अवतारप्रसङ्गेऽपि तथैव स्पष्टम्— गिरं समाधौ गगने समीरितां निशम्य वेधास् त्रिदशान् उवाच ह । गां पौरुषीं मे शृणुतामराः पुनर् विधीयताम् आशु तथैव मा चिरम् ॥ पुरैव पुंसावधृतो धराज्वरो भवद्भिर् अंशैर् यदुषूपजन्यताम् । स यावद् उर्व्या भरम् ईश्वरेश्वरः स्वकालशक्त्या क्षपयंश् चरेद् भुवि ॥ वसुदेवगृहे साक्षाद् भगवान् पुरुषः परः । जनिष्यते तत्प्रियार्थं सम्भवन्तु सुरस्त्रियः ॥ पौरुषीं पुरुषेण सृजामि तन्नियुक्तोऽहम् इत्याद्यनुसारात् पुरुषाभिन्नेन विष्णुरूपेण क्षीरोदशायिना स्वयम् एवोक्तां गां वाचम् । पुरुषस्यैव वाचम् अनुवदति—पुरैवेति । पुंसा आदिपुरुषेण कृष्णः स्वयं समभवत् परमः पुमान् यः इत्य् अनुसारात् । स्वयं भगवत्ता श्रीकृष्णस्येत्य् अर्थः । अंशैः श्रीकृष्णस्यांशभूतैस् तत्पार्षदैः श्रीमदुद्धवादिभिः सह । इत्थम् एव प्राचुर्येणोक्तम्— नन्दाद्या ये व्रजे गोपा याश् चामीषां च योषितः । वृष्णयो वसुदेवाद्या देवक्याद्या यदुस्त्रियः ॥ सर्वे वै देवताप्राया उभयोर् अपि भारत । ज्ञातयो बन्धुसुहृदो ये च कंसम् अनुव्रताः ॥ इति । तस्माद् आदिपुरुषत्वम् एव व्यनक्ति—स इति सर्वान्तर्यामित्वात् । पुरुषस् तावद् ईश्वरः । तस्याप्य् अंशित्वात् स आदिपुरुषः श्रीकृष्णः पुनर् ईश्वरेश्वरः त्र्यधीशशब्दवत् । तथा च दशमस्य पञ्चाशीतितमे श्रीमदानकदुन्दुभिनोक्तम्—युवां न नः सुतौ साक्षात् प्रधानपुरुषेश्वरौ इति । स्वकालशक्त्या स्वशक्त्या कालशक्त्या च । ईश्वरेश्वरत्वे हेतुः—साक्षात् स्वयम् एव भगवान् इति । तद् अलं मयि तत्प्रार्थनयेति भावः । तत्प्रियार्थं तत्प्रीत्यै । सुरस्त्रियः श्रीमदुपेन्द्रप्रेयस्यादिरूपाः, काश्चित् सम्भवन्तु मिलिता भवन्तु । साक्षाद् अवतरतः श्रीभगवतो न् इत्यानपायिमहाशक्तिरूपासु तत्प्रेयसीष्व् अवतरन्तीषु श्रीभगवति तदंशान्तरवत् ता अपि प्रविशन्त्व् इत्य् अर्थः । तत्प्रियाणां तासाम् एव दास्यादिप्रयोजनाय जायन्ताम् इति वा । अनेन तैर् अप्रार्थितस्याप्य् अस्यार्थस्यादेशेन परमभक्ताभिस् ताभिर् लीलाविशेष एव भगवतः स्वयम् अवतितीर्षायां कारणम् । भारावतरणं चानुषङ्गिकम् एव भवतीति व्यञ्जितम् । तद् एवं श्रुतीनां च दण्डकारण्यवासिनां मुनीनां चाग्निपुत्राणां च श्रीगोपिकादित्वप्राप्तिर् यत् श्रूयते, तद् अपि पूर्ववद् एव मन्तव्यम् । अत्र प्रसिद्धार्थे, नायं श्रियोऽङ्ग उ नितान्तरतेः प्रसादः स्वर्योषितां नलिनगन्धरुचां कुतोऽन्याः इति विरुध्येत । न च सुरस्त्रीणां सम्भववाक्यं श्रीमहिषीवृन्दपरं, तासाम् अपि तन्निजशक्तिरूपत्वेन दर्शयिष्यमाणत्वात् । ॥
