Шат-сандарбха
Сандарбха четвёртая. Кришна: кто источник4.29.2Джива Госвами
404 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 4.29.2
॥
Деванагари

यस् त्वां वेत्ति स मां वेत्ति यस् त्वाम् अनु स माम् अनु । अभेदेनात्मनो वेद्मि त्वाम् अहं पाण्डुनन्दन ॥ इति । तं प्रति श्रीभगवद्वाक्याच् चार्जुनस्यापि श्रीकृष्णसखत्वेन नारायणसखान् नरात् पूर्णत्वात् तत्र प्रवेशः समुचित एव । कुत्रचिच् चांशादिशब्दप्रयोगः—नाहं प्रकाशः सर्वस्य योगमायासमावृतः इति श्रीगीतोपनिषद्दिशा पूर्णस्यापि साधारणजने खण्डांशप्रकाशात् तत्प्रतीताव् एवांश इवांश इति ज्ञेयम् । नारायणसमो गुणैः इत्य् अत्रापि नारायणः परव्योमाधिप एव गुणैः समो यस्येत्य् एव गर्गाभिप्रायः । तद् एवं महाकालपुराख्यानेऽपि प्रतिज्ञावाक्यम् इदम् अधिकुर्यात् । किं च, शास्त्रं हि शासनात्मकम् । शासनं चोपदेशः । स च द्विधा साक्षाद् अर्थान्तरद्वारा च । साक्षादुपदेशस् तु श्रुतिर् इति परिभाष्यते । साक्षात्त्वं चात्र निरपेक्षत्वम् उच्यते । तद् उक्तं निरपेक्षरवा श्रुतिर् इति । तथा च सति, श्रुतिलिङ्गवाक्यप्रकरणस्थानसमाख्यानां समवाये पारदौर्बल्यम् अर्थविप्रकर्षात् इत्युक्तानुसारेण चरमस्य पूर्वापेक्षया दूरप्रतीत्यर्थत्वे, कृष्णस् तु भगवान् स्वयम् इति श्रीशौनकं प्रति श्रीसूतस्य साक्षादुपदेशेन इतिहासद्वारोपदेशो बाध्यते । न च मे कलावतीर्णौ इति च महाकालपुराधिप एव श्रीकृष्णं साक्षाद् एवोपदिष्टवान् इति वाच्यम् । श्रीकृष्णस्य सार्वज्ञ्याव्यभिचारेण वक्तृश्रोतृभावपूर्वकसङ्गमाप्रस्तावेन, द्विजात्मजा मे युवयोर् दिदृक्षुणा इति कार्यान्तरतात्पर्यदर्शनेन च । तस्यैतन् महापुराणस्य च तत्त्वोपदेष्टृसूतादिवत् तदुपदेशे तात्पर्याभावाद् वक्ष्यमाणार्थान्तर एव नैकट्येन पदसम्बन्धाच् च । किं च, भवतु वा तुष्यतु न्यायेन श्रीकृष्णस्य तम् अपेक्ष्यापूर्णत्वम्, तथापि सर्वेषाम् अप्य् अवताराणां न् इत्यम् एव स्वस्थत्वेन दर्शयिष्यमाणत्वात् केषांचिन् मते तु स्वयं पुरुषत्वेऽपि स्वतन्त्रस्थितित्वात् । युवां नरनारायणाव् ऋषी इति, त्वरयेताम् अन्ति मे इति च तत्तदर्थत्वे विरुध्येत । अस्तु तावद् अस्माकम् अन्या वार्ता, न च कुत्रापि महाकालोऽयम् अंशेन तत्तद्रूपेणावतीर्ण इत्य् उपख्यायते वा । ततश् चाप्रसिद्धकल्पना प्रसज्जते । तत्रैव च त्वरयेतम् अन्ति मे इति युवां नरनारायणाव् ऋषी धर्मम् आचरताम् इत्य् आदेशद्वयस्य पारस्परिकविरोधः स्फुट एव । किं च, यदि तस्य ताव् अंशाव् अभविष्यतां, तर्हि करतलमणिवत् सदा सर्वम् एव पश्यन्न् असौ ताव् अपि दूरतोऽपि पश्यन्न् एवाभविष्यत् । तच् च युवयोर् दिदृक्षुणेति तद्वाक्येन व्यभिचारितम् । यदि स्वयम् एव श्रीकृष्णस् तत्तद्रूपाव् आत्मानौ दर्शयति, तदैव तेन तौ दृश्येयाताम् इत्य् आनीतं च । तथा च सति, तयोर् दृश्यत्वाभावाद् अंशत्वं नोपपद्यते । तस्माद् अप्य् अधिकशक्तित्वेन प्रत्युत पूर्णत्वम् एवोपपद्यते । एवम् अपि यत् त्व् अर्जुनस्य तज्ज्योतिःप्रताडिताक्षत्वं तद्दर्शनजातसाध्वसत्वं च जातं तत्र स्वयम् एव भगवता तत्तल्लीलारसौपयिकमात्रशक्तेः प्रकाशनाद् अन्यस्याः स्थिताया अपि कुण्ठनान् न विरुद्धम् । दृश्यते च स्वस्यापि क्वचिद् युद्धे प्राकृताद् अपि पराभवादिकम् । यथात्रैव तावत् स्वयम् एव वैकुण्ठाद् आगतानाम् अप्य् अश्वानां प्राकृततमसा भ्रष्टगतित्वम् । तद् एवम् एव श्रीकृष्णस्य तस्मिन् भक्तिभरदर्शनेनाप्य् अन्यथा न मन्तव्यम् । श्रीरुद्रादौ श्रीनारदादौ च तथा दर्शनात् । एवम् अत्र परत्र वा तदीयलीलायां तु पूर्वपक्षो नास्ति तस्य स्वैराचरणत्वात् ।

