एवं तत्तल्लीलाभेदेनैकस्यापि तत्तत्स्थानस्य प्रकाशभेदः श्रीविग्रहवत् । तद् उक्तम्—वृष्णः परमं पदम् अवभाति भूरि इति श्रुत्या । तत्र त्व् इतरलीलान्तःपातिभिः प्रायश इतरलीलावकाशविशेषो नोपलभ्यते । दृश्यते च प्रकटलीलायाम् अप्य् असङ्करीभावेनैव विचित्रावकाशत्वम् । यथा द्वादशयोजनमात्रप्रमितायाम् एव द्वारकान्तःपुर्यां क्रोशद्वयप्रमितगृहकोटिप्रभृतिवस्तूनि । यथा स्वल्पे गोवर्धनगर्ते तदसङ्ख्यगोकुलप्रवेशः । यथा ब्रह्मणा दृष्ट्या वृन्दावनस्य सवृक्षतृणपक्ष्याद्यवकाशता ब्रह्माण्डाद्यनन्तवस्त्ववकाशता च । यथा च श्रीनारददृष्टयोगमायावैभवे समकालम् एव द्वारकायां प्रातस्त्यमाध्याह्निकसायन्तनलीला इत्यादि । तद् एवं वृन्दावनस्य तावत् प्रकाशभेदा उदाह्रियन्ते । तत्र अप्रकटलीलानुगतः, यथा यामले रुद्रगौरीसंवादे— वीथ्यां वीथ्यां निवासोऽधरमधुसुवचस् तत्र सन्तानकानाम् एके राकेन्दुकोट्यातपविशदकरास् तेषु चैके कमन्ते । रामे रात्रेर् विरामे समुदिततपनद्योतिसिन्धूपमेया रत्नाङ्गानां सुवर्णाचितमुकुररुचस् तेभ्य एके द्रुमेन्द्राः ॥ यत् कुसुमं यदामृग्यं यत् फलं च वरानने । तत् तदैव प्रसूयन्ते वृन्दावनसुरद्रुमाः ॥ अर्थश् च—हे अधरमधुसुवचः! अधरमधुतुल्यानि सुवचांसि यस्याः तथाभूते, हे गौरि! तत्र श्रीवृन्दावने रत्नाङ्गानां सन्तानकानां मध्ये एके द्रुमेन्द्राराकेन्दुकोट्यातपविशदकराः । हे रामे, तेषु सन्तानकेषु च एकेरात्रेर् विरामेसमुदिततपनद्योतिसिन्धूपमेयाः कमन्ते विराजन्ते । तेभ्यस् तान् अतिक्रम्य एके कमन्ते । कथम्भूताः? सुवर्णाचितमुकुररुचैति । तत्र च यदा यत् कुसुमं मृग्यं भवति, यदा च यत् फलं मृग्यं भवति, तदैव तद् वृन्दावनसुरद्रुमाः प्रसूयन्तैति । एवं ब्रह्मसंहितायाम् अपि आदिपुरुषगोविन्दस्तोत्र एव— श्रियः कान्ताः कान्तः परमपुरुषः कल्पतरवो द्रुमा भूमिश् चिन्तामणिगणमयि तोयम् अमृतम् । कथा गानं नाट्यं गमनम् अपि वंशी प्रियसखी चिदानन्दं ज्योतिः परम् अपि तद् आस्वाद्यम् अपि च ॥ स यत्र क्षीराब्धिः स्रवति सुरभीभ्यश् च सुमहान् निमेषार्धाख्यो वा व्रजति न हि यत्रापि समयः । भजे श्वेतद्वीपं तम् अहम् इह गोलोकम् इति यं विदन्तस् ते सन्तः क्षितिविरलचाराः कतिपये ॥ इति । ज्योतिर् लौकिकलीलामाधुर्याय महाप्रलयेऽप्य् अनश्वरसूर्यादिरूपं यत् तत्र वर्तते, तथा तेषाम् आस्वाद्यम् अपि यत् किञ्चित्, तत् चिदानन्दरूपम् । परम् अपि परमतत्त्वम् एव, न तु प्राकृतम् । चन्द्रार्कयोः स्थितिश् च तत्र विलक्षणत्वेनैव गौतमीयतन्त्रे कथिता समानोदितचन्द्रार्कम् इति हि वृन्दावनविशेषणम् । समानत्वं च रात्रौ रात्रौ राकाचन्द्रमयत्वाद् इति । अपि च इति परेणान्वयः । रसावेशेन तदज्ञानाद् एव समयो न व्रजतीत्य् उक्तम् । अन्यथा पौर्वापर्याभावे सति चेष्टात्मिकाया लीलायाः स्वरूपहानिः स्यात् । श्वेतं शुभ्रं दोषरहितम् इत्य् अर्थः । द्वीपं तद् इवान्यासङ्गशून्यं सर्वतः परम् इत्य् अर्थः । तद् उक्तं श्रुत्या—यथा हि सरसि पद्मं तिष्ठति, तथा भूम्यां तिष्ठति इति ।
