ननु सत्यं तस्य चतुर्भुजाकाररूपस्य तादृशत्वं, किन्तु रूपं चेदं पौरुषं ध्यानधिष्ण्यं मा प्रत्यक्षं मांसदृशां भो कृषीष्ठाः इति मातृविज्ञापनानुसारेण, एतद् वां दर्शितं रूपं प्राग्जन्मस्मरणाय मे । नान्यथा मद्भवं ज्ञानं मर्त्यलिङ्गेन जायते ॥ इति प्रत्युत्तरय्य— इत्य् उक्त्वासीद् धरिस् तूष्णीं भगवान् आत्ममायया । पित्रोः सम्पश्यतोः सद्यो बभूव प्राकृतः शिशुः ॥ इत्य् उक्तदिशा यन्मानुषाकाररूपं स्वीकृतवान् तत्र सन्दिग्धम् इव भाति । अत्र च भवतु वा हरिर् अपि तत्याज आकृतिं त्र्यधीश इति, त्यक्षन् देहम् इति च तन्त्रभागवतानुसारेणान्तर्धापनार्थत्वाद् असहायम् । ययाहरद् भुवो भारं तां तनुं विजहाव् अजः । कण्टकं कण्टकेनेव द्वयं चापीशितुः समम् ॥ यथा मत्स्यादिरूपाणि धत्ते जह्याद् यथा नटः । भूभारः क्षपितो येन जहौ तच् च कलेवरम् ॥ इति तु परिपोषकम् । एतद् एव श्रीवसुदेववचनेऽपि लभ्यते— सूतीगृहे ननु जगाद भवान् अजो नौ सञ्जज्ञ इत्य् अनुयुगं निजधर्मगुप्त्यै । नानातनूर् गगनवद् विदधज् जहासि को वेद भूम्न उरुगाय विभूतिमायाम् ॥ इत्यत्र । अत्रोच्यते—तत्तद्वचनम् अन्यार्थत्वेन दृश्यम् इति । एकस्मिन्न् एव तस्मिन् श्रीविग्रहे कदाचित् चतुर्भुजत्वस्य कदाचिद् द्विभुजत्वस्य च प्रकाशश्रवणेनाविशेषापाताद् भूभारक्षपणे द्वयोर् अपि सामान्यात् । सूतीगृहे इत्यादिवाक्यस्य चतुर्भुजविषयत्वाच् च । किं च, यैर् विद्वदनुभवसेवितशब्दसिद्धैर् न् इत्यत्वादिभिर् धर्मैः श्रीविग्रहस्य परमतत्त्वाकारत्वं साधितम् । ते प्रायशो नराकारम् अधिकृत्यैव ह्य् उदाह्रियन्ते स्म द्वितीयसन्दर्भे । तथात्रैव चोपासकेषु साक्षात्कारादिलिङ्गेन सिद्धनिर्देशेन च तदाकारस्यापि न् इत्यसिद्धत्वं दृढीकृतम् । उदाहरिष्यते च सिद्धनिर्देशः—मां केशवो गदया प्रातर् अव्याद् गोविन्द आसङ्गव आत्तवेणुः इति । संप्रत्य् अन्यद् अपि तत्रोदाह्रियते । तत्र न् इत्यत्वं यथा— कंसो बताद्याकृत मेऽत्यनुग्रहं द्रक्ष्येऽङ्घ्रिपद्मं प्रहितोऽमुना हरेः । कृतावतारस्य दुरत्ययं तमः पूर्वेऽतरन् यन्नखमण्डलत्विषा ॥ यद् अर्चितं ब्रह्मभवादिभिः सुरैः श्रिया च देव्या मुनिभिः ससात्वतैः । गोचारणायानुचरैश् चरद् वने यद् गोपिकानां कुचकुङ्कुमाङ्कितम् ॥ अत्र पूर्व इत्यादिद्योतितं गोचारणाय इत्यादिलब्धस्य स्फुटं श्रीनराकारस्यैव न् इत्यावस्थायित्वं लभ्यते ॥ ॥
nanu satyaṁ tasya caturbhujākāra-rūpasya tādṛśatvaṁ, kintu rūpaṁ cedaṁ pauruṣaṁ dhyāna-dhiṣṇyaṁ mā pratyakṣaṁ māṁsa-dṛśāṁ bho kṛṣīṣṭhāḥ iti mātṛ-vijñāpanānusāreṇa, etad vāṁ darśitaṁ rūpaṁ prāg-janma-smaraṇāya me | nānyathā mad-bhavaṁ jñānaṁ martya-liṅgena jāyate || iti pratyuttarayya— ity uktvāsīd dharis tūṣṇīṁ bhagavān ātma-māyayā | pitroḥ sampaśyatoḥ sadyo babhūva prākṛtaḥ śiśuḥ || ity ukta-diśā yan-mānuṣākāra-rūpaṁ svīkṛtavān tatra sandigdham iva bhāti | atra ca bhavatu vā harir api tatyāja ākṛtiṁ try-adhīśa iti, tyakṣan deham iti ca tantra-bhāgavatānusāreṇāntardhāpanārthatvād asahāyam | yayāharad bhuvo bhāraṁ tāṁ tanuṁ vijahāv ajaḥ | kaṇṭakaṁ kaṇṭakeneva dvayaṁ cāpīśituḥ samam || yathā matsyādi-rūpāṇi dhatte jahyād yathā naṭaḥ | bhū-bhāraḥ kṣapito yena jahau tac ca kalevaram || iti tu paripoṣakam | etad eva śrī-vasudeva-vacane'pi labhyate— sūtī-gṛhe nanu jagāda bhavān ajo nau sañjajña ity anu-yugaṁ nija-dharma-guptyai | nānā-tanūr gagana-vad vidadhaj jahāsi ko veda bhūmna uru-gāya vibhūti-māyām || ityatra | atrocyate—tat-tad-vacanam anyārthatvena dṛśyam iti | ekasminn eva tasmin śrī-vigrahe kadācit caturbhujatvasya kadācid dvibhujatvasya ca prakāśa-śravaṇenāviśeṣāpātād bhū-bhāra-kṣapaṇe dvayor api sāmānyāt | sūtī-gṛhe ity-ādi-vākyasya caturbhuja-viṣayatvāc ca | kiṁ ca, yair vidvad-anubhava-sevita-śabda-siddhair n ityatvādibhir dharmaiḥ śrī-vigrahasya parama-tattvākāratvaṁ sādhitam | te prāyaśo narākāram adhikṛtyaiva hy udāhriyante sma dvitīya-sandarbhe | tathātraiva copāsakeṣu