Транслитерация (IAST)

yas tvāṁ vetti sa māṁ vetti yas tvām anu sa mām anu | abhedenātmano vedmi tvām ahaṁ pāṇḍu-nandana || iti | taṁ prati śrī-bhagavad-vākyāc cārjunasyāpi śrī-kṛṣṇa-sakhatvena nārāyaṇa-sakhān narāt pūrṇatvāt tatra praveśaḥ samucita eva | kutracic cāṁśādi-śabda-prayogaḥ—nāhaṁ prakāśaḥ sarvasya yoga-māyā-samāvṛtaḥ iti śrī-gītopaniṣad-diśā pūrṇasyāpi sādhāraṇa-jane khaṇḍāṁśa-prakāśāt tat-pratītāv evāṁśa ivāṁśa iti jñeyam | nārāyaṇa-samo guṇaiḥ ity atrāpi nārāyaṇaḥ para-vyomādhipa eva guṇaiḥ samo yasyety eva gargābhiprāyaḥ | tad evaṁ mahā-kāla-purākhyāne'pi pratijñā-vākyam idam adhikuryāt | kiṁ ca, śāstraṁ hi śāsanātmakam | śāsanaṁ copadeśaḥ | sa ca dvidhā sākṣād arthāntara-dvārā ca | sākṣād-upadeśas tu śrutir iti paribhāṣyate | sākṣāttvaṁ cātra nirapekṣatvam ucyate | tad uktaṁ nirapekṣa-ravā śrutir iti | tathā ca sati, śruti-liṅga-vākya-prakaraṇa-sthāna-samākhyānāṁ samavāye pāradaurbalyam artha-viprakarṣāt ity-uktānusāreṇa caramasya pūrvāpekṣayā dūra-pratīty-arthatve, kṛṣṇas tu bhagavān svayam iti śrī-śaunakaṁ prati śrī-sūtasya sākṣād-upadeśena itihāsa-dvāropadeśo bādhyate | na ca me kalāvatīrṇau iti ca mahākāla-purādhipa eva śrī-kṛṣṇaṁ sākṣād evopadiṣṭavān iti vācyam | śrī-kṛṣṇasya sārvajñyāvyabhicāreṇa vaktṛ-śrotṛ-bhāva-pūrvaka-saṅgamāprastāvena, dvijātmajā me yuvayor didṛkṣuṇā iti kāryāntara-tātparya-darśanena ca | tasyaitan mahā-purāṇasya ca tattvopadeṣṭṛ-sūtādivat tad-upadeśe tātparyābhāvād vakṣyamāṇārthāntara eva naikaṭyena pada-sambandhāc ca | kiṁ ca, bhavatu vā tuṣyatu nyāyena śrī-kṛṣṇasya tam apekṣyāpūrṇatvam, tathāpi sarveṣām apy avatārāṇāṁ n ityam eva svasthatvena darśayiṣyamāṇatvāt keṣāṁcin mate tu svayaṁ puruṣatve'pi svatantra-sthititvāt | yuvāṁ nara-nārāyaṇāv ṛṣī iti, tvarayetām anti me iti ca tat-tad-arthatve virudhyeta | astu tāvad asmākam anyā vārtā, na ca kutrāpi mahākālo'yam aṁśena tat-tad-rūpeṇāvatīrṇa ity upakhyāyate vā | tataś cāprasiddha-kalpanā prasajjate | tatraiva ca tvarayetam anti me iti yuvāṁ nara-nārāyaṇāv ṛṣī dharmam ācaratām ity ādeśa-dvayasya pārasparika-virodhaḥ sphuṭa eva | kiṁ ca, yadi tasya tāv aṁśāv abhaviṣyatāṁ, tarhi kara-tala-maṇivat sadā sarvam eva paśyann asau tāv api dūrato'pi paśyann evābhaviṣyat | tac ca yuvayor didṛkṣuṇeti tad-vākyena vyabhicāritam | yadi svayam eva śrī-kṛṣṇas tat-tad-rūpāv ātmānau darśayati, tadaiva tena tau dṛśyeyātām ity ānītaṁ ca | tathā ca sati, tayor dṛśyatvābhāvād aṁśatvaṁ nopapadyate | tasmād apy adhika-śaktitvena pratyuta pūrṇatvam evopapadyate | evam api yat tv arjunasya taj-jyotiḥ-pratāḍitākṣatvaṁ tad-darśana-jāta-sādhvasatvaṁ ca jātaṁ tatra svayam eva bhagavatā tat-tal-līlā-rasaupayika-mātra-śakteḥ prakāśanād anyasyāḥ sthitāyā api kuṇṭhanān na viruddham | dṛśyate ca svasyāpi kvacid yuddhe prākṛtād api parābhavādikam | yathātraiva tāvat svayam eva vaikuṇṭhād āgatānām apy aśvānāṁ prākṛta-tamasā bhraṣṭa-gatitvam | tad evam eva śrī-kṛṣṇasya tasmin bhakti-bhara-darśanenāpy anyathā na mantavyam | śrī-rudrādau śrī-nāradādau ca tathā darśanāt | evam atra paratra vā tadīya-līlāyāṁ tu pūrva-pakṣo nāsti tasya svairācaraṇatvāt |