avatāra-prasaṅge'pi tathaiva spaṣṭam— giraṁ samādhau gagane samīritāṁ niśamya vedhās tridaśān uvāca ha | gāṁ pauruṣīṁ me śṛṇutāmarāḥ punar vidhīyatām āśu tathaiva mā ciram || puraiva puṁsāvadhṛto dharā-jvaro bhavadbhir aṁśair yaduṣūpajanyatām | sa yāvad urvyā bharam īśvareśvaraḥ sva-kāla-śaktyā kṣapayaṁś cared bhuvi || vasudeva-gṛhe sākṣād bhagavān puruṣaḥ paraḥ | janiṣyate tat-priyārthaṁ sambhavantu sura-striyaḥ || pauruṣīṁ puruṣeṇa sṛjāmi tan-niyukto'ham ity-ādy-anusārāt puruṣābhinnena viṣṇu-rūpeṇa kṣīroda-śāyinā svayam evoktāṁ gāṁ vācam | puruṣasyaiva vācam anuvadati—puraiveti | puṁsā ādi-puruṣeṇa kṛṣṇaḥ svayaṁ samabhavat paramaḥ pumān yaḥ ity anusārāt | svayaṁ bhagavattā śrī-kṛṣṇasyety arthaḥ | aṁśaiḥ śrī-kṛṣṇasyāṁśa-bhūtais tat-pārṣadaiḥ śrīmad-uddhavādibhiḥ saha | ittham eva prācuryeṇoktam— nandādyā ye vraje gopā yāś cāmīṣāṁ ca yoṣitaḥ | vṛṣṇayo vasudevādyā devaky-ādyā yadu-striyaḥ || sarve vai devatā-prāyā ubhayor api bhārata | jñātayo bandhu-suhṛdo ye ca kaṁsam anuvratāḥ || iti | tasmād ādi-puruṣatvam eva vyanakti—sa iti sarvāntaryāmitvāt | puruṣas tāvad īśvaraḥ | tasyāpy aṁśitvāt sa ādi-puruṣaḥ śrī-kṛṣṇaḥ punar īśvareśvaraḥ try-adhīśa-śabdavat | tathā ca daśamasya pañcāśītitame śrīmad-ānakadundubhinoktam—yuvāṁ na naḥ sutau sākṣāt pradhāna-puruṣeśvarau iti | sva-kāla-śaktyā sva-śaktyā kāla-śaktyā ca | īśvareśvaratve hetuḥ—sākṣāt svayam eva bhagavān iti | tad alaṁ mayi tat-prārthanayeti bhāvaḥ | tat-priyārthaṁ tat-prītyai | sura-striyaḥ śrīmad-upendra-preyasy-ādi-rūpāḥ, kāścit sambhavantu militā bhavantu | sākṣād avatarataḥ śrī-bhagavato n ityānapāyi-mahā-śakti-rūpāsu tat-preyasīṣv avatarantīṣu śrī-bhagavati tad-aṁśāntaravat tā api praviśantv ity arthaḥ | tat-priyāṇāṁ tāsām eva dāsy-ādi-prayojanāya jāyantām iti vā | anena tair aprārthitasyāpy asyārthasyādeśena parama-bhaktābhis tābhir līlā-viśeṣa eva bhagavataḥ svayam avatitīrṣāyāṁ kāraṇam | bhārāvataraṇaṁ cānuṣaṅgikam eva bhavatīti vyañjitam | tad evaṁ śrutīnāṁ ca daṇḍakāraṇya-vāsināṁ munīnāṁ cāgni-putrāṇāṁ ca śrī-gopikāditva-prāptir yat śrūyate, tad api pūrvavad eva mantavyam | atra prasiddhārthe, nāyaṁ śriyo'ṅga u nitānta-rateḥ prasādaḥ svar-yoṣitāṁ nalina-gandha-rucāṁ kuto'nyāḥ iti virudhyeta | na ca sura-strīṇāṁ sambhava-vākyaṁ śrī-mahiṣī-vṛnda-paraṁ, tāsām api tan-nija-śakti-rūpatvena darśayiṣyamāṇatvāt | ||
И при поводе о нисшествиях это так же явно: «Услышав речь, изречённую в небе, в самадхи, Творец сказал тридцати богам: „Слушайте, бессмертные, речь Пуруши у меня; да исполнится она снова, быстро, так же, без промедления. Жар земли усмотрен Человеком уже прежде: вами, долями, да будет рождено в роду Яду, — покуда Он, Владыка владык, уничтожая Своею силою времени бремя земли, ходил бы по ней. В доме Васудевы родится воочию Бхагаван, высший Пуруша; ради того, что Ему мило, да сойдутся жёны богов“».
