Натака-чандрика
Натака-чандрика168Рупа Госвами
146 / 206
Linux
Листать
Натака-чандрика · 168
॥
Деванагари

अथ तुल्यार्थकः—

रूपकैर् उपमाभिर् वा तुल्यार्थाभिः प्रयोजितः ।
अप्रत्यक्षार्थसंस्पर्शः तुल्यतर्क इतीरितः ॥168॥

यथा तत्रैव नवमे, कृष्णः—

कदर्थनाद् अप्य् उरुबाल्यचापलैर्
उत्सर्पतो स्नेहभरेण विक्लवाम् ।
विलोकमानस्य ममाद्य मातरं
हविर् विलायं हृदयं विलीयते ॥

अत्र हविर् विलायम् इति लुप्तोपमयाऽप्रत्यक्षस्य चित्तद्रवस्य कथनं तुल्यतर्कः । कश्चित् तु तुल्यतर्को यद् अर्थेन तर्कः प्रकृतगामिना इत्य् आह । यथा चतुर्थे—

जटिला— णूणं नूउरसहेन आहडिट्टा एदे हंसा हंसणंदिणीजलादो वणे धाअन्ति । ता बहूडिआ णादिदूरे हबिस्सदि ।

Транслитерация (IAST)

atha tulyārthakaḥ—

rūpakair upamābhir vā tulyārthābhiḥ prayojitaḥ |
apratyakṣārtha-saṁsparśaḥ tulya-tarka itīritaḥ ||168||

yathā tatraiva navame, kṛṣṇaḥ—

kadarthanād apy urubālya-cāpalair
utsarpato sneha-bhareṇa viklavām |
vilokamānasya mamādya mātaraṁ
havir vilāyaṁ hṛdayaṁ vilīyate ||

atra havir vilāyam iti luptopamayā’pratyakṣasya citta-dravasya kathanaṁ tulya-tarkaḥ | kaścit tu tulyatarko yad arthena tarkaḥ prakṛta-gāminā ity āha | yathā caturthe—

jaṭilā— ṇūṇaṁ nūurasahena āhaḍiṭṭā ede haṁsā haṁsaṇaṁdi-ṇījalādo vaṇe dhāanti | tā bahūḍiā ṇādidūre habissadi |

размер не определён

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
रूपकैर्rūpakairметафорами
उपमाभिर्upamābhirсравнениями
वाvāили
तुल्यार्थाभिःtulyārthābhiḥравнозначными
प्रयोजितःprayojitaḥприменённое,
अप्रत्यक्षार्थ-संस्पर्शःapratyakṣārtha-saṁsparśaḥкасание незримого предмета
तुल्य-तर्कtulya-tarkaтулья-тарка
इतीरितःitīritaḥтак названо
Литературный перевод

Тульяртхака. Касание незримого предмета посредством метафор или равнозначных сравнений называется тулья-таркой («рассуждением по подобию»). Как там же, в девятом действии, Кришна: «Хоть я и мучил её без конца проказами детства, она изнемогает от переполняющей любви; и когда я сегодня смотрю на мать, сердце моё тает, как растаявшее топлёное масло». Здесь сравнением с опущенным союзом — «тает, как масло» — сказано о незримом: о таянии сердца. Это тулья-тарка. А некто говорит: «Тулья-тарка — это догадка по предмету, ведущему к обсуждаемому». Например, в четвёртом действии: Джатила. Верно, этих лебедей спугнул звон ножных браслетов — вот они и бегут в лес с пруда Хамсанандини. Значит, невестка где-то недалеко.

Версия

e97eb032d03a · опубликовано 24 сент. 2026 г., 17:55:54 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами