तद् एवं श्रीकृष्णस्य न् इत्यलीलास्पदत्वेन तान्य् एव स्थानानि दर्शितानि । तच् चावधारणं श्रीकृष्णस्य विभुत्वे सति व्यभिचारि स्यात् । तत्र समाधीयते—तेषां स्थानानां न् इत्यतल्लीलास्पदत्वेन श्रूयमानत्वात् तदाधारशक्तिलक्षणस्वरूपविभूतित्वम् अवगम्यते, स भगवः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति स्वे महिम्नि इति श्रुतेः, साक्षाद् ब्रह्मगोपालपुरी इत्यादेश् च । ततस् तत्रैवाव्यवधानेन तस्य लीला । अन्येषां प्राकृतत्वात् न साक्षात् तत्स्पर्शोऽपि सम्भवति, धारणशक्तिस् तु नतराम् । यत्र क्वचिद् वा प्रकटलीलायां तद्गमनादिकं श्रूयते, तद् अपि तेषाम् आधारशक्तिरूपाणां स्थानानाम् आवेशाद् एव मन्तव्यम् । वैकुण्ठान्तरस्य त्व् अप्राकृतत्वेऽपि श्रीकृष्णविलासास्पदताकरनिजयोग्यताविशेषाभावान् न तादृशत्वम् इति ज्ञेयम् । अथाप्रकटप्रकटलीलयोः समन्वयस् त्व् एवं विवेचनीयः । तत्र यद्यपि तस्य मन्त्रोपासनामय्यप्रकटलीलायां बाल्यादिकम् अपि वर्तते, तथापि स्वारसिकलीलामयकिशोराकारस्यैव मुख्यत्वात् तम् आश्र् इत्यैव सर्वं प्रवर्तते । इति प्रकटलीलापि तम् आश्र् इत्यैव वक्तव्या । यद् वा, द्वारकायाम् अपि मथुरायाम् अपि वृन्दावनेऽपि युगपद् एक एव किशोराकृतिः श्रीकृष्णाख्यो भगवान् श्रीमदानकदुन्दुभिव्रजराजनन्दनरूपेण प्रापञ्चिकलोकाप्रकटं न् इत्यम् एव लीलायमान आस्ते । अथ कदाचित् भक्तियोगविधानार्थं कथं पश्येम हि स्त्रियः इत्याद्युक्तदिशा, सत्य् अप्य् आनुसङ्गिके भूभारहरणादिके कार्ये, स्वेषाम् आनन्दचमत्कारपोषायैव लोकेऽस्मिंस् तद्रीतिसहयोगचमत्कारिणीर्निजजन्मबाल्यपौगण्डकैशोरात्मकलौकिकलीलाः प्रकटयन्, तदर्थं प्रथमत एवावतारितश्रीमदानकदुन्दुभिगृहे तद्विधयदुवृन्दसंवलिते स्वयम् एव बालरूपेण प्रकटीभवति । अथ च तत्र तत्र स्थाने वचनजातसिद्धनिजन् इत्यावस्थितकैशोरादिविलाससम्पादनाय तैर् एव प्रकाशान्तरेणाप्रकटम् अपि स्थितैः परिकरैः साकं निजप्रकाशान्तरेणाप्रकटम् अपि विहरत्य् एव । अथ श्रीमदानकदुन्दुभिगृहेऽवतीर्य च तद्वद् एव प्रकाशान्तरेणाप्रकटम् अपि स्थ् इत्यैव स्वयं प्रकटीभूतस्य सव्रजश्रीव्रजराजस्य गृहेऽपि तदीयाम् अनादित एव सिद्धां स्ववात्सल्यमाधुरीं जातोऽयं नन्दयति । बालोऽयं रिङ्गति । पौगण्डोऽयं विक्रीडतीत्यादिस्वविलासविशेषैः पुनः पुनर् नवीकर्तुं समायाति । तत्र च सकलमाधुरीशिरोमणिमञ्जरीम् आकैशोरबाल्यकेलिलक्ष्मीम् उल्लास्य गोकुलजनान् नितराम् आत्मवशीकृतान्तर्बहिरिन्द्रियाण्य् आपद्य पुनर् अपि तेषां समधिकाम् अपि प्रेमर्द्धिं संवर्धयन् । श्रीमद् आनकदुन्दुभिप्रभृतीन् अपि नन्दयन्, भूभारराजन्यसङ्घम् अपि संहरन्, मथुरायां प्रयाति । ततश् च द्वारकाख्यं स्वधामविशेषं प्रकाशयितुं समुद्रं गत्वा तत्तल्लीलामाधुरीं परिवेशयति ।
