एवं चतुःश्लोकीवक्तुः श्रीभगवतोऽपि श्रीकृष्णत्वम् एव । तथा हि तत्पूर्वस्थं वाक्यम्— ददर्श तत्राखिलसात्वतां पतिं श्रियः पतिं यज्ञपतिं जगत्पतिम् । सुनन्दनन्दप्रबलार्हणादिभिः स्वपार्षदाग्रैः परिसेवितं विभुम् ॥ इति । व्याख्या च—अखिलसात्वतां सर्वेषां सात्वतानां यादववीराणां पतिम् । श्रियः पतिर् यज्ञपतिः प्रजापतिर् धियां पतिर् लोकपतिर् धरापतिः । पतिर् गतिश् चान्धकवृष्णिसात्वतां प्रसीदतां मे भगवान् सतां पतिः ॥ इत्य् एतद्वाक्यसंवादितत्त्वात् । पुरा मया प्रोक्तम् अजाय नाभ्ये पद्मे निषण्णाय ममादिसर्गे । ज्ञानं परं मन्महिमावभासं यत् सूरयो भागवतं वदन्ति ॥ इति तृतीये उद्धवं प्रति श्रीकृष्णवाक्यानुसारेण च । यो ब्रह्माणं विदधाति पूर्वं यो विद्यास्तस्मै गापायति स्म कृष्णः । तं ह दैवमात्मबुद्धिप्रकाशं मुमुक्षुर्वै शरणम् अमुं व्रजेत ॥ इति श्रीगोपालतापन्यनुसारेण च तस्यैवोपदेष्टृत्वश्रुतेः । तद् उ होवाच ब्राह्मणोऽसाव् अनवरतं मे ध्यातः स्तुतः परार्धान्ते सोऽबुध्यत । गोपवेशो मे पुरुषः पुरस्ताद् आविर्बभूव इति श्रीगोपालतापन्यनुसारेण क्वचित् कल्पे श्रीगोपालरूपेण सृष्ट्यादाव् इत्थम् एव ब्रह्मणे दर्शितनिजरूपत्वात्, तद्धाम्ना महावैकुण्ठत्वेन साधयिष्यमाणत्वाच् च । तथा च ब्रह्मसंहितायाम्— तत्र ब्रह्माभवद् भूयश् चतुर्वेदी चतुर्मुखः । सञ्जातो भगवच्छक्त्या तत् कालं किल चोदितः ॥ सिसृक्षायां मतिं चक्रे पूर्वसंस्कारसंस्कृतः । ददर्श केवलं ध्वान्तं नान्यत् किम् अपि सर्वतः ॥ उवाच पुरतस् तस्मै तस्य दिव्या सरस्वती । कामः कृष्णाय गोविन्द ङे गोपीजन इत्य् अपि । वल्लभाय प्रिया वह्नेर् मन्त्रम् ते दास्यति प्रियम् ॥ तपस् त्वं तप एतेन तव सिद्धिर् भविष्यति । अथ तेपे स सुचिरं प्रीणन् गोविन्दम् अव्ययम् ॥ इत्य् आदि । सुनन्द प्रबलार्हणादिभिः इत्य् अत्र तु द्वारकायां प्राकट्यावसरे श्रुतसुनन्दनन्दादिसाहचर्येण प्रबलादयोऽपि ज्ञेयाः । यथोक्तं प्रथमे सुनन्दनन्दशीर्षण्या ये चान्ये सात्वतर्षभाः इति । श्रीकृष्णत्वेनैव दर्शितत्वात् तस्य च अहम् एवासम् एवाग्रे इत्य् उक्तेस् तस्मिन्न् एव तात्पर्यं स्पष्टम् । किं बहुना, नानावतारावतारिष्व् अपि सत्सु महापुराणप्रारम्भ एव श्रीशौनकादीनां श्रीकृष्णे तात्पर्यम् । अत्र पूर्वे सामान्यतोऽस्माभिर् एकान्तश्रेयस्त्वेन सर्वशास्त्रसारत्वेन आत्मसु प्रसादहेतुत्वेन च यत् पृष्टं, तद् एतद् एवास्माकं भाति यत् श्रीकृष्णस्य लीलावर्णनम् इत्य् अभिप्रेत्याहुः । सूत जानासि भद्रं ते भगवान् सात्वतां पतिः । देवक्यां वसुदेवस्य जातो यस्य चिकीर्षया ॥ भद्रं त इति श्रीकृष्णलीलाप्रश्नसहोदरौत्सुक्येनाशीर्वादः । भगवान् सम्पूर्णैश्वर्यादियुक्तः । सात्वतां सात्वतानां पतिः, नुडभावे आर्षः, यादवानाम् इत्य् अर्थः । जातो जगद्दृश्यो बभूव ।
