अथ सिद्धासु निजापेक्षितासु तत्तल्लीलासु च तत्र तत्र न् इत्यसिद्धम् अप्रकटत्वम् एवोरीकृत्य ताव् अप्रकटलीलाप्रकाशौ प्रकटलीलाप्रकाशाभ्याम् एकीकृत्य तथाविधतत्तन्निजवृन्दम् अप्रत्यूहम् एवानन्दयतीति । तत्र पूर्णकैशोरव्यापिन्य् एव व्रजे प्रकटलीला ज्ञेया—क्व चातिसुकुमाराङ्गौ किशोरौ नाप्तयौवनौ इति । नास्मत्तो युवयोस् तात न् इत्योत्कण्ठितयोर् अपि । बाल्यपौगण्डकैशोराः पुत्राभ्याम् अभवन् क्वचित् ॥ इति । मनांसि तासाम् अरविन्दलोचनः प्रगल्भलीलाहसितावलोकैः । जहार मत्तद्विरदेन्द्रविक्रमो दृशां ददच् छ्रीरमणात्मनोत्सवम् ॥ इत्य् अपि हि श्रूयते । अत एव एकादशसमास् तत्र गूढार्चिः सबलोऽवसद् इत्य् अनेनैकादशभिर् एव समाभिस् तस्य पूर्णकैशोरत्वं ज्ञेयम् । कालेनाल्पेन राजर्षे रामः कृष्णश् च गोकुले । अघृष्टजानुभिः पद्भिर् विचक्रमतुर् अञ्जसा ॥ इत्यादेः । गूढार्चिर् इति । यथा गूढार्चिः कुत्राप्य् अग्निः प्राप्तं प्राप्तम् इन्धनं दहति, तथा गोपलीलाया गूढप्रभाव एव सन् प्राप्तं प्राप्तम् असुरं दहन्न् इत्य् अर्थः । एकादशपर्यन्तं गूढार्चिः । ततः परं पञ्चदशपर्यन्तं प्रकटार्चिर् इति साध्याहारं व्याख्यानं त्व् अघटमानं च । एकादशाभ्यन्तरे तत्तत्प्रभावस्य मध्ये मध्ये प्रसृतत्वात् । तद् एवं स्थिते लीलाद्वयसमन्वये त्व् अप्रकटलीलैकानुभावसमन्वयश् चैवम् अनुसन्धेयः । प्रथमं श्रीवृन्दावने, ततो द्वारकामथुरयोर् इति । सर्वप्रकटलीलापर्यवसाने युगपद् एव हि द्वारकामथुरयोर् लीलाद्वयैक्यं मथुराप्रकटलीलाया एव द्वारकायाम् अनुगमनात् । अत एव रुक्मिणीप्रभृतीनां मथुरायाम् अप्रकटप्रकाशः श्रूयते । वृन्दावने त्व् इयं प्रक्रियां विशिष्य लिख्यते । तत्र प्रथमं श्रीवृन्दावनवासिनां तस्य प्राणकोटिनिर्मञ्छनीयदर्शनलेशस्य विरहः । ततः श्रीमदुद्धवद्वारा सान्त्वनम् । पुनश् च पूर्ववद् एव तेषां महाव्याकुलतायाम् उदित्वर्यां श्रीबलदेवद्वारापि तथैव समाधानम् । अथ पुनर् अपि परमोत्कण्ठाकोटिविस्फुटहृदयानां सूर्योपरागव्रज्याव्याजया तदवलोकनकाम्यया कुरुक्षेत्रगतानां तेषां घर्मान्ते बालचातकानाम् इव निजाङ्गनवघनसङ्घावलोकदानेन तादृशसंलापमन्द्रगर्जितेन च पुनर् जीवनसञ्चारणम् । अथ दिनकतिपयसहवासादिना च तान् अतिक्षीणतरान् अन्नेन दुर्भिक्षदुःखितान् इव संतर्प्य, तैः सह निजविहारविशेषाणाम् एकम् एव रम्यम् आस्पदं श्रीवृन्दावनं प्रत्य् एव पूर्ववत् सम्भावितया निजागमनाश्वासवचनरचनया प्रस्थापनम् । सूर्योपरागयात्रा त्व् इयं दूरतः प्रस्तुतापि कंसवधान् नातिबहुसंवत्सरान् अन्तरा शिशुपालशाल्वदन्तवक्रवधात् प्राग् एव ज्ञेया । श्रीबलदेवतीर्थयात्रा हि दुर्योधनवधैककालीना । तस्मिन् तस्यां कुरुक्षेत्रम् आगते खलु दुर्योधनवधः । सा च सूर्योपरागयात्रायाः पूर्वं पठिता । सूर्योपरागयात्रा च श्रीभीष्मद्रोणदुर्योधनाद्यागमनमयीति ।