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
यस्yas«кто
त्वांtvāṁтебя
वेत्तिvettiзнает,
सsaтот
मांmāṁМеня
वेत्तिvettiзнает;
यस्yasкто
त्वाम्tvāmтебе
अनुanuвслед,
सsaтот
माम्māmМне
अनुanuвслед;
अभेदेनात्मनोabhedenātmanoнеразличием от себя
वेद्मिvedmiзнаю
त्वाम्tvāmтебя
अहंahaṁя,
पाण्डुpāṇḍuПанду
नन्दनnandanaсын»
इतिitiтак
तंtaṁк нему
प्रतिpratiк
श्रीśrīшри
भगवद्bhagavadБхагавана
वाक्याच्vākyācречением
चार्जुनस्यापिcārjunasyāpiи у Арджуны,
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришны
सखत्वेनsakhatvenaдругом бытием, —
नारायणnārāyaṇaНараяны
सखान्sakhānдруга
नरात्narātот Нары,
पूर्णत्वात्pūrṇatvātполнотою,
तत्रtatraв него
प्रवेशःpraveśaḥвхождение
समुचितsamucitaподобающее
एवevaименно
कुत्रचिच्kutracicгде-то
चांशादिcāṁśādiи «доля» и прочих
शब्दśabdaслов
प्रयोगःprayogaḥупотребление —
नाहंnāhaṁ«не я
प्रकाशःprakāśaḥявен
सर्वस्यsarvasyaвсякому,
योगyogaйога-
मायाmāyāмайей
समावृतःsamāvṛtaḥпокрытый»
इतिitiтак —
श्रीśrīшри
गीतोपनिषद्gītopaniṣad«Гита-упанишады»
दिशाdiśāпутём:
पूर्णस्यापिpūrṇasyāpiи у полного,
साधारणsādhāraṇaу обычного
जनेjaneчеловека,
खण्डांशkhaṇḍāṁśaчастичной доли
प्रकाशात्prakāśātявлением,
तत्tatпри его
प्रतीताव्pratītāvпостижении
एवांशevāṁśaименно доля
इवांशivāṁśaкак бы доля —
इतिitiтак
ज्ञेयम्jñeyamдолжно знать
नारायणnārāyaṇa«Нараяне
समोsamoравный
गुणैःguṇaiḥкачествами»
इत्य्ityтак
अत्रापिatrāpiи здесь:
नारायणःnārāyaṇaḥНараяна,
परparaвысшего
व्योमाधिपvyomādhipaнеба владыка,
एवevaименно,
गुणैःguṇaiḥкачествами
समोsamoравен
यस्येत्य्yasyetyу кого — таково
एवevaименно
गर्गाभिप्रायःgargābhiprāyaḥГарги намерение
तद्tadто
एवंevaṁтак
महाmahāи в «великого
कालkālaвремени
पुराख्यानेऽपिpurākhyāne'piграда» повести
प्रतिज्ञाpratijñāобещания
वाक्यम्vākyamречение
इदम्idamэто
अधिकुर्यात्adhikuryātда господствует
किंkiṁчто
चcaи:
शास्त्रंśāstraṁписание
हिhiведь
शासनात्मकम्śāsanātmakamповелением природой имеющее;
शासनंśāsanaṁповеление
चोपदेशःcopadeśaḥи наставление
सsaоно
चcaи
द्विधाdvidhāдвояко:
साक्षाद्sākṣādвоочию
अर्थान्तरarthāntaraиного смысла
द्वाराdvārāвратами
चcaи
साक्षाद्sākṣādвоочию
उपदेशस्upadeśasнаставление
तुtuже
श्रुतिर्śrutir«шрути»
इतिitiтак
परिभाष्यतेparibhāṣyateопределяется
साक्षात्त्वंsākṣāttvaṁвоочию бытие
चात्रcātraи здесь
निरपेक्षत्वम्nirapekṣatvamнезависимостью
उच्यतेucyateзовётся
तद्tadто
उक्तंuktaṁсказано:
निरपेक्षnirapekṣa«независимый
रवाravāзвук имеющее —
श्रुतिर्śrutirшрути»
इतिitiтак
तथाtathāтак
चcaи
सतिsatiпри сущем,
श्रुतिśruti«шрути,
लिङ्गliṅgaпризнака,
वाक्यvākyaречения,
प्रकरणprakaraṇaраздела,
स्थानsthānaместа,
समाख्यानांsamākhyānāṁнаименования
समवायेsamavāyeпри совмещении
पारदौर्बल्यम्pāradaurbalyamпоследующего слабость
अर्थarthaсмысла
विप्रकर्षात्viprakarṣātотдалённостью»
इत्य्ityтак
उक्तानुसारेणuktānusāreṇaсказанному следованием,
चरमस्यcaramasyaу последнего
पूर्वापेक्षयाpūrvāpekṣayāпрежним соотнесением
दूरdūraдальним
प्रतीत्य्pratītyпостижения
अर्थत्वेarthatveсмыслом бытии, —
कृष्णस्kṛṣṇas«Кришна
तुtuже —
भगवान्bhagavānБхагаван
स्वयम्svayamсам»