evaṁ catuḥ-ślokī-vaktuḥ śrī-bhagavato'pi śrī-kṛṣṇatvam eva | tathā hi tat-pūrvasthaṁ vākyam— dadarśa tatrākhila-sātvatāṁ patiṁ śriyaḥ patiṁ yajña-patiṁ jagat-patim | sunanda-nanda-prabalārhaṇādibhiḥ sva-pārṣadāgraiḥ parisevitaṁ vibhum || iti | vyākhyā ca—akhila-sātvatāṁ sarveṣāṁ sātvatānāṁ yādava-vīrāṇāṁ patim | śriyaḥ patir yajña-patiḥ prajā-patir dhiyāṁ patir loka-patir dharā-patiḥ | patir gatiś cāndhaka-vṛṣṇi-sātvatāṁ prasīdatāṁ me bhagavān satāṁ patiḥ || ity etad-vākya-saṁvādi-tattvāt | purā mayā proktam ajāya nābhye padme niṣaṇṇāya mamādi-sarge | jñānaṁ paraṁ man-mahimāvabhāsaṁ yat sūrayo bhāgavataṁ vadanti || iti tṛtīye uddhavaṁ prati śrī-kṛṣṇa-vākyānusāreṇa ca | yo brahmāṇaṁ vidadhāti pūrvaṁ yo vidyāstasmai gāpāyati sma kṛṣṇaḥ | taṁ ha daivamātma-buddhi-prakāśaṁ mumukṣurvai śaraṇam amuṁ vrajeta || iti śrī-gopāla-tāpany-anusāreṇa ca tasyaivopadeṣṭṛtva-śruteḥ | tad u hovāca brāhmaṇo'sāv anavarataṁ me dhyātaḥ stutaḥ parārdhānte so'budhyata | gopa-veśo me puruṣaḥ purastād āvirbabhūva iti śrī-gopāla-tāpany-anusāreṇa kvacit kalpe śrī-gopāla-rūpeṇa sṛṣṭy-ādāv ittham eva brahmaṇe darśita-nija-rūpatvāt, tad-dhāmnā mahā-vaikuṇṭhatvena sādhayiṣyamāṇatvāc ca | tathā ca brahma-saṁhitāyām— tatra brahmābhavad bhūyaś caturvedī caturmukhaḥ | sañjāto bhagavac-chaktyā tat kālaṁ kila coditaḥ || sisṛkṣāyāṁ matiṁ cakre pūrva-saṁskāra-saṁskṛtaḥ | dadarśa kevalaṁ dhvāntaṁ nānyat kim api sarvataḥ || uvāca puratas tasmai tasya divyā sarasvatī | kāmaḥ kṛṣṇāya govinda ṅe gopī-jana ity api | vallabhāya priyā vahner mantram te dāsyati priyam || tapas tvaṁ tapa etena tava siddhir bhaviṣyati | atha tepe sa suciraṁ prīṇan govindam avyayam || ity ādi | sunanda prabalārhaṇādibhiḥ ity atra tu dvārakāyāṁ prākaṭyāvasare śruta-sunanda-nandādi-sāhacaryeṇa prabalādayo'pi jñeyāḥ | yathoktaṁ prathame sunanda-nanda-śīrṣaṇyā ye cānye sātvatarṣabhāḥ iti | śrī-kṛṣṇatvenaiva darśitatvāt tasya ca aham evāsam evāgre ity uktes tasminn eva tātparyaṁ spaṣṭam | kiṁ bahunā, nānāvatārāvatāriṣv api satsu mahā-purāṇa-prārambha eva śrī-śaunakādīnāṁ śrī-kṛṣṇe tātparyam | atra pūrve sāmānyato'smābhir ekānta-śreyastvena sarva-śāstra-sāratvena ātmasu prasāda-hetutvena ca yat pṛṣṭaṁ, tad etad evāsmākaṁ bhāti yat śrī-kṛṣṇasya līlā-varṇanam ity abhipretyāhuḥ | sūta jānāsi bhadraṁ te bhagavān sātvatāṁ patiḥ | devakyāṁ vasudevasya jāto yasya cikīrṣayā || bhadraṁ ta iti śrī-kṛṣṇa-līlā-praśna-sahodarautsukyenāśīrvādaḥ | bhagavān sampūrṇaiśvaryādi-yuktaḥ | sātvatāṁ sātvatānāṁ patiḥ, nuḍ-abhāve ārṣaḥ, yādavānām ity arthaḥ | jāto jagad-dṛśyo babhūva |
Так и Тот шри Бхагаван, кто произносит четыре стиха, — именно шри Кришна. Ведь предшествующее им речение таково: «Увидел он там супруга всех сатватов, супруга Шри, господина жертвы, господина мира, обслуживаемого Сунандой, Нандой, Прабалой, Арханой и прочими первыми из своих спутников, всеобъемлющего».