«Речь Пуруши» — по «Пурушею творю, Им назначенный», и далее: речь, сказанная Им Самим — неотличным от Пуруши, в облике Вишну, возлежащим на Кшироде. Речь Пуруши он и пересказывает: «уже прежде». «Человеком» — первым Пурушею, по слову «Кришна — высший человек — явился сам». То есть у шри Кришны бытие самим Бхагаваном. «Долями» — вместе с теми, кто стал долями шри Кришны, с Его спутниками, шримад Уддхавою и прочими. Так и сказано во всём обилии: «Пастухи во Врадже во главе с Нандою и их жёны, Вришни во главе с Васудевою и жёны Яду во главе с Деваки — все они почти божества, у обоих родов, Бхарата; и сородичи, родные, друзья, и те, кто следовал Камсе».
Потому он и выражает, что Он первый Пуруша: «он» — по бытию внутренним правителем всего. Пуруша уже Владыка; а раз у него есть тот, чья он доля, то он, первый Пуруша, шри Кришна, — снова «Владыка владык», как в слове «владыка трёх владык». Так и в восемьдесят пятой главе десятой песни сказал шримад Анакадундубхи: «Вы двое не сыновья нам, а воочию Владыки прадханы и Пуруши».
«Своею силою времени» — Своею силою и силою времени. Причина Его бытия Владыкою владык — «воочию»: Он сам Бхагаван; значит, довольно просить об этом меня.
«Ради того, что Ему мило» — ради Его радости. «Жёны богов» — какие-то, чей облик — возлюбленные шримад Упендры и прочих; «да сойдутся» — да будут соединены: когда при воочию нисходящем шри Бхагаване нисходят Его возлюбленные, чей облик — Его вечно неотлучная великая сила, пусть и они войдут в шри Бхагавана, как иные Его доли. Или: да родятся ради назначения быть служанками и прочим при тех, Ему милых.
Этим — повелением о том, о чём они и не просили, — выражено, что причина желания Бхагавана нисойти Самому есть особая игра с ними, высшими преданными, а снятие бремени бывает лишь попутно. И то, что слышно об обретении бытия шри гопи и прочими у шрути, у отшельников, живущих в Дандакаранье, и у сыновей огня, надо мыслить так же, как прежде. А при известном смысле это противоречило бы стиху: «Не эта милость у Шри, о милый, чья влюблённость крайняя, — откуда же иные, жёны небес, у которых блеск и запах лотоса?» И речение о схождении жён богов не относится к сонму шри цариц: о них будет показано, что и они — облик Его собственной силы.
0d57f54aeb87 · 发布于 2026年9月20日 19:59:50 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Порядок причин перевёрнут: не бремя земли вызывает нисшествие, а желание игры, а бремя уходит попутно.
Оттого и Брахма отвечает богам коротко: просить не о чем, Он уже идёт.
И жёны богов не становятся гопи: их просят лишь сойтись при тех, кто сходит с Ним.