तत्र हेतुः—महाकाशः परमव्योमाख्यः ब्रह्मविशेषणलाभात्, आकाशस् तल्लिङ्गाद् इति न्यायप्रसिद्धेश् च, तद्गतः । ब्रह्माकारोदयानन्तरम् एव वैकुण्ठप्राप्तेः । यथा श्रीगोपानां वैकुण्ठदर्शने तैर् एव व्याख्यातम् । यथा वा, श्रीमदजामिलस्य वैकुण्ठगमनम् । यद् वा, महाकाशः परमव्योमाख्यो महावैकुण्ठस् तद्गतस् तदूर्ध्वभागस्थितः । एवम् उपर्य् उपरि सर्वोपर्य् अपि विराजमाने, तत्र श्रीगोलोकेऽपि तव गतिः । नानारूपेण वैकुण्ठादौ क्रीडतस् तव तत्रापि श्रीगोविन्दरूपेण क्रीडा विद्यत इत्य् अर्थः । अत एव सा च गतिः साधारणी न भवति, किन्तु तपोमयी अनवच्छिन्नैश्वर्यमयी, परमं यो महत् तपः इत्य् अत्र सहस्रनामभाष्येऽपि तपःशब्देन तथैव व्याख्यातम् । अत एव ब्रह्मादिदुर्वितर्क्यत्वम् अप्य् आह—याम् इति । अधुना तस्य श्रीगोलोकेत्य् आख्याबीजम् अभिव्यञ्जयति—गतिरिति । ब्राह्म्ये ब्रह्मणो लोकप्रापके तपसि विष्णुविषयकमनःप्रणिधाने युक्तानां रतचित्तानां प्रेमभक्तानाम् इत्य् अर्थः । ब्रह्मलोको वैकुण्ठलोकः । परा प्रकृत्यतीता । गवां मोचयन्व्रजगवां दिनतापम् इत्युक्तानुसारेण अत्रैव निघ्नतोपद्रवान् गवाम् इत्य् उक्त्या च गोलोकवासिमात्राणां, स्वतस् तद्भावभावितानां च साधनवशेनेत्य् अर्थः । अत एव तद्भावस्यासुलभत्वाद् दुरारोहा । तद् एवं गोलोकं वर्णयित्वा, तस्य गोकुलेन सहाभेदम् आह—स त्व् इति । स एव तु स लोको धृतो रक्षितः श्रीगोवर्धनोद्धरणेनेति । यथा मृत्युञ्जयतन्त्रे— एकदा सान्तरीक्षाच् च वैकुण्ठं स्वेच्छया भुवि । गोकुलत्वेन संस्थाप्य गोपीमयमहोत्सवा । भक्तिरूपा सतां भक्तिम् उत्पादितवती भृशम् ॥ इति । अत्र शब्दसाम्यभ्रमप्रतीतार्थान्तरे “स्वर्गाद् ऊर्ध्वं ब्रह्मलोकः” इत्य् अयुक्तं, लोकत्रयम् अतिक्रम्योक्तेः । तथा सोमगतिर् इत्य् आदिकं न सम्भवति । यतो ध्रुवलोकाद् अधस्ताद् एव चन्द्रसूर्यादीनां गतिर् महर्लोकेऽपि न वर्तते । तथावरसाध्यगणानां तुच्छत्वात् सत्यलोकस्यापि पालनं न युज्यते, कुतस् तदुपरिलोकस्य श्रीगोलोकाख्यस्य? तथा सर्वगतत्वं चासम्भाव्यं स्यात् । अत एव तत्रापि एव गतिर् इत्य् अपिशब्दो विस्मये प्रयुक्तः । यां न विद्म इत्यादिकं च । अन्यथा तथोक्तिर् न सम्भवति, स्वेषां ब्रह्मणश् च तदज्ञानज्ञापनात् । तस्मात् प्राकृतगोलोकाद् अन्य एवासौ सनातनो गोलोको ब्रह्मसंहितावत् श्रीहरिवंशेऽपि परोक्षवादेन निरूपितः । एवं च नारदपञ्चरात्रे विजयाख्याने— तत् सर्वोपरि गोलोके श्रीगोविन्दः सदा स्वयम् । विहरेत् परमानन्दी गोपीगोकुलनायकः ॥ इति । एवं चोक्तं मोक्षधर्मे नारायणीये तथा स्कान्दे च— एवं बहुविधै रूपैश् चरामीह वसुन्धराम् । ब्रह्मलोकं च कौन्तेय गोलोकं च सनातनम् ॥ इति । तद् एवं सर्वोपरि श्रीकृष्णलोकोऽस्तीति सिद्धम् । स च लोकस् तत्तल्लीलापरिकरभेदेनांशभेदात् द्वारकामथुरागोकुलाख्यस्थानत्रयात्मक इति निर्णीतम् । अन्यत्र तु भुवि प्रसिद्धान्य् एव तत्तदाख्यानि स्थानानि तद्रूपत्वेन श्रूयन्ते, तेषाम् अपि वैकुण्ठान्तरवत् प्रपञ्चातीतत्वन् इत्यत्वालौकिकरूपत्वभगवन्न् इत्यास्पदत्वकथनात् ।