tad evaṁ śrī-kṛṣṇasya n itya-līlāspadatvena tāny eva sthānāni darśitāni | tac cāvadhāraṇaṁ śrī-kṛṣṇasya vibhutve sati vyabhicāri syāt | tatra samādhīyate—teṣāṁ sthānānāṁ n itya-tal-līlāspadatvena śrūyamānatvāt tad-ādhāra-śakti-lakṣaṇa-svarūpa-vibhūtitvam avagamyate, sa bhagavaḥ kasmin pratiṣṭhita iti sve mahimni iti śruteḥ, sākṣād brahmagopāla-purī ity-ādeś ca | tatas tatraivāvyavadhānena tasya līlā | anyeṣāṁ prākṛtatvāt na sākṣāt tat-sparśo'pi sambhavati, dhāraṇa-śaktis tu natarām | yatra kvacid vā prakaṭa-līlāyāṁ tad-gamanādikaṁ śrūyate, tad api teṣām ādhāra-śakti-rūpāṇāṁ sthānānām āveśād eva mantavyam | vaikuṇṭhāntarasya tv aprākṛtatve'pi śrī-kṛṣṇa-vilāsāspadatākara-nija-yogyatā-viśeṣābhāvān na tādṛśatvam iti jñeyam | athāprakaṭa-prakaṭa-līlayoḥ samanvayas tv evaṁ vivecanīyaḥ | tatra yadyapi tasya mantropāsanā-mayy-aprakaṭa-līlāyāṁ bālyādikam api vartate, tathāpi svārasika-līlā-maya-kiśorākārasyaiva mukhyatvāt tam āśr ityaiva sarvaṁ pravartate | iti prakaṭa-līlāpi tam āśr ityaiva vaktavyā | yad vā, dvārakāyām api mathurāyām api vṛndāvane'pi yugapad eka eva kiśorākṛtiḥ śrī-kṛṣṇākhyo bhagavān śrīmad-ānakadundubhi-vrajarāja-nandana-rūpeṇa prāpañcika-lokāprakaṭaṁ n ityam eva līlāyamāna āste | atha kadācit bhakti-yoga-vidhānārthaṁ kathaṁ paśyema hi striyaḥ ity-ādy-ukta-diśā, saty apy ānusaṅgike bhū-bhāra-haraṇādike kārye, sveṣām ānanda-camatkāra-poṣāyaiva loke'smiṁs tad-rīti-sahayoga-camatkāriṇīrnija-janma-bālya-paugaṇḍa-kaiśorātmaka-laukika-līlāḥ prakaṭayan, tad-arthaṁ prathamata evāvatārita-śrīmad-ānakadundubhi-gṛhe tad-vidha-yadu-vṛnda-saṁvalite svayam eva bāla-rūpeṇa prakaṭībhavati | atha ca tatra tatra sthāne vacana-jāta-siddha-nija-n ityāvasthita-kaiśorādi-vilāsa-sampādanāya tair eva prakāśāntareṇāprakaṭam api sthitaiḥ parikaraiḥ sākaṁ nija-prakāśāntareṇāprakaṭam api viharaty eva | atha śrīmad-ānakadundubhi-gṛhe'vatīrya ca tadvad eva prakāśāntareṇāprakaṭam api sth ityaiva svayaṁ prakaṭībhūtasya sa-vraja-śrī-vraja-rājasya gṛhe'pi tadīyām anādita eva siddhāṁ sva-vātsalya-mādhurīṁ jāto'yaṁ nandayati | bālo'yaṁ riṅgati | paugaṇḍo'yaṁ vikrīḍatīty-ādi-sva-vilāsa-viśeṣaiḥ punaḥ punar navīkartuṁ samāyāti | tatra ca sakala-mādhurī-śiromaṇi-mañjarīm ākaiśora-bālya-keli-lakṣmīm ullāsya gokula-janān nitarām ātma-vaśīkṛtāntar-bahir-indriyāṇy āpadya punar api teṣāṁ samadhikām api prema-rddhiṁ saṁvardhayan | śrīmad ānakadundubhi-prabhṛtīn api nandayan, bhūbhāra-rājanya-saṅgham api saṁharan, mathurāyāṁ prayāti | tataś ca dvārakākhyaṁ sva-dhāma-viśeṣaṁ prakāśayituṁ samudraṁ gatvā tat-tal-līlā-mādhurīṁ pariveśayati |
Итак, те места показаны как обитель вечной игры шри Кришны. Но такое ограничение было бы неверно при его всеохватности. Разрешается это так: раз о тех местах слышится, что они — обитель той вечной игры, отсюда постигается, что они суть величие его своеобразия, имеющее признак силы опоры, — по шрути «В чём утверждён тот Бхагаван? — В своём величии» и по «Воочию Брахман — град пастухов» и далее.