atha siddhāsu nijāpekṣitāsu tat-tal-līlāsu ca tatra tatra n itya-siddham aprakaṭatvam evorīkṛtya tāv aprakaṭa-līlā-prakāśau prakaṭa-līlā-prakāśābhyām ekīkṛtya tathā-vidha-tat-tan-nija-vṛndam apratyūham evānandayatīti | tatra pūrṇa-kaiśora-vyāpiny eva vraje prakaṭa-līlā jñeyā—kva cātisukumārāṅgau kiśorau nāpta-yauvanau iti | nāsmatto yuvayos tāta n ityotkaṇṭhitayor api | bālya-paugaṇḍa-kaiśorāḥ putrābhyām abhavan kvacit || iti | manāṁsi tāsām aravinda-locanaḥ pragalbha-līlā-hasitāvalokaiḥ | jahāra matta-dviradendra-vikramo dṛśāṁ dadac chrī-ramaṇātmanotsavam || ity api hi śrūyate | ata eva ekādaśa-samās tatra gūḍhārciḥ sabalo'vasad ity anenaikādaśabhir eva samābhis tasya pūrṇa-kaiśoratvaṁ jñeyam | kālenālpena rājarṣe rāmaḥ kṛṣṇaś ca gokule | aghṛṣṭa-jānubhiḥ padbhir vicakramatur añjasā || ity-ādeḥ | gūḍhārcir iti | yathā gūḍhārciḥ kutrāpy agniḥ prāptaṁ prāptam indhanaṁ dahati, tathā gopa-līlāyā gūḍha-prabhāva eva san prāptaṁ prāptam asuraṁ dahann ity arthaḥ | ekādaśa-paryantaṁ gūḍhārciḥ | tataḥ paraṁ pañcadaśa-paryantaṁ prakaṭārcir iti sādhyāhāraṁ vyākhyānaṁ tv aghaṭamānaṁ ca | ekādaśābhyantare tat-tat-prabhāvasya madhye madhye prasṛtatvāt | tad evaṁ sthite līlā-dvaya-samanvaye tv aprakaṭa-līlaikānubhāva-samanvayaś caivam anusandheyaḥ | prathamaṁ śrī-vṛndāvane, tato dvārakā-mathurayor iti | sarva-prakaṭa-līlā-paryavasāne yugapad eva hi dvārakā-mathurayor līlā-dvayaikyaṁ mathurā-prakaṭa-līlāyā eva dvārakāyām anugamanāt | ata eva rukmiṇī-prabhṛtīnāṁ mathurāyām aprakaṭa-prakāśaḥ śrūyate | vṛndāvane tv iyaṁ prakriyāṁ viśiṣya likhyate | tatra prathamaṁ śrī-vṛndāvana-vāsināṁ tasya prāṇa-koṭi-nirmañchanīya-darśana-leśasya virahaḥ | tataḥ śrīmad-uddhava-dvārā sāntvanam | punaś ca pūrvavad eva teṣāṁ mahā-vyākulatāyām uditvaryāṁ śrī-baladeva-dvārāpi tathaiva samādhānam | atha punar api paramotkaṇṭhā-koṭi-visphuṭa-hṛdayānāṁ sūryoparāga-vrajyā-vyājayā tad-avalokana-kāmyayā kurukṣetra-gatānāṁ teṣāṁ gharmānte bāla-cātakānām iva nijāṅga-nava-ghana-saṅghāvaloka-dānena tādṛśa-saṁlāpa-mandra-garjitena ca punar jīvana-sañcāraṇam | atha dina-katipaya-sahavāsādinā ca tān atikṣīṇatarān annena durbhikṣa-duḥkhitān iva saṁtarpya, taiḥ saha nija-vihāra-viśeṣāṇām ekam eva ramyam āspadaṁ śrī-vṛndāvanaṁ praty eva pūrvavat sambhāvitayā nijāgamanāśvāsa-vacana-racanayā prasthāpanam | sūryoparāga-yātrā tv iyaṁ dūrataḥ prastutāpi kaṁsa-vadhān nātibahu-saṁvatsarān antarā śiśupāla-śālva-dantavakra-vadhāt prāg eva jñeyā | śrī-baladeva-tīrtha-yātrā hi duryodhana-vadhaika-kālīnā | tasmin tasyāṁ kurukṣetram āgate khalu duryodhana-vadhaḥ | sā ca sūryoparāga-yātrāyāḥ pūrvaṁ paṭhitā | sūryoparāga-yātrā ca śrī-bhīṣma-droṇa-duryodhanādy-āgamana-mayīti |
Итак, в тех и этих играх, уже совершённых и им желаемых, он там и там принимает вечно совершенную неявленность и, сведя те два проявления неявленной игры с двумя проявлениями явленной, беспрепятственно радует такой-то и такой-то сонм своих.