tatra hetuḥ—mahākāśaḥ parama-vyomākhyaḥ brahma-viśeṣaṇa-lābhāt, ākāśas tal-liṅgād iti nyāya-prasiddheś ca, tad-gataḥ | brahmākārodayānantaram eva vaikuṇṭha-prāpteḥ | yathā śrī-gopānāṁ vaikuṇṭha-darśane tair eva vyākhyātam | yathā vā, śrīmad-ajāmilasya vaikuṇṭha-gamanam | yad vā, mahākāśaḥ parama-vyomākhyo mahā-vaikuṇṭhas tad-gatas tad-ūrdhva-bhāga-sthitaḥ | evam upary upari sarvopary api virājamāne, tatra śrī-goloke'pi tava gatiḥ | nānā-rūpeṇa vaikuṇṭhādau krīḍatas tava tatrāpi śrī-govinda-rūpeṇa krīḍā vidyata ity arthaḥ | ata eva sā ca gatiḥ sādhāraṇī na bhavati, kintu tapomayī anavacchinnaiśvaryamayī, paramaṁ yo mahat tapaḥ ity atra sahasra-nāma-bhāṣye'pi tapaḥ-śabdena tathaiva vyākhyātam | ata eva brahmādi-durvitarkyatvam apy āha—yām iti | adhunā tasya śrī-golokety ākhyā-bījam abhivyañjayati—gatiriti | brāhmye brahmaṇo loka-prāpake tapasi viṣṇu-viṣayaka-manaḥ-praṇidhāne yuktānāṁ rata-cittānāṁ prema-bhaktānām ity arthaḥ | brahma-loko vaikuṇṭha-lokaḥ | parā prakṛty-atītā | gavāṁ mocayanvraja-gavāṁ dina-tāpam ity-uktānusāreṇa atraiva nighnatopadravān gavām ity uktyā ca goloka-vāsi-mātrāṇāṁ, svatas tad-bhāva-bhāvitānāṁ ca sādhana-vaśenety arthaḥ | ata eva tad-bhāvasyāsulabhatvād durārohā | tad evaṁ golokaṁ varṇayitvā, tasya gokulena sahābhedam āha—sa tv iti | sa eva tu sa loko dhṛto rakṣitaḥ śrī-govardhanoddharaṇeneti | yathā mṛtyuñjaya-tantre— ekadā sāntarīkṣāc ca vaikuṇṭhaṁ svecchayā bhuvi | gokulatvena saṁsthāpya gopī-maya-mahotsavā | bhakti-rūpā satāṁ bhaktim utpāditavatī bhṛśam || iti | atra śabda-sāmya-bhrama-pratītārthāntare “svargād ūrdhvaṁ brahma-lokaḥ” ity ayuktaṁ, loka-trayam atikramyokteḥ | tathā soma-gatir ity ādikaṁ na sambhavati | yato dhruva-lokād adhastād eva candra-sūryādīnāṁ gatir mahar-loke'pi na vartate | tathāvara-sādhya-gaṇānāṁ tucchatvāt satya-lokasyāpi pālanaṁ na yujyate, kutas tad-upari-lokasya śrī-golokākhyasya? tathā sarvagatatvaṁ cāsambhāvyaṁ syāt | ata eva tatrāpi eva gatir ity api-śabdo vismaye prayuktaḥ | yāṁ na vidma ity-ādikaṁ ca | anyathā tathoktir na sambhavati, sveṣāṁ brahmaṇaś ca tad-ajñāna-jñāpanāt | tasmāt prākṛta-golokād anya evāsau sanātano goloko brahma-saṁhitāvat śrī-hari-vaṁśe'pi parokṣa-vādena nirūpitaḥ | evaṁ ca nārada-pañcarātre vijayākhyāne— tat sarvopari goloke śrī-govindaḥ sadā svayam | viharet paramānandī gopī-gokula-nāyakaḥ || iti | evaṁ coktaṁ mokṣa-dharme nārāyaṇīye tathā skānde ca— evaṁ bahu-vidhai rūpaiś carāmīha vasundharām | brahma-lokaṁ ca kaunteya golokaṁ ca sanātanam || iti | tad evaṁ sarvopari śrī-kṛṣṇa-loko'stīti siddham | sa ca lokas tat-tal-līlā-parikara-bhedenāṁśa-bhedāt dvārakā-mathurā-gokulākhya-sthāna-trayātmaka iti nirṇītam | anyatra tu bhuvi prasiddhāny eva tat-tad-ākhyāni sthānāni tad-rūpatvena śrūyante, teṣām api vaikuṇṭhāntaravat prapañcātītatva-n ityatvālaukika-rūpatva-bhagavan-n ityāspadatva-kathanāt |
Причина тут такая. «Великое пространство» — именуемое высшим небом, ибо оно получает определение «Брахман» и известно правило «пространство — по его признаку»; «ушедший в него» — ибо Вайкунтха обретается сразу по восходе облика Брахмана. Как это истолковали сами шри пастухи при виденье Вайкунтхи; или как уход шримад Аджамилы на Вайкунтху. Или же: «великое пространство» — это Маха-Вайкунтха, именуемая высшим небом, и «ушедший в неё» — стоящий в части выше её.