इतिitiтак —
श्रीśrīшри
शौनकंśaunakaṁШаунаке
प्रतिpratiк
श्रीśrīшри
सूतस्यsūtasyaу Суты
साक्षाद्sākṣādвоочию
उपदेशेनupadeśenaнаставлением
इतिहासitihāsaповествования
द्वारोपदेशोdvāropadeśoвратами наставление
बाध्यतेbādhyateотменяется
नnaне
चcaи
मेme«мои
कलावतीर्णौkalāvatīrṇauчасти нисшедшие»
इतिitiтак
चcaи —
महाकालmahākālaмаха-Калы
पुराधिपpurādhipaграда владыка
एवevaименно
श्रीśrīшри
कृष्णंkṛṣṇaṁКришне
साक्षाद्sākṣādвоочию
एवोपदिष्टवान्evopadiṣṭavānименно наставил —
इतिitiтак
वाच्यम्vācyamдолжно говориться, —
श्रीśrīу шри
कृष्णस्यkṛṣṇasyaКришны
सार्वज्ञ्याव्यभिचारेणsārvajñyāvyabhicāreṇaвсезнания неотлучностью,
वक्तृvaktṛговорящего
श्रोतृśrotṛи слушающего
भावbhāvaотношения,
पूर्वकpūrvakaпредваряемой,
सङ्गमाप्रस्तावेनsaṅgamāprastāvenaвстречи неупомянутостью,
द्विजात्मजाdvijātmajā«дваждырождённых сыновья
मेmeу меня,
युवयोर्yuvayorвас двоих
दिदृक्षुणाdidṛkṣuṇāвидеть желающим»
इतिitiтак —
कार्यान्तरkāryāntaraиного дела
तात्पर्यtātparyaнаправленности
दर्शनेनdarśanenaвидением
चcaи;
तस्यैतन्tasyaitanу него, этой
महाmahāвеликой
पुराणस्यpurāṇasyaпураны,
चcaи,
तत्त्वोपदेष्टृtattvopadeṣṭṛсущности наставнику,
सूतादिवत्sūtādivatСуте и прочим подобно,
तद्tadтого
उपदेशेupadeśeпри наставлении
तात्पर्याभावाद्tātparyābhāvādнаправленности отсутствием,
वक्ष्यमाणार्थान्तरvakṣyamāṇārthāntaraсказываемого впредь иного смысла
एवevaименно
नैकट्येनnaikaṭyenaблизостью
पदpadaслов
सम्बन्धाच्sambandhācсвязью
चcaи
किंkiṁчто
चcaи:
भवतुbhavatu«пусть будет,
वाvāили
तुष्यतुtuṣyatuпусть довольствуется»
न्यायेनnyāyenaправилом,
श्रीśrīу шри
कृष्णस्यkṛṣṇasyaКришны,
तम्tamего
अपेक्ष्यापूर्णत्वम्apekṣyāpūrṇatvamсоотнеся, неполнота, —
तथापिtathāpiи так,
सर्वेषाम्sarveṣāmу всех
अप्य्apyи
अवताराणांavatārāṇāṁнисшествий
न्nвеч-
इत्यम्ityamно
एवevaименно
स्वस्थत्वेनsvasthatvenaв себе стоянием
दर्शयिष्यमाणत्वात्darśayiṣyamāṇatvātпоказываемым впредь бытием;
केषांचिन्keṣāṁcinу некоторых
मतेmateпри мнении
तुtuже,
स्वयंsvayaṁсамим
पुरुषत्वेऽपिpuruṣatve'piи при Пурушею бытии,
स्वतन्त्रsvatantraсамостоятельным
स्थितित्वात्sthititvātпребыванием
युवांyuvāṁ«вы двое —
नरnaraНара
नारायणाव्nārāyaṇāvи Нараяна,
ऋषीṛṣīдвое риши»
इतिitiтак,
त्वरयेताम्tvarayetām«поторопитесь
अन्तिantiблиз
मेmeменя»
इतिitiтак
चcaи
तत्tatтого,
तद्tadтого
अर्थत्वेarthatveсмыслом бытии
विरुध्येतvirudhyetaпротиворечило бы
अस्तुastuпусть будет
तावद्tāvadпрежде
अस्माकम्asmākamу нас
अन्याanyāиная
वार्ताvārtāвесть, —
नnaне
चcaи
कुत्रापिkutrāpiгде-либо
महाकालोऽयम्mahākālo'yamмаха-Кала этот
अंशेनaṁśenaдолею
तत्tatтем,
तद्tadтем
रूपेणावतीर्णrūpeṇāvatīrṇaобликом нисшедший —
इत्य्ityтак
उपख्यायतेupakhyāyateрассказывается
वाvāили
ततश्tataśпотому
चाप्रसिद्धcāprasiddhaи неизвестного
कल्पनाkalpanāизмышление
प्रसज्जतेprasajjateприлагается
तत्रैवtatraivaтам именно
चcaи
त्वरयेतम्tvarayetam«поторопитесь
अन्तिantiблиз
मेmeменя»
इतिitiтак,
युवांyuvāṁ«вы двое —
नरnaraНара
नारायणाव्nārāyaṇāvи Нараяна,
ऋषीṛṣīдвое риши,
धर्मम्dharmamдхарму
आचरताम्ācaratāmда вершите»
इत्य्ityтак —
