Шат-сандарбха
Сандарбха четвёртая. Кришна: кто источник4.84Джива Госвами
464 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 4.84
॥
Деванагари

तद् एवम् अभ्यासादीन्य् अपि तस्मिन् विस्पष्टान्य् एव पूर्वोदाहृतवाक्येषु । तद् एतत् श्रीमद्गीतागोपालतापन्यादिशास्त्रगणसहायस्य निखिलेतरशास्त्रशतप्रणतचरणस्य श्रीभागवतस्याभिप्रायेण श्रीकृष्णस्य स्वयं भगवत्त्वं करतल इव दर्शितम् । श्रीभागवतस्य स एव प्रतिपाद्य इति पुराणान्तरेणैव स्वयं व्याख्यातम् । यथा ब्रह्माण्डपुराणे श्रीकृष्णाष्टोत्तरशतनामामृतस्तोत्रे श्रीकृष्णस्य नामविशेष एव शुकवागमृताब्धीन्दुर् इति । अथ तस्य महावासुदेवत्वे सिद्धे, श्रीबलदेवादीनाम् अपि महासङ्कर्षणादित्वं स्वत एव सिद्धम् । यद्रूपः स्वयं भगवान्, तद्रूपा एव ते भवितुम् अर्हन्तीति । अतः श्रीबलरामस्य यत् कश्चिद् आवेशावतारत्वं मन्यते, तद् असत् । दृश्यते च श्रीकृष्णरामयोर् युगलतया वर्णनेन समप्रकाशत्वम्—ताव् अङ्घ्रियुग्मम् अनुकृष्य सरीसृपन्तौ , यद् विश्वेश्वरयोर् याच्ञां , ददर्श रामं कृष्णं च , तौ रेजतू रङ्गगतौ महाभुजौ इत्यादौ । लोकेऽपि सूर्यचन्द्रमसाव् एव युगलतया वर्ण्येते, न तु सूर्यशुक्रौ । अत एव हरिवंशेऽपि वासुदेवमाहात्म्ये रामकृष्णयोर् दृष्टान्तः सूर्याचन्द्रमसाव् इति । तथा ध्वजवज्राङ्कुशाम्भोजैश् चिह्नितैर् अङ्घ्रिभिर् व्रजम् । शोभयन्तौ महात्मानौ इत्य् एवं भगवल्लक्षणान्य् अपि तत्र श्रूयन्ते, न त्व् एवं पृथ्वादिषु । तस्माद् एष तन्महिमापि वर्ण्यते— नैतच् चित्रं भगवति ह्य् अनन्ते जगदीश्वरे । ओतं प्रोतम् इदं यस्मिंस् तन्तुष्व् अङ्ग यथा पटः ॥ एतद् धेनुकवधात्मकं कर्म ॥

Транслитерация (IAST)