«Выше и выше того», при сияющем выше всего, — там, в шри Голоке, «твой путь»: у тебя, играющего разными обликами на Вайкунтхе и прочих, и там есть игра — обликом шри Говинды; таков смысл. Потому и путь этот не общий, а «полный подвига», то есть полный неограниченного владычества: и в бхашье на тысячу имён, на «высший, который великий подвиг», слово «подвиг» истолковано именно так. Потому он говорит и о недомыслимости его для Брахмы и прочих: «которого».
Теперь он являет семя имени «шри Голока»: «путь». «В брахманском» — дающем мир Брахмана; «в подвиге» — в сосредоточении ума на Вишну; «усердных» — тех, чьё сердце к нему привязано, любящих преданных. «Мир Брахмы» — мир Вайкунтхи; «высший» — превзошедший пракрити. «Коров» — по сказанному «избавляя коров Враджа от дневного зноя» и по сказанному здесь же «сокрушившим напасти коров»: то есть только у жителей Голоки, а и у тех, кто сам проникся тем настроением, — силою подвижничества. Потому он и труднодостижим: то настроение даётся нелегко.
Описав так Голоку, он говорит о неразличии её с Гокулою: «он же». То есть тот самый мир «удержан», сохранён поднятием шри Говардханы. Как в «Мритьюнджая-тантре»: «Однажды, своею волею установив на земле вместе с поднебесьем Вайкунтху как Гокулу, она, полная пастушек, с великим праздником, в облике преданности, обильно породила преданность у праведных».
А в том ином смысле, что постигается по сходству слов и по заблуждению, «выше неба — мир Брахмы» неуместно, ибо сказано это, уже перейдя три мира. И «путь Сомы» с прочим невозможен: ведь путь луны, солнца и прочих — ниже мира Дхрувы и не доходит даже до Махар-локи. И по ничтожности сонмов низших садхьев им не пристало хранить даже Сатья-локу — откуда же мир выше того, именуемый шри Голокою? И вездесущность была бы невозможна. Потому и слово «и» в «и там путь» употреблено в изумлении; и «которого не знаем» с прочим — тоже: иначе так сказать нельзя, ведь этим оповещается о незнании и у них самих, и у Брахмы.
Потому этот вечный Голока — иной, чем обычный голока, и описан сокровенным речением и в шри «Хари-вамше», как в «Брахма-самхите». Так и в «Нарада-панчаратре», в «Виджая-акхьяне»: «Выше того всего, на Голоке, шри Говинда всегда играет сам, полный высшей радости, вождь пастушек и Гокулы». Так сказано и в «Мокша-дхарме», в «Нараянии», и в «Сканде»: «Так обликами многого рода хожу я здесь по земле, и по миру Брахмы, сын Кунти, и по вечной Голоке».
Итак, доказано, что выше всего есть мир шри Кришны. И решено, что мир тот, по различию свиты тех и этих игр и по различию долей, имеет природу трёх мест, именуемых Дварака, Матхура и Гокула. А в другом месте слышится, что облик его — те самые места, известные под теми же именами на земле: ведь и о них, как об иной Вайкунтхе, сказано, что они превосходят мир, вечны, неземного облика и суть вечная обитель Бхагавана.
294a1089b531 · 发布于 2026年9月20日 19:59:50 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Слово «и» в устах Индры — всё, что осталось от изумления: он называет то, чего не знает.