उवाच वह्ने भगवन् किम् एषा वरवर्णिनी । दग्ध्वा भगवता पूर्वं दृष्ट्या मत्पार्श्वम् आगता ॥ तम् आह देवो लोकानां दाहको हव्यवाहनः । यथा वृत्तं दाशरथिं भूतानाम् एव सन्निधौ ॥ इत्य् आदि । एवम् अग्निपुराणम् अपि दृश्यम् । तद् एवम् अपि यत् तु वाल्मीकिना नेदं स्पष्टीकृतं तत् खलु करुणरसपोषणार्थम् एवेति गम्यते । सेयं च तस्य परिपाटी क्वचिद् अन्येनाप्य् उपजीव्यते इति ज्ञेयं । तद् एवं पतिव्रतामात्राणां विशेषतः श्रीभगवत्प्रेयस्याः प्रभावे सति— य एतस्मिन् महाभागे प्रीतिं कुर्वन्ति मानवाः । नारयोऽभिभवन्त्य् एतान् विष्णुपक्षान् इवासुराः ॥ इति सामान्यविषये गर्गवचने च सति, तादृशीनां भ्रमेऽपि तं न् इत्यकान्तमपर् इत्यजन्तीनां न् इत्यं तत्कान्तं परिचरन्ती माया श्रीरामावसथ्याग्निवद् अपि किं रक्षां न कुर्वीत? किन्तु तदीयलीलानाट्यरक्षार्थम् तत्पतिंमन्यादिष्व् एव विवाहादिशयनादिसमयेष्व् एव च स्वरूपसिद्धा आवव्रिरे, अन्येषु चान्यदा च कल्पिता एवेति गम्यते । तावद् एव च युक्तं, तासु मर्यादारक्षणोत्कण्ठावर्धनैकप्रयोजनत्वात् तस्याः । अथ तासाम् अपत्यश्रवणं च यातृमानिनीप्रभृतीन्, आपत्येषु तद्व्यवहारात् । साम्बलक्षणाप्रयानयने श्रीबलदेवम् उद्दिश्य, ससुतः सस्नुषः प्रायात् सुहृद्भिर् अभिनन्दितः इतिवत् । स्वापत्यत्वे सति विभाववैगुण्येन रसाभासत्वम् आपद्येत । ततश् च भजते तादृशीः क्रीडा याः श्रुत्वा तात्परो भवेत् इति, सिषेव इत्यादौ सर्वाः शरत्काव्यकथारसाश्रया इति च विरुध्यते । परपुत्रत्वप्रतिपादनायैव हि पाययन्त्यः शिशून् पय इत्य् एवोक्तं न तु सुतान् स्तनम् इति । अत एव मातरः पितरः पुत्रा भ्रातरः पतयश् च वः इति परिहासत्वेनैव श्रीभगवद्वाक्यं रसाय सम्पद्यते । वास्तवत्वेन तु वैरस्यायैव स्यात्, तासाम् अङ्गीकरिष्यमाणत्वात् । क्वचित् ताभिर् एव तेषु यत् पतिशब्दः प्रयुक्तस् तद्बहिर्लोकव्यवहारत एव नान्तर्दृष्टितः यत्पत्यपत्यसुहृदाम् अनुवृत्तिर् अङ्ग इत्यादिना तदङ्गीकारात् । माम् एव दयितं श्रेष्ठम् आत्मानं मनसा गताः इति भगवता तासाम् अन्तःकरणप्रकाशनात् । परं सौख्यं हि नैराश्यं स्वैरिण्य् अप्य् आह पिङ्गला इत्यादिना ताभिः स्वेषां तदेकनिष्ठताव्यञ्जनात्, गोप्यः किम् आचरयद् अयम् इत्यादौ, दामोदराधरसुधाम् अपि गोपिकानां भुङ्क्ते स्वयम् इत्य् अनेन, अपि बत मधुपुर्याम् आर्यपुत्रोऽधुनास्ते इत्य् अनेन ताभिः स्वयम् उक्तेश् च । तत एतद् उक्तं भवति रासपञ्चाध्याय्यां नासूयन् खलु कृष्णाय इत्य् उक्तदिशा, स वो हि स्वामी इति ताः प्रति तापनीस्थितदुर्वाससो वाक्यवत्, कृष्णवध्व इत्युक्तरीत्या च याः खलु योगमायाम् उपाश्र् इत्यैति श्रवणात् तत्तदर्थभगवन्नियुक्तयोगमायाकल्पिताकल्पिततया योगमायैकविदितं स्वतः परतश् च प्रच्छन्नं द्विविधायमाना आसन्, तास् तु पश्चाद् योगमाययैव देव्या प्रापिताभ्यांमर्यादोत्कलिकाभ्यां स्वपालितस्य रसपोषतरोः पर्यवसाननिरुपद्रवमहासुखप्राप्तिरूपाय फलाय मुन्याकाशादिवाण्यादिकं द्वारीकृत्य वा स्वयम् एव प्रकटीभूय एव वा श्रीगोकुलवासिनः प्रति तथैव व्यक्तीकृताः, स्वरूपेण माम् एव रमणं प्रापुः, नासूयन् खलु कृष्णाय इत्याद्युक्तासूयापरिहारस्य सम्यक्त्वाय तत्कल्पितास् तु स्वस्वपतिम् इत्य् एव श्रीभगवन्मतम् ।