tad evam abhyāsādīny api tasmin vispaṣṭāny eva pūrvodāhṛta-vākyeṣu | tad etat śrīmad-gītā-gopāla-tāpany-ādi-śāstra-gaṇa-sahāyasya nikhiletara-śāstra-śata-praṇata-caraṇasya śrī-bhāgavatasyābhiprāyeṇa śrī-kṛṣṇasya svayaṁ bhagavattvaṁ karatala iva darśitam | śrī-bhāgavatasya sa eva pratipādya iti purāṇāntareṇaiva svayaṁ vyākhyātam | yathā brahmāṇḍa-purāṇe śrī-kṛṣṇāṣṭottara-śata-nāmāmṛta-stotre śrī-kṛṣṇasya nāma-viśeṣa eva śuka-vāg-amṛtābdhīndur iti | atha tasya mahā-vāsudevatve siddhe, śrī-baladevādīnām api mahā-saṅkarṣaṇāditvaṁ svata eva siddham | yad-rūpaḥ svayaṁ bhagavān, tad-rūpā eva te bhavitum arhantīti | ataḥ śrī-balarāmasya yat kaścid āveśāvatāratvaṁ manyate, tad asat | dṛśyate ca śrī-kṛṣṇa-rāmayor yugalatayā varṇanena sama-prakāśatvam—tāv aṅghri-yugmam anukṛṣya sarīsṛpantau , yad viśveśvarayor yācñāṁ , dadarśa rāmaṁ kṛṣṇaṁ ca , tau rejatū raṅga-gatau mahā-bhujau ity-ādau | loke'pi sūrya-candramasāv eva yugalatayā varṇyete, na tu sūrya-śukrau | ata eva harivaṁśe'pi vāsudeva-māhātmye rāma-kṛṣṇayor dṛṣṭāntaḥ sūryācandramasāv iti | tathā dhvaja-vajrāṅkuśāmbhojaiś cihnitair aṅghribhir vrajam | śobhayantau mahātmānau ity evaṁ bhagaval-lakṣaṇāny api tatra śrūyante, na tv evaṁ pṛthv-ādiṣu | tasmād eṣa tan-mahimāpi varṇyate— naitac citraṁ bhagavati hy anante jagad-īśvare | otaṁ protam idaṁ yasmiṁs tantuṣv aṅga yathā paṭaḥ || etad dhenuka-vadhātmakaṁ karma ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
तद्tadто
एवम्evamтак
अभ्यासादीन्य्abhyāsādīnyповторение и прочее
अपिapiи
तस्मिन्tasminв Нём
विस्पष्टान्य्vispaṣṭānyсовершенно явны
एवevaименно
पूर्वोदाहृतpūrvodāhṛtaпрежде приведённых
वाक्येषुvākyeṣuв речениях
तद्tadто
एतत्etatэто:
श्रीमद्śrīmadшримад
गीताgītā«Гиты»,
गोपालgopāla«Гопала-
तापन्य्tāpanyтапани»
आदिādiи прочих
शास्त्रśāstraписаний
गणgaṇaсонмом
सहायस्यsahāyasyaсопровождаемой,
निखिलेतरnikhiletaraвсех иных
शास्त्रśāstraписаний
शतśataсотнями
प्रणतpraṇataсклонённые
चरणस्यcaraṇasyaстопы имеющей,
श्रीśrīшри
भागवतस्याभिप्रायेणbhāgavatasyābhiprāyeṇa«Бхагаваты» намерением
श्रीśrīшри
कृष्णस्यkṛṣṇasyaКришны
स्वयंsvayaṁсам
भगवत्त्वंbhagavattvaṁБхагаваном бытие
करतलkaratalaна ладони
इवivaкак бы
दर्शितम्darśitamпоказано
श्रीśrīшри
भागवतस्यbhāgavatasya«Бхагаваты»
सsaон
एवevaименно
प्रतिपाद्यpratipādyaдоносимый —
इतिitiтак
पुराणान्तरेणैवpurāṇāntareṇaivaиною пураною именно
स्वयंsvayaṁсамо
व्याख्यातम्vyākhyātamистолковано
यथाyathāкак
ब्रह्माण्डbrahmāṇḍaв «Брахманда-
पुराणेpurāṇeпуране»,
श्रीśrīв шри
कृष्णाष्टोत्तरkṛṣṇāṣṭottaraКришны, восемь сверх
शतśataста,
नामामृतnāmāmṛtaимён нектара
स्तोत्रेstotreгимне,
श्रीśrīшри
कृष्णस्यkṛṣṇasyaКришны
नामnāmaимя
विशेषviśeṣaособое
एवevaименно:
शुकśuka«Шуки
वाग्vāgречи
अमृताब्धीन्दुर्amṛtābdhīndurнектара океана месяц»
इतिitiтак
अथathaтеперь,
तस्यtasyaу Него
महाmahāвеликим
वासुदेवत्वेvāsudevatveВасудевою бытии
सिद्धेsiddheдоказанном,
श्रीśrīшри
बलदेवादीनाम्baladevādīnāmБаладевы и прочих
अपिapiи
महाmahāвеликим
सङ्कर्षणादित्वंsaṅkarṣaṇāditvaṁСанкаршаной и прочими бытие
स्वतsvataсамо собою
एवevaименно
सिद्धम्siddhamдоказано
यद्yadкакой
रूपःrūpaḥоблик имеющий
स्वयंsvayaṁсам
भगवान्bhagavānБхагаван,
तद्tadтот
रूपाrūpāоблик имеющие
एवevaименно
तेteони
भवितुम्bhavitumбыть
अर्हन्तीतिarhantītiдолжны — так
अतःataḥпотому
श्रीśrīшри
बलरामस्यbalarāmasyaБаларамы
यत्yatчто
कश्चिद्kaścidкто-то
आवेशावतारत्वंāveśāvatāratvaṁвхождения нисшествием бытие
मन्यतेmanyateмыслит,
तद्tadто
असत्asatневерно
दृश्यतेdṛśyateвидится
चcaи
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришны
रामयोर्rāmayorи Рамы
युगलतयाyugalatayāчетою
वर्णनेनvarṇanenaописанием
समsamaравная
प्रकाशत्वम्prakāśatvamявленность:
ताव्tāv«те двое,
अङ्घ्रिaṅghriстоп
युग्मम्yugmamпару
अनुकृष्यanukṛṣyaподтягивая,
सरीसृपन्तौsarīsṛpantauползающие»,
यद्yad«что
विश्वेश्वरयोर्viśveśvarayorу двух владык вселенной
याच्ञांyācñāṁпрошение»,
ददर्शdadarśa«увидел
रामंrāmaṁРаму
कृष्णंkṛṣṇaṁи Кришну
चcaи»,
तौtau«те двое
रेजतूrejatūсияли,
रङ्गraṅgaна арену
गतौgatauвышедшие,
महाmahāвеликие
भुजौbhujauруки имеющие»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее
लोकेऽपिloke'piи в миру
सूर्यsūryaсолнце
चन्द्रमसाव्candramasāvи месяц
एवevaименно
युगलतयाyugalatayāчетою
वर्ण्येतेvarṇyeteописываются,
नnaне
तुtuже
सूर्यsūryaсолнце
शुक्रौśukrauи Шукра
अतataпотому
एवevaименно
हरिवंशेऽपिharivaṁśe'piи в «Хари-вамше»,
वासुदेवvāsudevaВасудевы
माहात्म्येmāhātmyeв величии,
रामrāmaРамы
कृष्णयोर्kṛṣṇayorи Кришны
दृष्टान्तःdṛṣṭāntaḥпример —
सूर्याचन्द्रमसाव्sūryācandramasāv«солнце и месяц»
इतिitiтак
तथाtathāтак:
ध्वजdhvaja«знаменем,
वज्राङ्कुशाम्भोजैश्vajrāṅkuśāmbhojaiśваджрой, стрекалом, лотосами
चिह्नितैर्cihnitairпомеченными
अङ्घ्रिभिर्aṅghribhirстопами
व्रजम्vrajamВрадж
शोभयन्तौśobhayantauукрашающие,
महात्मानौmahātmānauвеликие душою»
इत्य्ityтак
एवंevaṁтак
भगवल्bhagavalБхагавана
लक्षणान्य्lakṣaṇānyпризнаки
अपिapiи
तत्रtatraтам
श्रूयन्तेśrūyanteслышатся,
नnaне
त्व्tvже
एवंevaṁтак
पृथ्व्pṛthvу Притху
आदिषुādiṣuи прочих
तस्माद्tasmādпотому
एषeṣaэто
तन्tanего
महिमापिmahimāpiи величие
वर्ण्यतेvarṇyateописывается:
नैतच्naitac«не это
चित्रंcitraṁдиво
भगवतिbhagavatiпри Бхагаване
ह्य्hyведь
अनन्तेananteбесконечном,
जगद्jagadмира
ईश्वरेīśvareВладыке,
ओतंotaṁвдоль
प्रोतम्protamи поперёк соткано
इदंidaṁэто,
यस्मिंस्yasmiṁsв ком,
तन्तुष्व्tantuṣvв нитях
अङ्गaṅgaмилый,
यथाyathāкак
पटःpaṭaḥткань»
एतद्etadэто —
धेनुकdhenukaДхенуки
वधात्मकंvadhātmakaṁубиение природой имеющее
कर्मkarmaдеяние
Литературный перевод