Оттого его игра и происходит там же, без всякой преграды. Для иного, природного, невозможно даже непосредственное прикосновение к нему, а силы держать его — тем более. И где бы в явленной игре ни говорилось о его хождении и прочем, это следует мыслить именно как вхождение тех мест, имеющих облик силы опоры. А иная Вайкунтха, хотя и неприродна, такова не есть: в ней нет той особой пригодности, которая делает место обителью забав шри Кришны.
Теперь о согласовании неявленной и явленной игр. Хотя в его неявленной игре, полной мантренного почитания, есть и детство и прочее, всё же главенствует отроческий облик, полный самотечной игры, и всё движется, опираясь именно на него; так следует сказать и о явленной игре.
Или же так. И в Двараке, и в Матхуре, и во Вриндаване разом один и тот же Бхагаван, зовомый шри Кришною, в отроческом облике, в образе сына шримад Анакадундубхи и царя Враджа, вечно играет, не явленный мирским мирам. А иногда, ради установления йоги преданности — по сказанному в «Как же мы, женщины, увидим» и далее, — при всём попутном деле снятия бремени земли, единственно ради того, чтобы питать блаженное изумление своих, он являет в этом мире свои мирские игры — рождение, детство, отрочество, юность, — изумляющие сопряжением с его собственным обычаем. И ради того он сам является в образе дитяти в доме шримад Анакадундубхи, прежде того низведённом и соединённом с сонмом таких же Яду.
А в то же время в том и другом месте, ради устроения забав юности и прочего — рождённых речениями, совершенных, вечно у него пребывающих, — он забавляется и иным своим проявлением, неявленно, вместе с теми же спутниками, которые тоже пребывают там иным проявлением, неявленно. И, низойдя в дом шримад Анакадундубхи, он так же, оставаясь иным проявлением неявленным, приходит снова и снова обновлять в доме шри царя Враджа, явившегося с самим Враджем, ту принадлежащую ему, безначально совершенную сладость его родительской нежности — особенностями своих забав: «родился этот» — и радует; «это дитя» — и ползает; «этот отрок» — и играет.
И там, явив соцветие венца всей сладости — красу забав детства вплоть до юности, — совершенно подчинив себе людей Гокулы и завладев их внутренними и внешними чувствами, снова взращивая в них ещё большее богатство любви, радуя и шримад Анакадундубхи и прочих, истребляя и сонм царей — бремя земли, — он идёт в Матхуру. А оттуда, чтобы явить особую свою обитель, зовомую Дваракою, идёт к океану и там раздаёт сладость тех и этих игр.
b0f00c2cd5cd · publicado 20 sept 2026, 19:59:50 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Согласование держится на одном: приход — не перемещение. Он не оставляет Вриндавана, когда рождается в Матхуре, иначе обновлять родительскую нежность было бы некому.