И толкование: «всех сатватов» — всех сатватов, героев Ядавов, «супруга», — ибо этому созвучна истина речения: «Супруг Шри, господин жертвы, господин тварей, господин мыслей, господин мира, господин земли, супруг и прибежище Андхаков, Вришни и сатватов — да будет милостив ко мне Бхагаван, супруг праведных». И по слову шри Кришны к Уддхаве в третьей песни: «Прежде мною изречено нерождённому, сидевшему на лотосе в пупке, при первом моём творении, знание высшее, сияние моего величия, которое мудрые называют „Бхагаватою“».
И по «Гопала-тапани»: «Кто устрояет Брахму прежде, кто возгласил ему некогда знания, — Кришна; к тому богу, дающему свет разумению себя, жаждущий свободы да идёт в прибежище», — ибо наставником слышится именно Он. И по «Гопала-тапани»: «Так сказал он: этот брахман, непрестанно мною созерцаемый и восхваляемый, пробудился в конце парардхи; предо мною впереди явился Человек в обличье пастуха», — ибо в некую кальпу Брахме при начале творения был показан именно такой Его собственный облик, облик шри Гопалы, и ибо Его обитель ещё будет доказана как Маха-Вайкунтха.
Так и в «Брахма-самхите»: «Там снова явился Брахма, знающий четыре Веды, четырёхликий, рождённый силою Бхагавана, побуждённый в тот самый час. Оформленный прежними впечатлениями, он вложил в мысль желание творить; увидел одну лишь тьму и ничего иного отовсюду. Впереди сказала ему его божественная Сарасвати: „Кама, «кришная», «говинда», «ṅe», «гопи-джана», а также «валлабхая», милая огня, — даст тебе милую мантру. Соверши ею подвиг, и будет тебе успех“. Затем он подвизался весьма долго, радуя неиссякающего Говинду» и далее.
А в «Сунандой, Прабалой, Арханой и прочими» — здесь, при случае явления в Двараке, по соседству с упомянутыми Сунандой и Нандой познаются и Прабала с прочими. Как сказано в первой песни: «те, у кого во главе Сунанда и Нанда, и иные быки сатватов».
И поскольку показан именно шри Кришна, и поскольку о Нём сказано «я именно был вначале», устремление явно именно к Нему. Да что много говорить: хотя есть и разные нисшествия, и их источники, уже в самом начале великой пураны устремление шри Шаунаки и прочих — к шри Кришне. Прежде мы спрашивали вообще: о единственном благе, о сути всех писаний, о причине милости в душах; а теперь, подразумевая: «нам светит именно это — описание игр шри Кришны», — говорят: «Сута, ты знаешь, благо тебе: Бхагаван, супруг сатватов, рождён от Васудевы у Деваки, желая совершить…»
«Благо тебе» — благословение, рождённое рвением, сородным самому вопросу об играх шри Кришны. «Бхагаван» — наделённый совершенным владычеством и прочим. «Сатватов супруг» — супруг сатватов; отсутствие вставки — оборот риши; смысл: Ядавов. «Рождён» — стал видим миру.
05629946716a · 发布于 2026年9月20日 19:59:50 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Четыре стиха, из которых выросла вся «Бхагавата», Брахма услышал не от отвлечённого начала, а от Того, кого видел в обличье пастуха.
И вопрос мудрецов в начале книги был задан вообще, а отвечать себе они начинают уже именем.