Итак, повторение и прочее в приведённых выше речениях о Нём совершенно явны. И так, намерением шри «Бхагаваты», которую сопровождает сонм писаний — шримад «Гиты», «Гопала-тапани» и прочих, и к чьим стопам склонены сотни всех иных писаний, — показано как на ладони, что шри Кришна есть Сам Бхагаван. А что доносит шри «Бхагавата» именно Его, истолковано и другой пураной: в «Брахманда-пуране», в гимне нектара ста восьми имён шри Кришны, одно из имён шри Кришны — «месяц над океаном нектара речи Шуки».

Теперь, когда доказано, что Он — Маха-Васудева, само собою доказано и то, что шри Баладева и прочие суть Маха-Санкаршана и прочие: каков обликом Сам Бхагаван, таковы должны быть и они. Потому мнение иных, что шри Баларама — нисшествие вхождения, неверно. И видно из описания шри Кришны и Рамы четою, что явлены они равно: «те двое, подтягивая пару стоп, ползали», «что за прошение у двух владык вселенной», «увидел Раму и Кришну», «те двое сияли, выйдя на арену, могучерукие» и далее. И в миру четою описывают солнце с месяцем, а не солнце с Шукрою; потому и в «Хари-вамше», в величии Васудевы, о Раме и Кришне сказано: «как солнце и месяц».

Так же: «Украшающие Врадж стопами, помеченными знаменем, ваджрой, стрекалом и лотосами, великие душою», — признаки Бхагавана слышатся и там, а у Притху и прочих так не бывает. Потому и величие его описывается: «Не диво это при Бхагаване, бесконечном Владыке мира, в ком соткано это вдоль и поперёк, милый, как ткань в нитях». Это — о деянии убиения Дхенуки.

Версия

114135296756 · опубликовано 20 сент. 2026 г., 19:59:50 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами