Upanishads
Маханараяна-упанишадаMahānārāyaṇa 80.1
5610 / 6608
Upanishads · Mahānārāyaṇa 80.1
Devanāgarī

तस्यैवं विदुषो यज्ञस्यात्मा यजमानः श्रद्धा पत्नी शरीरमिध्ममुरो वेदिर्लोमानि बर्हिर्वेदः शिखा हृदयं यूपः काम आज्यं मन्युः पशुस्तपो।आग्निर्दमः शमयिता दानं दक्षिणा वाग्घोता प्राण उद्गाता चक्षुरध्वर्युर्मनो ब्रह्मा श्रोत्रमग्नीत् यावद्ध्रियते सा दीक्षा यदश्नाति तद्धविर्यत्पिबति तदस्य सोमपानं यद्रमते तदुपसदो यत्सञ्चरत्युपविशत्युत्तिष्ठते च स प्रवर्ग्यो यन्मुखं तदाहवनीयो या व्याहृतिरहुतिर्यदस्य विज्ञान तज्जुहोति यत्सायं प्रातरत्ति तत्समिधं यत्प्रातर्मध्यन्दिनं सायं च तानि सवनानि ये अहोरात्रे ते दर्शपूर्णमासौ येऽर्धमासाश्च मासाश्च ते चातुर्मास्यानि य ऋतवस्ते पशुबन्धा ये संवत्सराश्च परिवत्सराश्च तेऽहर्गणाः सर्ववेदसं वा एतत्सत्रं यन्मरणं तदवभृथ एतद्वै जरामर्यमग्निहोत्रंसत्रं य एवं विद्वानुदगयने प्रमीयते देवानामेव महिमानं गत्वादित्यस्य सायुज्यं गच्छत्यथ यो दक्षिणे प्रमीयते पितृणामेव महिमानं गत्वा चन्द्रमसः सायुज्यं गच्छत्येतौ वै सूर्याचन्द्रमसोर्महिमानौ ब्राह्मणो विद्वानभिजयति तस्माद् ब्रह्मणो महिमानमित्युपनिषत्

Transliteration (IAST)

tasyaivaṃ viduṣo yajñasyātmā yajamānaḥ śraddhā patnī śarīramidhmamuro vedirlomāni barhirvedaḥ śikhā hṛdayaṃ yūpaḥ kāma ājyaṃ manyuḥ paśustapo|āgnirdamaḥ śamayitā dānaṃ dakṣiṇā vāgghotā prāṇa udgātā cakṣuradhvaryurmano brahmā śrotramagnīt yāvaddhriyate sā dīkṣā yadaśnāti taddhaviryatpibati tadasya somapānaṃ yadramate tadupasado yatsañcaratyupaviśatyuttiṣṭhate ca sa pravargyo yanmukhaṃ tadāhavanīyo yā vyāhṛtirahutiryadasya vijñāna tajjuhoti yatsāyaṃ prātaratti tatsamidhaṃ yatprātarmadhyandinaṃ sāyaṃ ca tāni savanāni ye ahorātre te darśapūrṇamāsau ye'rdhamāsāśca māsāśca te cāturmāsyāni ya ṛtavaste paśubandhā ye saṃvatsarāśca parivatsarāśca te'hargaṇāḥ sarvavedasaṃ vā etatsatraṃ yanmaraṇaṃ tadavabhṛtha etadvai jarāmaryamagnihotraṃsatraṃ ya evaṃ vidvānudagayane pramīyate devānāmeva mahimānaṃ gatvādityasya sāyujyaṃ gacchatyatha yo dakṣiṇe pramīyate pitṛṇāmeva mahimānaṃ gatvā candramasaḥ sāyujyaṃ gacchatyetau vai sūryācandramasormahimānau brāhmaṇo vidvānabhijayati tasmād brahmaṇo mahimānamityupaniṣat

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तस्य एवं विदुषः यज्ञस्यtasya evaṃ viduṣaḥ yajñasyaу того, кто так знает, в жертве
आत्मा यजमानः श्रद्धा पत्नीātmā yajamānaḥ śraddhā patnīАтман — жертвователь, вера — жена
शरीरम् इध्मम् उरः वेदिःśarīram idhmam uraḥ vediḥтело — дрова, грудь — алтарь
लोमानि बर्हिः वेदः शिखाlomāni barhiḥ vedaḥ śikhāволосы — трава, Веда — косица
हृदयं यूपः कामः आज्यम्hṛdayaṃ yūpaḥ kāmaḥ ājyamсердце — столб, желание — масло
मन्युः पशुः तपः अग्निःmanyuḥ paśuḥ tapaḥ agniḥгнев — жертвенное животное, подвиг — огонь
यत् अश्नाति तत् हविःyat aśnāti tat haviḥчто он ест — то возлияние
यत् पिबति तत् सोम-पानम्yat pibati tat soma-pānamчто пьёт — то питьё сомы
यत् मरञं तत् अवभृथःyat marañaṃ tat avabhṛthaḥчто смерть — то заключительное омовение
तस्मात् ब्रह्मणः महिमानम् इति उपनिषत्tasmāt brahmaṇaḥ mahimānam iti upaniṣatпотому — величие Брахмана; такова упанишада
Translation

«У того, кто так знает, в жертве Атман — жертвователь, вера — жена, тело — дрова, грудь — алтарь, волосы — жертвенная трава, Веда — косица, сердце — жертвенный столб, желание — топлёное масло, гнев — жертвенное животное, подвиг — огонь, самообуздание — усмиритель [животного], даяние — плата жрецам, речь — хотар, дыхание — удгатар, глаз — адхварью, ум — брахман, слух — агнидх. Сколько он живёт — таково его посвящение; что он ест — то возлияние, что пьёт — то питьё сомы, чему радуется — то упасады; когда ходит, садится и встаёт — то праваргья; уста его — ахаванья, речь его — возлияние, что он познаёт — то он и возливает; что ест вечером и утром — то дрова; утро, полдень и вечер — три выжимания; день и ночь — новолуние и полнолуние; полумесяцы и месяцы — четырёхмесячные обряды; времена года — жертвы животных; годы и круговороты лет — дни жертвенных сессий; вся эта жизнь — жертвенное сидение, а смерть — заключительное омовение. Такова эта жертва, длящаяся до старости и смерти, — агнихотра-сессия. Кто, зная так, умирает при северном пути солнца, тот, достигнув величия богов, обретает единение с солнцем; а кто умирает при южном, тот, достигнув величия предков, обретает единение с луною. Оба эти величия — солнца и луны — брахман, знающий, побеждает; потому — величие Брахмана. Такова упанишада».

Version

9e605e7852a3 · published Aug 2, 2026, 3:25:30 PM UTC

Available inRU

Page between verses with