсья-деве и прочих — долею бытие воочию. И «бытие долею» здесь значит вот что: хотя Он и воочию Бхагаван, силою той Своей неотлучной воли силы Его и прочее всегда явлены лишь одною своею стороною. Так же будет приведено и «стоящий в образах Рамы и прочих ограничением частей».
d5dd3e83d8e7 · publicado 20 sept 2026, 19:59:50 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Список имён дан сплошной строкой — так книга признаётся, что перечислить всё не берётся.
Озеро и ручьи взяты за пример не полноты, а неубывания: черпают тысячами, а в нём не меньше.
И различие долей проведено по роду силы, а не по величине: где знание, где действие, а где Он Сам.