evaṁ tat-tal-līlā-bhedenaikasyāpi tat-tat-sthānasya prakāśa-bhedaḥ śrī-vigrahavat | tad uktam—vṛṣṇaḥ paramaṁ padam avabhāti bhūri iti śrutyā | tatra tv itara-līlāntaḥ-pātibhiḥ prāyaśa itara-līlāvakāśa-viśeṣo nopalabhyate | dṛśyate ca prakaṭa-līlāyām apy asaṅkarībhāvenaiva vicitrāvakāśatvam | yathā dvādaśa-yojana-mātra-pramitāyām eva dvārakāntaḥ-puryāṁ krośa-dvaya-pramita-gṛha-koṭi-prabhṛti-vastūni | yathā svalpe govardhana-garte tad-asaṅkhya-gokula-praveśaḥ | yathā brahmaṇā dṛṣṭyā vṛndāvanasya sa-vṛkṣa-tṛṇa-pakṣy-ādy-avakāśatā brahmāṇḍādy-ananta-vastv-avakāśatā ca | yathā ca śrī-nārada-dṛṣṭa-yoga-māyā-vaibhave sama-kālam eva dvārakāyāṁ prātastya-mādhyāhnika-sāyantana-līlā ity-ādi | tad evaṁ vṛndāvanasya tāvat prakāśa-bhedā udāhriyante | tatra aprakaṭa-līlānugataḥ, yathā yāmale rudra-gaurī-saṁvāde— vīthyāṁ vīthyāṁ nivāso'dhara-madhu-suvacas tatra santānakānām eke rākendu-koṭy-ātapa-viśada-karās teṣu caike kamante | rāme rātrer virāme samudita-tapana-dyoti-sindhūpameyā ratnāṅgānāṁ suvarṇācita-mukura-rucas tebhya eke drumendrāḥ || yat kusumaṁ yadāmṛgyaṁ yat phalaṁ ca varānane | tat tadaiva prasūyante vṛndāvana-sura-drumāḥ || arthaś ca—he adhara-madhu-suvacaḥ! adhara-madhu-tulyāni suvacāṁsi yasyāḥ tathābhūte, he gauri! tatra śrī-vṛndāvane ratnāṅgānāṁ santānakānāṁ madhye eke drumendrārākendu-koṭy-ātapa-viśada-karāḥ | he rāme, teṣu santānakeṣu ca ekerātrer virāmesamudita-tapana-dyoti-sindhūpameyāḥ kamante virājante | tebhyas tān atikramya eke kamante | kathambhūtāḥ? suvarṇācita-mukura-rucaiti | tatra ca yadā yat kusumaṁ mṛgyaṁ bhavati, yadā ca yat phalaṁ mṛgyaṁ bhavati, tadaiva tad vṛndāvana-sura-drumāḥ prasūyantaiti | evaṁ brahma-saṁhitāyām api ādi-puruṣa-govinda-stotra eva— śriyaḥ kāntāḥ kāntaḥ parama-puruṣaḥ kalpa-taravo drumā bhūmiś cintāmaṇi-gaṇa-mayi toyam amṛtam | kathā gānaṁ nāṭyaṁ gamanam api vaṁśī priya-sakhī cid-ānandaṁ jyotiḥ param api tad āsvādyam api ca || sa yatra kṣīrābdhiḥ sravati surabhībhyaś ca su-mahān nimeṣārdhākhyo vā vrajati na hi yatrāpi samayaḥ | bhaje śvetadvīpaṁ tam aham iha golokam iti yaṁ vidantas te santaḥ kṣiti-virala-cārāḥ katipaye || iti | jyotir laukika-līlā-mādhuryāya mahā-pralaye'py anaśvara-sūryādi-rūpaṁ yat tatra vartate, tathā teṣām āsvādyam api yat kiñcit, tat cidānanda-rūpam | param api parama-tattvam eva, na tu prākṛtam | candrārkayoḥ sthitiś ca tatra vilakṣaṇatvenaiva gautamīya-tantre kathitā samānodita-candrārkam iti hi vṛndāvana-viśeṣaṇam | samānatvaṁ ca rātrau rātrau rākā-candra-mayatvād iti | api ca iti pareṇānvayaḥ | rasāveśena tad-ajñānād eva samayo na vrajatīty uktam | anyathā paurvāparyābhāve sati ceṣṭātmikāyā līlāyāḥ svarūpa-hāniḥ syāt | śvetaṁ śubhraṁ doṣa-rahitam ity arthaḥ | dvīpaṁ tad ivānyāsaṅga-śūnyaṁ sarvataḥ param ity arthaḥ | tad uktaṁ śrutyā—yathā hi sarasi padmaṁ tiṣṭhati, tathā bhūmyāṁ tiṣṭhati iti |
Итак, от различия тех и этих игр различаются и проявления одного и того же места — как и шри образа. О том сказано шрути: «Обильно сияет высшая обитель Вришни». Но тем, кто попал внутрь одной игры, особое пространство другой обычно не воспринимается.
