किं च, ब्रह्मसंहितायाम् एव तत्स्तवादौ—चिन्तामणिप्रकरसद्मसु कल्पवृक्षलक्षावृतेषु इत्यादि । एवं पञ्चरात्रादौ श्रुतिविद्यासंवादे— ततः श्वेतमहाद्वीपश् चतुर्दिक्षु विदिक्षु च । अधश् चोर्ध्वं च दिङ्नाथास् तोयं क्षीरामृतार्णवः ॥ महावृन्दावनं तत्र केलिवृन्दावनानि च । वृक्षाः सुरद्रुमाश् चैव चिन्तामणिमयी स्थली ॥ क्रीडाविहङ्गलक्षं च सुरभीनाम् अनेकशः । नानाचित्रविचित्रश्रीरासमण्डलभूमयः ॥ केलिकुञ्जनिकुञ्जानि नानासौख्यस्थलानि च । प्राचीनच्छत्ररत्नानि फणाः शेषस्य भान्त्य् अहो ॥ यच्छिरोरत्नवृन्दानाम् अतुलद्युतिवैभवम् । ब्रह्मैव राजते तत्र रूपं को वक्तुम् अर्हति ॥ इति । इत्थं श्रीवृन्दावनस्याप्रकटलीलानुगतप्रकाश एव गोलोक इति व्याख्यातम् । तत्राप्रकटलीलाया द्वैविध्ये मन्त्रोपासनामय्यां किञ्चिद् विलक्षणः । स च तत्तन्मन्त्रेषु यथादर्शितप्रतिनियतलीलास्थानसन्निवेशः । यथा पूर्वतापन्यां, यथा च स्कान्दे श्रीनारदवाक्यम्— यस्मिन् वृन्दावने पुण्यं गोविन्दस्य निकेतनम् । तत्सेवकसमाकीर्णं तत्रैव स्थीयते मया ॥ भुवि गोविन्दवैकुण्ठं तस्मिन् वृन्दावने नृप । यत्र वृन्दादयो भृत्याः सन्ति गोविन्दलालसाः ॥ इति । अथ प्रकटलीलानुगतप्रकाशः श्रीविष्णुपुराणहरिवंशादौ प्रसिद्धः । स एष एव प्रकाशस् तदानीं प्राकृतैर् अपि कैश्चिद् भाग्यविशेषोदयवद्भिर् ददृशे, सम्प्रत्य् अस्माभिर् अपि तदंशो दृश्यते । अत्र तु यत्प्राकृतप्रदेश इव रीतयोऽवलोक्यन्ते, तत् तु श्रीभगवतीव स्वेच्छया लौकिकलीलाविशेषाङ्गीकारनिबन्धनम् इति ज्ञेयम्, श्रीभगवद्धाम्नां तेषां सर्वथा प्रपञ्चातीतत्वादिगुणैः श्रुतिस्मृतिभ्यां कृतप्रमाणत्वात् । अतएवोक्तम् आदिवाराहे— वसन्ति ये मथुरायां विष्णुरूपा हि ते खलु । अज्ञानास् तान् न पश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषः ॥ इति । तद् एतन्मूलप्रमाणेऽप्य् अप्रकटलीलानुगतः प्रकाशः श्रीवृन्दावनस्य—ते चौत्सुक्यधियो राजन् मत्वा गोपास् तम् ईश्वरः इत्यादौ दर्शित एव । प्रकटलीलानुगतो यथा— अहो अमी देववरामरार्चितं पादाम्बुजं ते सुमनःफलार्हणम् । नमन्त्य् उपादाय शिखाभिर् आत्मनस् तमोऽपहत्यै तरुजन्म यत्कृतम् ॥ इत्य् आदि । आत्मनः सुमनःफलरूपम् अर्हणम् उपादाय आत्मन एव शिखाभिर् नमन्ति । यद् यैः । शृण्वतां पश्यतां च संसारिणां तमोऽपहत्यै तरुजन्म एतत्कृतम् इति । यत्कृतम् इति तृतीयातत्पुरुषो वा ॥ ॥
kiṁ ca, brahma-saṁhitāyām eva tat-stavādau—cintāmaṇi-prakara-sadmasu kalpa-vṛkṣa-lakṣāvṛteṣu ity-ādi | evaṁ pañcarātrādau śruti-vidyā-saṁvāde— tataḥ śveta-mahā-dvīpaś catur-dikṣu vidikṣu ca | adhaś cordhvaṁ ca diṅ-nāthās toyaṁ kṣīrāmṛtārṇavaḥ || mahā-vṛndāvanaṁ tatra keli-vṛndāvanāni ca | vṛkṣāḥ sura-drumāś caiva cintāmaṇi-mayī sthalī || krīḍā-vihaṅga-lakṣaṁ ca surabhīnām anekaśaḥ | nānā-citra-vicitra-śrī-rāsa-maṇḍala-bhūmayaḥ || keli-kuñja-nikuñjāni nānā-saukhya-sthalāni ca | prācīna-cchatra-ratnāni phaṇāḥ śeṣasya bhānty aho || yac-chiro-ratna-vṛndānām atula-dyuti-vaibhavam | brahmaiva rājate tatra rūpaṁ ko vaktum arhati || iti | itthaṁ śrī-vṛndāvanasyāprakaṭa-līlānugata-prakāśa eva goloka iti vyākhyātam | tatrāprakaṭa-līlāyā dvaividhye mantropāsanāmayyāṁ kiñcid vilakṣaṇaḥ | sa ca tat-tan-mantreṣu yathādarśita-pratiniyata-līlā-sthāna-sanniveśaḥ | yathā pūrva-tāpanyāṁ, yathā ca skānde śrī-nārada-vākyam— yasmin vṛndāvane puṇyaṁ govindasya niketanam | tat-sevaka-samākīrṇaṁ tatraiva sthīyate mayā || bhuvi govinda-vaikuṇṭhaṁ tasmin vṛndāvane nṛpa | yatra vṛndādayo bhṛtyāḥ santi govinda-lālasāḥ || iti | atha prakaṭa-līlānugata-prakāśaḥ śrī-viṣṇu-purāṇa-harivaṁśādau prasiddhaḥ | sa eṣa eva prakāśas tadānīṁ prākṛtair api kaiścid bhāgya-viśeṣodayavadbhir dadṛśe, sampraty asmābhir api tad-aṁśo dṛśyate | atra tu yatprākṛta-pradeśa iva rītayo'valokyante, tat tu śrī-bhagavatīva svecchayā laukika-līlā-viśeṣāṅgīkāra-nibandhanam iti jñeyam, śrī-bhagavad-dhāmnāṁ teṣāṁ sarvathā prapañcātītatvādi-guṇaiḥ śruti-smṛtibhyāṁ kṛta-pramāṇatvāt | ataevoktam ādi-vārāhe— vasanti ye mathurāyāṁ viṣṇu-rūpā hi te khalu | ajñānās tān na paśyanti paśyanti jñāna-cakṣuṣaḥ || iti | tad etan-mūla-pramāṇe'py aprakaṭa-līlānugataḥ prakāśaḥ śrī-vṛndāvanasya—te cautsukya-dhiyo rājan matvā gopās tam īśvaraḥ ity-ādau darśita eva | prakaṭa-līlānugato yathā— aho amī deva-varāmarārcitaṁ pādāmbujaṁ te sumanaḥ-phalārhaṇam | namanty upādāya śikhābhir ātmanas tamo'pahatyai taru-janma yat-kṛtam || ity ādi | ātmanaḥ sumanaḥ-phala-rūpam arhaṇam upādāya ātmana eva śikhābhir namanti | yad yaiḥ | śṛṇvatāṁ paśyatāṁ ca saṁsāriṇāṁ tamo'pahatyai taru-janma etat-kṛtam iti | yat-kṛtam iti tṛtīyā-tat-puruṣo vā || ||
И ещё — в той же «Брахма-самхите», в гимне ему: «В чертогах из груд чинтамани, окружённых сотнями тысяч деревьев желаний» и далее. Так же в «Панчаратре» и прочих, в беседе Шрути и Видьи: «Затем — великий Белый остров, на четырёх сторонах и на промежуточных; внизу и вверху владыки сторон; вода — океан молока и амриты. Там великий Вриндаван и Вриндаваны забав; деревья — божественные древа, почва полна чинтамани; сотня тысяч игровых птиц и сурабхи во множестве; земли круга расы — разные, пёстрые, дивные, прекрасные. Рощи и беседки забав и разные места счастья; самоцветные древние зонты — то сияют капюшоны Шеши, о! Величие несравненного блеска сонмов самоцветов на его головах; сам Брахман там блистает — кто способен сказать об этом образе?»
Так истолковано: Голока и есть то проявление шри Вриндавана, которое следует неявленной игре. А в двоякости неявленной игры то, что относится к полной мантренного почитания, несколько отлично: это расположение мест игры, строго определённое в тех и этих мантрах, как там показано. Как в первой «Тапани» и как в «Сканде», в речении шри Нарады: «В том Вриндаване, где святая обитель Говинды, наполненная его служителями, — там и пребываю я; на земле, в том Вриндаване, — Вайкунтха Говинды, о царь, где слуги Вринда и прочие томятся по Говинде».
Проявление же, следующее явленной игре, известно по шри «Вишну-пуране», «Хариванше» и прочим. То самое проявление и тогда было видимо некоторым природным существам, у кого взошло особое счастье, и ныне часть его видима и нами. А что усматриваются здесь обычаи как бы природной области, то, подобно как у шри Бхагавана, это следствие принятого по собственной воле особого мирского облика игры: ведь шрути и смрити засвидетельствовали за теми обителями шри Бхагавана всецелое превосхождение мира и прочие свойства. Оттого и сказано в «Ади-варахе»: «Кто живёт в Матхуре, те поистине имеют облик Вишну; незнающие их не видят, видят имеющие очи знания».
И то же самое: проявление шри Вриндавана, следующее неявленной игре, показано и в основном свидетельстве — в «Они же, о царь, с помыслами нетерпения, пастухи, подумав, что он Владыка» и далее. А следующее явленной игре — как в «О! Эти, взяв подношение цветов и плодов, кланяются своими вершинами твоему лотосу-стопе, почитаемому лучшими из богов и бессмертными, — ради уничтожения тьмы совершено ими это рождение деревьями» и далее. Взяв своё подношение, имеющее облик цветов и плодов, они кланяются своими же вершинами. «Которое» — то есть которыми: ради уничтожения тьмы у круговоротных, что слышат и видят их, совершено это рождение деревьями. Или же «ят-критам» — татпуруша с третьим падежом.
5d9f3b65cef6 · publicado 20 sept 2026, 19:59:50 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Ссылка на «Ади-вараху» ставит точку в споре о зримом: местность видна всем, её природа — не всем, и разница не в ней, а в глазах.