प्रधानम् अङ्गम् इति च तत् तु स्याद् द्विविधं पुनः ।
प्रधानं नेतृचरितं व्यापि कृष्णस्य चेष्टितम् ॥37॥
नायकार्थं कृदङ्गं स्यात् नायकेतरचेष्टितम् ।
नित्यं पताका प्रकरी चाङ्गं बीजादयः क्वचित् ॥38॥
बीजत्वाद् बीजम् आदौ स्यात् फलत्वात् कार्यम् अन्ततः ।
तयोः सन्धानहेतुत्वान् मध्ये बिन्दुं मुहुः क्षिपेत् ॥39॥
यथायोगं पताकायाः प्रकर्याश् च निवेशनम् ॥40॥
अत एव बिन्दुर्, यथा पञ्चमे—
स्फुरन्मणिसराधिकं नवतमालनीलं हरेर्
उदूढनवकुङ्कुमं जयति हारि बक्षःस्थलम् ।
उडुस्तवकितं सदा तडिदुदीर्णलक्ष्मीभरं
यद् अभ्रम् इव लीलया स्फुणम् अदभ्रम् उद्भ्राजते ॥
एवं षष्ठसप्तमादिष्व् अपि बिन्दुर् द्रष्टव्यः ॥
pradhānam aṅgam iti ca tat tu syād dvividhaṁ punaḥ |
pradhānaṁ netṛ-caritaṁ vyāpi kṛṣṇasya ceṣṭitam ||37||
nāyakārthaṁ kṛdaṅgaṁ syāt nāyaketara-ceṣṭitam |
nityaṁ patākā prakarī cāṅgaṁ bījādayaḥ kvacit ||38||
bījatvād bījam ādau syāt phalatvāt kāryam antataḥ |
tayoḥ sandhāna-hetutvān madhye binduṁ muhuḥ kṣipet ||39||
yathāyogaṁ patākāyāḥ prakaryāś ca niveśanam ||40||
ata eva bindur, yathā pañcame—
sphuran-maṇi-sarādhikaṁ navatamāla-nīlaṁ harer
udūḍha-nava-kuṅkumaṁ jayati hāri bakṣaḥ-sthalam |
uḍu-stavakitaṁ sadā taḍid-udīrṇa-lakṣmī-bharaṁ
yad abhram iva līlayā sphuṇam adabhram udbhrājate ||
evaṁ ṣaṣṭha-saptamādiṣv api bindur draṣṭavyaḥ ||
размер не определён
Действие бывает двояким: главным и второстепенным. Главное — дело героя, всё пронизывающее деяние Кришны; второстепенное — совершаемое ради героя деяние других персонажей. Знамя и вставка всегда второстепенны, семя и прочие — иногда. Семя, раз оно семя, пусть будет в начале; цель, раз она плод, — в конце; а каплю, соединяющую их, пусть снова и снова вводит в середине. Знамя и вставку пусть вводит как подобает. Потому и капля есть, например, в пятом действии: «Да славится прекрасная грудь Хари — тёмная, как молодой тамал, с ожерельем из сверкающих самоцветов и свежим шафраном, — что, как туча, в игре сияет неизмеримо, всегда усыпанная звёздами и исполненная красоты, рождённой молнией». Так же каплю следует видеть в шестом, седьмом и прочих действиях.
4df81a5f85ba · опубликовано 24 сент. 2026 г., 17:55:54 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
В стихе грудь Кришны сравнивается с грозовой тучей: самоцветы — звёзды, золотистый шафран — молния. Это описание не даёт забыть о главной цели — о любви Радхи к Кришне.