И дивная вместительность, притом без всякого смешения, видна и в явленной игре. Как в самом внутреннем граде Двараки, мерою всего в двенадцать йоджан, — мириады домов по две кроши и прочее. Как вхождение бесчисленных Гокул в малую впадину Говардхана. Как увиденное Брахмою: Вриндаван вмещает свои деревья, травы, птиц и прочее — и вмещает бесконечные вселенные и прочие вещи. И как в виденном шри Нарадою величии йогамайи — в одно и то же время в Двараке утренняя, полуденная и вечерняя игра, и прочее.
Итак, приводятся покамест различия проявлений Вриндавана. Первое из них следует неявленной игре — как в «Ямале», в беседе Рудры и Гаури: «Улица за улицей — жилища, о сладкоречивая мёдом уст; там одни из сантанак; а среди них сияют иные, с лучами, ясными, как свет мириадов полных лун; на исходе ночи, о Рама, — уподобляемые морю блеска взошедшего солнца; над ними же одни владыки деревьев, с блеском золотом усыпанных зеркал самоцветных членов». И: «Какой цветок и какой плод когда бы ни был желанен, о прекрасноликая, тот тогда же и рождают божественные деревья Вриндавана».
Смысл таков. «О сладкоречивая мёдом уст» — у которой сладкие речи подобны мёду уст; о Гаури! Там, в шри Вриндаване, посреди сантанак с самоцветными членами одни владыки деревьев — с лучами, ясными, как свет мириадов полных лун. О Рама, среди них же, среди сантанак, одни сияют и блистают, уподобляемые морю блеска солнца, взошедшего на исходе ночи. А над ними, превзойдя их, сияют иные. Каковы? «С блеском золотом усыпанных зеркал». И когда бы там ни был желанен какой цветок и какой плод, тогда же божественные деревья Вриндавана его и рождают.
Так и в «Брахма-самхите», в самом гимне изначальному Человеку Говинде: «Шри — возлюбленные, возлюбленный — высший Человек, деревья — древа желаний, земля полна множеством чинтамани, вода — амрита; беседа — пение, хождение — пляска, флейта — милая подруга; свет — сознание и блаженство, и высшее — тоже он, и вкушаемое — тоже. Где струится молочный океан, и весьма великий, от сурабхи; где не проходит время, зовомое хотя бы и полумгновением; ту Шветадвипу я почитаю, которую здесь знают как Голоку те немногие святые, что редко ходят по земле».
«Свет» — то, что ради сладости мирской игры пребывает там в облике солнца и прочего, не гибнущего даже при великом разрушении; так же и всё, что бы там ни вкушалось ими, имеет облик сознания и блаженства. «Высшее» — именно высшая истина, а не природное. И пребывание там луны и солнца поведано в «Гаутамия-тантре» как совершенно особое: ведь определение Вриндавана — «где луна и солнце взошли равно». Равенство же — оттого, что ночь за ночью там полная луна. Слово «также» связано с последующим. Сказано, что время не проходит, потому что от вхождения в расу его попросту не замечают: иначе, не будь там «прежде» и «после», игра, чьё естество — действие, утратила бы своё своеобразие. «Белое» — светлое, то есть лишённое порока. «Остров» — подобно острову лишённое касания чего-либо иного, отовсюду высшее. О том сказано шрути: «Как лотос стоит в озере, так он стоит на земле».
c3a42d4173a1 · publicado 20 sept 2026, 19:59:50 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Оговорка о времени существенна: вечность здесь не отменяет «раньше» и «позже» — без них не было бы и самой игры; она лишь не отсчитывается.