uvāca vahne bhagavan kim eṣā vara-varṇinī | dagdhvā bhagavatā pūrvaṁ dṛṣṭyā mat-pārśvam āgatā || tam āha devo lokānāṁ dāhako havya-vāhanaḥ | yathā vṛttaṁ dāśarathiṁ bhūtānām eva sannidhau || ity ādi | evam agni-purāṇam api dṛśyam | tad evam api yat tu vālmīkinā nedaṁ spaṣṭīkṛtaṁ tat khalu karuṇa-rasa-poṣaṇārtham eveti gamyate | seyaṁ ca tasya paripāṭī kvacid anyenāpy upajīvyate iti jñeyaṁ | tad evaṁ pativratā-mātrāṇāṁ viśeṣataḥ śrī-bhagavat-preyasyāḥ prabhāve sati— ya etasmin mahā-bhāge prītiṁ kurvanti mānavāḥ | nārayo'bhibhavanty etān viṣṇu-pakṣān ivāsurāḥ || iti sāmānya-viṣaye garga-vacane ca sati, tādṛśīnāṁ bhrame'pi taṁ n itya-kāntamapar ityajantīnāṁ n ityaṁ tat-kāntaṁ paricarantī māyā śrī-rāmāvasathyāgnivad api kiṁ rakṣāṁ na kurvīta? kintu tadīya-līlā-nāṭya-rakṣārtham tat-patiṁ-manyādiṣv eva vivāhādi-śayanādi-samayeṣv eva ca svarūpa-siddhā āvavrire, anyeṣu cānyadā ca kalpitā eveti gamyate | tāvad eva ca yuktaṁ, tāsu maryādā-rakṣaṇotkaṇṭhā-vardhanaika-prayojanatvāt tasyāḥ | atha tāsām apatya-śravaṇaṁ ca yātṛ-māninī-prabhṛtīn, āpatyeṣu tad-vyavahārāt | sāmba-lakṣaṇā-prayānayane śrī-baladevam uddiśya, sa-sutaḥ sa-snuṣaḥ prāyāt suhṛdbhir abhinanditaḥ itivat | svāpatyatve sati vibhāva-vaiguṇyena rasābhāsatvam āpadyeta | tataś ca bhajate tādṛśīḥ krīḍā yāḥ śrutvā tāt-paro bhavet iti, siṣeva ity-ādau sarvāḥ śarat-kāvya-kathā-rasāśrayā iti ca virudhyate | para-putratva-pratipādanāyaiva hi pāyayantyaḥ śiśūn paya ity evoktaṁ na tu sutān stanam iti | ata eva mātaraḥ pitaraḥ putrā bhrātaraḥ patayaś ca vaḥ iti parihāsatvenaiva śrī-bhagavad-vākyaṁ rasāya sampadyate | vāstavatvena tu vairasyāyaiva syāt, tāsām aṅgīkariṣyamāṇatvāt | kvacit tābhir eva teṣu yat pati-śabdaḥ prayuktas tad-bahir-loka-vyavahārata eva nāntar-dṛṣṭitaḥ yat-paty-apatya-suhṛdām anuvṛttir aṅga ity-ādinā tad-aṅgīkārāt | mām eva dayitaṁ śreṣṭham ātmānaṁ manasā gatāḥ iti bhagavatā tāsām antaḥ-karaṇa-prakāśanāt | paraṁ saukhyaṁ hi nairāśyaṁ svairiṇy apy āha piṅgalā ity-ādinā tābhiḥ sveṣāṁ tad-eka-niṣṭhatā-vyañjanāt, gopyaḥ kim ācarayad ayam ity-ādau, dāmodarādhara-sudhām api gopikānāṁ bhuṅkte svayam ity anena, api bata madhu-puryām ārya-putro'dhunāste ity anena tābhiḥ svayam ukteś ca | tata etad uktaṁ bhavati rāsa-pañcādhyāyyāṁ nāsūyan khalu kṛṣṇāya ity ukta-diśā, sa vo hi svāmī iti tāḥ prati tāpanī-sthita-durvāsaso vākyavat, kṛṣṇa-vadhva ity-ukta-rītyā ca yāḥ khalu yogamāyām upāśr ityaiti śravaṇāt tat-tad-artha-bhagavan-niyukta-yogamāyā-kalpitākalpitatayā yogamāyaika-viditaṁ svataḥ parataś ca pracchannaṁ dvividhāyamānā āsan, tās tu paścād yoga-māyayaiva devyā prāpitābhyāṁmaryādotkalikābhyāṁ sva-pālitasya rasa-poṣa-taroḥ paryavasāna-nirupadrava-mahā-sukha-prāpti-rūpāya phalāya muny-ākāśādi-vāṇy-ādikaṁ dvārī-kṛtya vā svayam eva prakaṭībhūya eva vā śrī-gokula-vāsinaḥ prati tathaiva vyaktī-kṛtāḥ, svarūpeṇa mām eva ramaṇaṁ prāpuḥ, nāsūyan khalu kṛṣṇāya ity-ādy-uktāsūyā-parihārasya samyaktvāya tat-kalpitās tu sva-sva-patim ity eva śrī-bhagavan-matam |
«Сказал он: „О Вахни, Бхагаван, что это за красавица? Сожжённая тобою прежде, она на виду пришла ко мне“. И сказал ему бог, сжигатель миров, несущий жертву, сыну Дашаратхи, в присутствии всех существ, как оно случилось» и далее. То же следует посмотреть и в «Агни-пуране». А что Вальмики этого не прояснил, — понятно, что лишь ради питания расы сострадания; и этот его приём, следует знать, кое-где перенимается и другими.
Итак: раз такова мощь всякой верной мужу жены, а тем более возлюбленной шри Бхагавана, и раз есть речение Гарги о том же вообще — «Кого из людей любит этот великой доли, тех не одолевают враги, как асуры — держащих сторону Вишну», — то разве майя, постоянно служащая ему, их возлюбленному, не охранила бы таких, что и при заблуждении не оставляют его, своего вечного возлюбленного, — как домашний огонь охранил жену шри Рамы? Но ради охранения представления его игры совершенные своеобразием были закрыты лишь перед теми, кто мнил себя их мужьями, и лишь во времена брака, возлежания и подобного, а перед иными и в иное время были сотворённые. Только так и уместно: ведь единственная цель её в них — охранить благочиние и умножить тоску.
Что до слышимого об их детях — это «ятри», «манини» и прочие, ибо они так обходились с этими детьми; как при уводе Самбы и Лакшаны сказано о шри Баладеве: «Отправился с сыном и снохою, приветствуемый друзьями». А будь те дети им собственные, от порочности вибхавы вышла бы лишь видимость расы; и тогда противоречило бы «Предаётся таким играм, услышав о которых стал бы ему преданным», «Служил» и далее, и «Все осенние поэмы и сказания имеют прибежищем расу». Ведь именно ради утверждения того, что дети — чужие, сказано «поящие младенцев молоком», а не «сыновей грудью». Оттого и речение шри Бхагавана «Матери, отцы, сыновья, братья и мужья ваши» служит расе именно как шутка; будь оно действительностью, вышло бы одно безвкусие, ибо он их примет.
А что кое-где они сами применяли к тем слово «муж», то это лишь по внешнему мирскому обыкновению, а не по внутреннему взгляду: он и принял это в «Что следование мужьям, детям, друзьям, о милый» и далее; Бхагаван явил их внутреннее в «Умом обретшие именно меня, любимого, лучшего, самого себя»; они сами выразили свою утверждённость в нём одном в «Высшее счастье — безнадежность; так сказала и своевольная Пингала» и далее; и сами сказали в «Пастушки, что он совершил» и далее, в «Нектар уст Дамодары, принадлежащий пастушкам, вкушает он сам» и в «О, увы, сын благородного ныне пребывает в граде Мадху».
Отсюда сказанным оказывается вот что. По сказанному в пяти главах о расе — «Не злобились ведь на Кришну», — как и по обращённому к ним речению Дурвасы в «Тапани» «Ведь он ваш господин», и по способу сказанного «жёны Кришны», и по слышимому о тех, что прибегают к йогамайе: они являли собою двоякое — сотворённых и несотворённых тою йогамайею, что назначена Бхагаваном для тех и этих целей, — и это было ведомо одной йогамайе, сокрыто и от них самих, и от других. А после та же богиня йогамайя — ради плода, имеющего облик обретения беспрепятственного великого счастья, которым завершается взращённое ею древо питания расы, и через доставленные ею благочиние и тоску, — сделала их явными перед жителями шри Гокулы так же, как и было: то вратами речи мудрецов, неба и прочего, то явившись сама. И своеобразием своим они обрели именно меня, возлюбленного. Сотворённые же ею — каждая своего мужа: так, чтобы отвращение злобы, сказанное в «Не злобились ведь на Кришну» и далее, было полным. Таково мнение шри Бхагавана.
c539eb32fdb6 · 发布于 2026年9月20日 19:59:50 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Роль майи здесь не в обмане ради обмана: она стоит на страже и благочиния, и тоски — двух условий, без которых встреча не была бы ни чистой, ни желанной.