sākṣātkārādi-liṅgena siddha-nirdeśena ca tad-ākārasyāpi n itya-siddhatvaṁ dṛḍhīkṛtam | udāhariṣyate ca siddha-nirdeśaḥ—māṁ keśavo gadayā prātar avyād govinda āsaṅgava ātta-veṇuḥ iti | saṁpraty anyad api tatrodāhriyate | tatra n ityatvaṁ yathā— kaṁso batādyākṛta me'ty-anugrahaṁ drakṣye'ṅghri-padmaṁ prahito'munā hareḥ | kṛtāvatārasya duratyayaṁ tamaḥ pūrve'taran yan-nakha-maṇḍala-tviṣā || yad arcitaṁ brahma-bhavādibhiḥ suraiḥ śriyā ca devyā munibhiḥ sa-sātvataiḥ | go-cāraṇāyānucaraiś carad vane yad gopikānāṁ kuca-kuṅkumāṅkitam || atra pūrva ity-ādi-dyotitaṁ go-cāraṇāya ity-ādi-labdhasya sphuṭaṁ śrī-narākārasyaiva n ityāvasthāyitvaṁ labhyate || ||
Но пусть, скажут, верно, что таков Его четырёхрукий облик; а вот тот облик, что Он принял по прошению матери — «И этот облик Пуруши, обитель созерцания, о, не делай явным для плотских глаз», — на что Он отвечал: «Этот облик показан вам ради памятования о прежнем рождении; иначе знание, исходящее от меня, не рождается при смертном обличье», — и затем: «Так сказав, Хари умолк, и Бхагаван своею майей тотчас, на глазах у родителей, стал обычным младенцем», — тот, человеческий облик, кажется сомнительным.
И пусть даже будет так: «Хари оставил облик, владыка троих» и «оставляющий тело» — это по «Тантра-бхагавате» означает лишь сокрытие и потому само по себе беспомощно. А подкрепляет вот что: «То тело, которым унёс бремя земли, нерождённый оставил — как шип шипом; и то и другое у Владыки равно», и «как держит облики Матсьи и прочих, так и оставил бы, словно лицедей; кем истреблено бремя земли, тот и то тело оставил». То же получается и в речении шри Васудевы: «Ведь в родильном доме ты сказал: нерождённый родился у нас — и так по югам, ради охраны своей дхармы; разные тела, подобно небу, творя, ты их оставляешь. Кто знает у Полного, широко воспетый, эту майю проявлений?»
На это говорится: те и эти речения надо понимать в ином смысле. Ведь об одном и том же шри образе слышно, что иногда в нём является четырёхрукость, иногда двурукость, — значит, они не различаются; и бремя земли истреблено у обоих равно. Да и речение «в родильном доме» и далее относится к четырёхрукому.
И ещё: те свойства — вечность и прочие, утверждённые словом и подтверждённые опытом учёных, — которыми доказано, что шри образ есть облик высшей истины, во второй сандарбхе приводились большею частью именно о человеческом облике. Так и здесь: признаком прямого видения у почитателей и указанием на совершившееся утверждено, что и этот облик вечно есть. Указание на совершившееся ещё будет приведено: «Меня поутру да хранит Кешава палицею, в предполуденный час — Говинда с флейтою». А ныне приводится и другое. Вечность — как здесь: «О, ныне Камса сотворил мне превеликую милость: посланный им, увижу я лотос стоп Хари, совершившего нисшествие, — тех стоп, блеском круга ногтей которых прежние превозмогли непреодолимую тьму; тех, что почитаемы Брахмою, Бхавою и прочими богами, и Шри-девою, и отшельниками с сатватами, — тех, что бродят по лесу со спутниками ради пастьбы коров и помечены кункумою с грудей пастушек».
Здесь из того, что означено словом «прежние» и далее, и из того, что получено словами «ради пастьбы коров» и далее, явно выходит вечное пребывание именно шри человеческого облика.
04c629c61040 · publicado 20 sept 2026, 19:59:50 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Один и тот же стих держит и то, что почитают боги, и то, что помечено кункумою пастушек, — и этим спор решается.