При этом явленную игру во Врадже следует знать как охватывающую полную юность: «Где эти два отрока с весьма нежными членами, не достигшие юности?» И: «Не от нас, о родитель, хотя мы и тосковали постоянно, были когда-либо детство, отрочество и юность двух сыновей». И слышится также: «Умы их похитил лотосоокий смехом и взглядами смелой игры, с поступью владыки бешеных слонов, даруя очам торжество, чьё естество — шри-возлюбленный».
Оттого по «Одиннадцать лет прожил там с Балою, сокрыв своё пламя» — именно по этим одиннадцати годам — следует знать, что юность его была полной; и по «За малое время, о царь-риши, Рама и Кришна в Гокуле легко зашагали стопами, не волоча колен» и далее. «Сокрывший пламя» — смысл тот, что, как огонь со скрытым пламенем всюду сжигает попадающееся ему топливо, так и он, чья мощь скрыта пастушьей игрой, сжигал попадавшегося ему асура. А толкование с подразумеванием — «до одиннадцати лет со скрытым пламенем, а далее, до пятнадцати, с явным» — несостоятельно: внутри этих одиннадцати мощь его проявлялась то и дело.
Когда согласование двух игр установлено так, согласование единого переживания неявленной игры следует связывать так: сперва в шри Вриндаване, затем в Двараке и Матхуре. Ведь при завершении всей явленной игры обе игры — Двараки и Матхуры — становятся разом одной, поскольку явленная игра Матхуры последовала за ним в Двараку; оттого и слышится о неявленном проявлении Рукмини и прочих в Матхуре.
О Вриндаване же эта последовательность выписывается особо. Сперва у жителей шри Вриндавана — разлука с тем, ради крупицы видения кого стоит обмахнуть и отдать мириады жизней. Затем — утешение вратами шримад Уддхавы. Затем, когда у них, как и прежде, взошло великое смятение, — такое же успокоение вратами шри Баладевы. Затем снова: когда сердца их разрывались мириадами высшей тоски и они под предлогом хождения к солнечному затмению, из желания взглянуть на него, пришли в Курукшетру, — им, как юным чатакам в конце зноя, он снова влил жизнь, дав им видеть сонм новых туч своего тела и глубокий гром такой беседы. Затем, несколько дней прожив с ними и прочим, насытив их, крайне истощённых, как измученных голодом — пищей, он отправил их вместе с собою к одной прекрасной обители своих особых забав, к шри Вриндавану, сложив, как и прежде, почтительные слова утешения о собственном приходе.
А это путешествие к солнечному затмению, хотя упомянуто издалека, следует относить к промежутку не слишком многих лет после убиения Кансы и прежде убиения Шишупалы, Шалвы и Дантавакры. Ведь путешествие шри Баладевы по тиртхам одновременно с убиением Дурьодханы: Дурьодхана был убит, когда он пришёл в Курукшетру, — и это прочитано прежде путешествия к солнечному затмению; а к затмению приходили шри Бхишма, Дрона, Дурьодхана и прочие.
882aa8f05e3b · 发布于 2026年9月20日 19:59:50 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Хронология выстроена не из любопытства: если встреча в Курукшетре была рано, то разлука Враджа длилась годы, а не десятилетия, и возвращение обещано не в отдалённой вечности.