अथ भ्रंशः—
पतनात् प्रकृताद् अर्थाद् अन्यस्मिन् भ्रंश ईरितः ॥175॥
यथा नवमे, माधवी—
देअ, इमाणं पेम्मकोमलाणं अक्खराणं मा क्खु णं अहिरूबं जाणाहि । जं एसा ण होदि ।
कृष्णः— साधु माधविके! साधु । मदीयहृदयाशङ्का त्वया निरस्ता । तद् इन्द्रजालाभिज्ञया नववृन्दयैव निर्मितेयं मायिकी देवी रसालमूलवर्तिनी खलु सत्या ।
अत्र सत्याशब्दस्य प्रकृतार्थं सत्यभामारूपं परित्यज्य तथार्थलक्षणस्य कथनाद् भ्रंशः । कश्चित् तु कथयन्ति बुधाः भ्रंशं वाच्याद् अन्यतरद्वचः इत्य् आह । यथा प्रथमे, कृष्णः—
सरोजाक्षि परोक्षं ते कदापि हृदयं मम ।
न स्प्रष्टुम् अप्य् अलं बाधा राधा त्वाक्रम्य गाहते ॥
अत्र वाच्याद् राधाया अस्पर्शाद् अन्यद् बाधाक्रमणं भ्रंशः ।
atha bhraṁśaḥ—
patanāt prakṛtād arthād anyasmin bhraṁśa īritaḥ ||175||
yathā navame, mādhavī—
dea, imāṇaṁ pemma-komalāṇaṁ akkharāṇaṁ mā kkhu ṇaṁ ahirūbaṁ jāṇāhi | jaṁ esā ṇa hodi |
kṛṣṇaḥ— sādhu mādhavike! sādhu | madīya-hṛdayāśaṅkā tvayā nirastā | tad indra-jālābhijñayā nava-vṛndayaiva nirmiteyaṁ māyikī devī rasālamūla-vartinī khalu satyā |
atra satyā-śabdasya prakṛtārthaṁ satyabhāmā-rūpaṁ parityajya tathārtha-lakṣaṇasya kathanād bhraṁśaḥ | kaścit tu kathayanti budhāḥ bhraṁśaṁ vācyād anyatarad-vacaḥ ity āha | yathā prathame, kṛṣṇaḥ—
sarojākṣi parokṣaṁ te kadāpi hṛdayaṁ mama |
na spraṣṭum apy alaṁ bādhā rādhā tvākramya gāhate ||
atra vācyād rādhāyā asparśād anyad bādhākramaṇaṁ bhraṁśaḥ |
размер не определён
Бхрамша. Переход от исходного смысла к иному называется бхрамшей («соскальзыванием»). Как в девятом действии, Мадхави: Владыка, не считай эти нежные от любви слова настоящими: ведь это не она. Кришна. Прекрасно, Мадхавика, прекрасно! Ты рассеяла сомнение моего сердца. Значит, эту призрачную богиню у корней манго создала Нава-Вринда, знающая чары, — поистине, Сатья! Здесь слово «сатья» оставляет исходный смысл — «Сатьябхама» — и говорит «поистине»: это бхрамша. А некто говорит: «Мудрые называют бхрамшей речь, отличную от высказываемого». Как в первом действии, Кришна: «Лотосоокая, моё сердце никогда не вне тебя; но беда — Радха — вторгается в него и даже коснуться не даёт». Здесь вместо высказываемого — что Радха не касалась — сказано иное: вторжение беды. Это бхрамша.
4de896f10d07 · опубликовано 24 сент. 2026 г., 17:55:54 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Во втором стихе игра созвучий «радха» и «бадха» («беда»): Кришна будто оправдывается перед Чандравали, а на деле признаётся, что сердце его занято Радхой.