आदेशādeśaповелений
द्वयस्यdvayasyaу двойки
पारस्परिकpārasparikaвзаимное
विरोधःvirodhaḥпротиворечие
स्फुटsphuṭaявно
एवevaименно
किंkiṁчто
चcaи:
यदिyadiесли
तस्यtasyaу него
ताव्tāvте двое
अंशाव्aṁśāvдолями
अभविष्यतांabhaviṣyatāṁбыли бы,
तर्हिtarhiтогда,
करkaraладони
तलtalaповерхности
मणिवत्maṇivatдрагоценности подобно,
सदाsadāвсегда
सर्वम्sarvamвсё
एवevaименно
पश्यन्न्paśyannвидящий,
असौasauон
ताव्tāvих двоих
अपिapiи
दूरतोऽपिdūrato'piи издали
पश्यन्न्paśyannвидящим
एवाभविष्यत्evābhaviṣyatименно был бы
तच्tacто
चcaи
युवयोर्yuvayor«вас двоих
दिदृक्षुणेतिdidṛkṣuṇetiвидеть желающим» — так
तद्tadего
वाक्येनvākyenaречением
व्यभिचारितम्vyabhicāritamопровергнуто
यदिyadiесли
स्वयम्svayamсам
एवevaименно
श्रीśrīшри
कृष्णस्kṛṣṇasКришна
तत्tatте,
तद्tadте
रूपाव्rūpāvоблики имеющих
आत्मानौātmānauсебя двоих
दर्शयतिdarśayatiпоказывает,
तदैवtadaivaтогда именно
तेनtenaим
तौtauте двое
दृश्येयाताम्dṛśyeyātāmвиделись бы —
इत्य्ityтак
आनीतंānītaṁприведено
चcaи
तथाtathāтак
चcaи
सतिsatiпри сущем,
तयोर्tayorу них двоих
दृश्यत्वाभावाद्dṛśyatvābhāvādвидимости отсутствием
अंशत्वंaṁśatvaṁдолею бытие
नोपपद्यतेnopapadyateне достигается;
तस्माद्tasmādот того
अप्य्apyи
अधिकadhikaбольшею
शक्तित्वेनśaktitvenaсилою обладанием
प्रत्युतpratyutaнапротив
पूर्णत्वम्pūrṇatvamполнота
एवोपपद्यतेevopapadyateименно достигается
एवम्evamтак
अपिapiи
यत्yatчто
त्व्tvже —
अर्जुनस्यarjunasyaу Арджуны
तज्tajтого
ज्योतिःjyotiḥсияния
प्रताडिताक्षत्वंpratāḍitākṣatvaṁпоражёнными глазами бытие
तद्tadтого
दर्शनdarśanaвидения
जातjātaрождённое
साध्वसत्वंsādhvasatvaṁробостью бытие
चcaи
जातंjātaṁродилось, —
तत्रtatraтам
स्वयम्svayamсам
एवevaименно
भगवताbhagavatāБхагаваном
तत्tatтех,
तल्talтех
लीलाlīlāигр
रसौपयिकrasaupayikaвкусу подходящей
मात्रmātraодной
शक्तेःśakteḥсилы
प्रकाशनाद्prakāśanādявлением,
अन्यस्याःanyasyāḥиной,
स्थितायाsthitāyāстоящей,
अपिapiи,
कुण्ठनान्kuṇṭhanānпритуплением, —
नnaне
विरुद्धम्viruddhamпротивно
दृश्यतेdṛśyateвидится
चcaи
स्वस्यापिsvasyāpiи у себя
क्वचिद्kvacidгде-то
युद्धेyuddheв битве
प्राकृताद्prākṛtādот от пракрити
अपिapiи
पराभवादिकम्parābhavādikamпоражение и прочее
यथात्रैवyathātraivaкак здесь именно
तावत्tāvatпрежде:
स्वयम्svayamсам
एवevaименно
वैकुण्ठाद्vaikuṇṭhādс Вайкунтхи
आगतानाम्āgatānāmпришедших
अप्य्apyи
अश्वानांaśvānāṁу коней
प्राकृतprākṛtaот пракрити
तमसाtamasāтьмою
भ्रष्टbhraṣṭaсбитая
गतित्वम्gatitvamпоступь
तद्tadто
एवम्evamтак
एवevaименно
श्रीśrīу шри
कृष्णस्यkṛṣṇasyaКришны
तस्मिन्tasminв нём
भक्तिbhaktiпреданности
भरbharaобилия
दर्शनेनाप्य्darśanenāpyи видением
अन्यथाanyathāиначе
नnaне
मन्तव्यम्mantavyamдолжно мыслиться, —
श्रीśrīв шри
रुद्रादौrudrādauРудре и прочих,
श्रीśrīв шри
नारदादौnāradādauНараде и прочих
चcaи
तथाtathāтак
दर्शनात्darśanātвидением
एवम्evamтак
अत्रatraздесь,
परत्रparatraв ином месте
वाvāили,
तदीयtadīyaу его
लीलायांlīlāyāṁигры
तुtuже,
पूर्वpūrvaпрежней
पक्षोpakṣoстороны
नास्तिnāstiне есть, —
तस्यtasyaу него
स्वैराचरणत्वात्svairācaraṇatvātвольным действованием бытием
Литературный перевод

