वृन्दा—सत्यं सत्यं कालिन्दीतीररासस्थल्याम् अन्धकारिबटवनं, तथा गोवर्धनोपशल्यपररासस्थल्याम् अन्धकारिनिविडवनं सर्वानन्दकरं सुप्रसिद्धम् एव ।
इन्दुलेखा—ललिते ! सत्यं सत्यं बहवो ब्रीहयो धान्यादिशस्यानि किं वा केदारिकाजातत्वान् मुक्ता एव ब्रीहयः । बहवो ब्रीहयो यस्मिन् नित्यस्य वनस्य बहुव्रीहत्वं स्फुटम् एव ।
ततः सगर्वगर्भितं हसन्तीषु तासु मयोक्तं—नानाकुटकल्पनानगरीचक्रवर्तिनि ललिते ! मुखम् अत्र तत्पुरुषसमासं कल्पितकर्मधारयबहुव्रीहिभ्यां कथं दवयितुं शक्यसे ।
vṛndā—satyaṁ satyaṁ kālindī-tīra-rāsa-sthalyām andhakāri-baṭa-vanaṁ, tathā govardhanopaśalya-para-rāsa-sthalyām andhakāri-niviḍa-vanaṁ sarvānanda-karaṁ suprasiddham eva |
indulekhā—lalite ! satyaṁ satyaṁ bahavo brīhayo dhānyādi-śasyāni kiṁ vā kedārikā-jātatvān muktā eva brīhayaḥ | bahavo brīhayo yasmin nityasya vanasya bahuvrīhatvaṁ sphuṭam eva |
tataḥ sa-garva-garbhitaṁ hasantīṣu tāsu mayoktaṁ—nānā-kuṭa-kalpanā-nagarī-cakravartini lalite ! mukham atra tat-puruṣa-samāsaṁ kalpita-karmadhāraya-bahuvrīhibhyāṁ kathaṁ davayituṁ śakyase |
छन्द अज्ञात
Вринда: «Правда, правда! Тёмная баньяновая роща на месте раса у берега Калинди и густой тёмный лес на высшем месте раса у Говардханы, дарящие всякую радость, всем известны». Индулекха: «Лалита! Правда, правда: „бахаво врихаях“ — „много зёрен“, риса и прочих хлебов; а может, и сам жемчуг, раз он рождён на грядках, — это зёрна. Место, где „много зёрен“, — ясно, что этот вечный лес — бахуврихи!» Они засмеялись, полные гордости, а я сказал: «Лалита, самодержица города всяких хитрых выдумок! Как тебе здесь оттеснить главное сложение — татпурушу — выдуманными кармадхараей и бахуврихи?»
9bc7beef6b84 · प्रकाशित 24 सित॰ 2026, 8:35:51 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
«Бахуврихи» буквально значит «много риса».