«Кто знает тебя, тот знает Меня; кто идёт за тобою, тот идёт за Мною; я знаю тебя как неотличного от себя, сын Панду». По этому речению шри Бхагавана к нему и Арджуна, как друг шри Кришны, вполне подобающе принял в себя вхождение Нары, друга Нараяны, — полностью.

А где-то употреблены слова «доля» и подобные — по пути шри «Гита-упанишады»: «Не всякому я явен, покрытый йога-майей». То есть и полный являет обычному человеку лишь частичную долю, и в его постижении оказывается как бы долею. И в «равный Нараяне качествами» намерение Гарги именно таково: тот, кому качествами равен Нараяна, владыка высшего неба.

Итак, и в повести о граде маха-Калы должно господствовать это речение-обещание. И ещё: писание по природе есть повеление, а повеление — наставление; наставление же двояко: воочию и вратами иного смысла. Наставление воочию и определяется как «шрути»; а «воочию» здесь значит «независимо»: сказано «шрути — то, чей звук независим». А раз так, по сказанному «при совмещении шрути, признака, речения, раздела, места и наименования последующее слабее — по отдалённости смысла», то есть раз последнее по сравнению с прежним даёт постижение более дальнее, — наставление вратами повествования отменяется наставлением воочию, каким шри Сута говорит шри Шаунаке: «Кришна же — Бхагаван сам».

И нельзя сказать, что словами «мои части нисшедшие» сам владыка града маха-Калы наставил шри Кришну воочию: ведь всезнание у шри Кришны неотлучно, встреча их не представлена как отношение говорящего и слушающего, и в «сыновья дваждырождённых у меня, ибо я желал видеть вас двоих» видна направленность на другое дело. Да и у него, в отличие от Суты и прочих наставников сущности этой великой пураны, нет направленности на такое наставление, а по близости слова связаны именно с иным смыслом, который будет сказан далее.

И ещё: пусть даже, по правилу «пусть будет, лишь бы довольствовался», у шри Кришны по сравнению с ним окажется неполнота, — всё же будет показано, что все нисшествия вечно стоят в себе, а по мнению некоторых, даже при бытии самим Пурушей, пребывают самостоятельно; и тогда «вы двое — Нара и Нараяна, два риши» и «поторопитесь ко мне» вступили бы в противоречие с таким смыслом.

Да и, оставив прочее: нигде не рассказывается, будто этот маха-Кала нисшёл долею в тех или иных обликах, — значит, пришлось бы измышлять неизвестное. И там же явно взаимное противоречие двух повелений: «поторопитесь ко мне» и «вы двое — Нара и Нараяна, два риши, да вершите дхарму».

И ещё: будь те двое его долями, он, всегда видящий всё, как драгоценность на ладони, видел бы их и издали, — а это опровергнуто его же словами «желая видеть вас двоих». А если шри Кришна сам показывает себя же в тех обликах, то лишь тогда тот их и видел бы, — как и приведено; и при этом, раз они не были видимы, бытие долями не выходит, а напротив, по большей силе выходит полнота.

А что у Арджуны глаза были поражены тем сиянием и что от того видения родилась робость, — это не противоречит: сам Бхагаван явил тогда лишь ту силу, что подходила вкусу тех игр, а иную, хотя она и есть, притупил. Видно ведь, что и у Него самого где-то в битве бывает поражение и прочее даже от того, что от пракрити: вот и здесь у коней, пришедших с самой Вайкунтхи, поступь была сбита тьмою от пракрити.

Так же и то, что шри Кришна выказал ему обилие преданности, не надо мыслить иначе: то же видно и в шри Рудре с прочими, и в шри Нараде с прочими. Впрочем, здесь ли, в ином ли месте, о Его игре прежней стороны вовсе нет: Он действует вольно.

Версия

dd3951049009 · опубликовано 20 сент. 2026 г., 19:59:50 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами