Шат-сандарбха
Сандарбха четвёртая. Кришна: кто источник4.76Джива Госвами
456 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 4.76
॥
Деванагари

अतएव— स्वयं त्व् असाम्यातिशयस् त्र्यधीशः स्वाराज्यलक्ष्म्याप्तसमस्तकामः । बलिं हरद्भिश् चिरलोकपालैः किरीटकोटीडितपादपीठः ॥ न साम्यातिशयौ यस्य, यम् अपेक्ष्यान्यस्य साम्यम् अतिशयश् च नास्तीत्य् अर्थः । तत्र हेतवः—त्र्यधीशस् त्रिषु सङ्कर्षणप्रद्युम्नानिरुद्धेष्व् अप्य् अधीशः, सर्वांशित्वात्। अत एव स्वाराज्यलक्ष्म्या सर्वाधिकपरमानन्दरूपसम्पत्त्यैव प्राप्तसमस्तभोगः । बलिं तदिच्छानुसरणरूपम् अर्हणं हरद्भिः समर्पयद्भिश् चिरैर् लोकपालैः, भगवद्दृष्ट्यपेक्षया ब्रह्मादयस् तावद् अचिरलोकपालाः, अन् इत्यत्वात् । ततश् च चिरकालीनैर् लोकपालैर् अनन्तब्रह्माण्डान्तर्यामिपुरुषैः किरीटकोटिद्वारा ईडितं स्तुतं पादपीठं यस्य सः, अत्यन्ततिरस्कृतवाच्यध्वनिना परमश्रेष्ठ इत्य् अर्थः । समस्तपाठेऽपि स एवार्थः । श्रीकृष्ण इति प्रकरणलब्धं विशेष्यपदम् । अत्र स्वयं तु स्वयम् एव तथा तथाविध इति, कृष्णस् तु भगवान् स्वयमितिवत् स्वयं भगवत्ताम् एव व्यनक्ति । ॥

Транслитерация (IAST)

ataeva— svayaṁ tv asāmyātiśayas tryadhīśaḥ svārājya-lakṣmy-āpta-samasta-kāmaḥ | baliṁ haradbhiś cira-loka-pālaiḥ kirīṭa-koṭīḍita-pāda-pīṭhaḥ || na sāmyātiśayau yasya, yam apekṣyānyasya sāmyam atiśayaś ca nāstīty arthaḥ | tatra hetavaḥ—try-adhīśas triṣu saṅkarṣaṇa-pradyumnāniruddheṣv apy adhīśaḥ, sarvāṁśitvāt| ata eva svārājya-lakṣmyā sarvādhika-paramānanda-rūpa-sampattyaiva prāpta-samasta-bhogaḥ | baliṁ tad-icchānusaraṇa-rūpam arhaṇaṁ haradbhiḥ samarpayadbhiś cirair loka-pālaiḥ, bhagavad-dṛṣṭy-apekṣayā brahmādayas tāvad acira-loka-pālāḥ, an ityatvāt | tataś ca cira-kālīnair loka-pālair ananta-brahmāṇḍāntaryāmi-puruṣaiḥ kirīṭa-koṭi-dvārā īḍitaṁ stutaṁ pāda-pīṭhaṁ yasya saḥ, atyanta-tiraskṛta-vācya-dhvaninā parama-śreṣṭha ity arthaḥ | samasta-pāṭhe'pi sa evārthaḥ | śrī-kṛṣṇa iti prakaraṇa-labdhaṁ viśeṣya-padam | atra svayaṁ tu svayam eva tathā tathāvidha iti, kṛṣṇas tu bhagavān svayamitivat svayaṁ bhagavattām eva vyanakti | ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
अतएवataevaпотому именно:
स्वयंsvayaṁ«сам
त्व्tvже —
असाम्यातिशयस्asāmyātiśayasравного и превосходящего не имеющий,
त्र्यधीशःtryadhīśaḥтроих владыка,
स्वाराज्यsvārājyaсамодержавия
लक्ष्म्य्lakṣmyбогатством
आप्तāptaобретший
समस्तsamastaвсе
कामःkāmaḥжелания,
बलिंbaliṁдань
हरद्भिश्haradbhiśприносящими,
चिरciraдолгими
लोकlokaмиров
पालैःpālaiḥхранителями,
किरीटkirīṭaвенцов
कोटीडितkoṭīḍitaкраями восхваляемое
पादpādaстоп
पीठःpīṭhaḥподножие имеющий»
नnaнет
साम्यातिशयौsāmyātiśayauравенства и превосходства
यस्यyasyaу кого;
यम्yamкого
अपेक्ष्यान्यस्यapekṣyānyasyaрассмотрев, у иного
साम्यम्sāmyamравенства,
अतिशयश्atiśayaśпревосходства
चcaи
नास्तीत्य्nāstītyнет — таков
अर्थःarthaḥсмысл
तत्रtatraтам
हेतवःhetavaḥпричины:
त्र्य्try«троих
अधीशस्adhīśasвладыка» —
त्रिषुtriṣuв троих,
सङ्कर्षणsaṅkarṣaṇaСанкаршане,
प्रद्युम्नानिरुद्धेष्व्pradyumnāniruddheṣvПрадьюмне и Анируддхе,
अप्य्apyи
अधीशःadhīśaḥвладыка,
सर्वांशित्वात्sarvāṁśitvātвсего источником бытием
अतataпотому
एवevaименно
स्वाराज्यsvārājya«самодержавия
लक्ष्म्याlakṣmyāбогатством» —
सर्वाधिकsarvādhikaвсего выше,
परमानन्दparamānandaвысшей радости
रूपrūpaоблик имеющим
सम्पत्त्यैवsampattyaivaдостоянием именно
प्राप्तprāptaобретший
समस्तsamastaвсе
भोगःbhogaḥнаслаждения
बलिंbaliṁ«дань» —
तद्tadего
इच्छानुसरणicchānusaraṇaжелания следования
रूपम्rūpamоблик имеющее
अर्हणंarhaṇaṁпочитание;
हरद्भिःharadbhiḥ«приносящими» —
समर्पयद्भिश्samarpayadbhiśподносящими,
चिरैर्cirair«долгими»
लोकlokaмиров
पालैःpālaiḥ«хранителями»;
भगवद्bhagavadБхагавана
दृष्ट्य्dṛṣṭyвзгляда
अपेक्षयाapekṣayāв сравнении
ब्रह्मादयस्brahmādayasБрахма и прочие
तावद्tāvadпокамест
अचिरaciraнедолгие
लोकlokaмиров
पालाःpālāḥхранители,
अन्anне-
इत्यत्वात्ityatvātвечностью
ततश्tataśпотому
चcaи
चिरciraдолго
कालीनैर्kālīnairдлящимися
लोकlokaмиров
पालैर्pālairхранителями,
अनन्तanantaбесчисленных
ब्रह्माण्डान्तर्यामिbrahmāṇḍāntaryāmiвселенных внутри пребывающими
पुरुषैःpuruṣaiḥПурушами,
किरीटkirīṭaвенцов
कोटिkoṭiкраями
द्वाराdvārāчерез
ईडितंīḍitaṁ«восхваляемое» —
स्तुतंstutaṁвосславленное
पादpādaстоп
पीठंpīṭhaṁ«подножие»
यस्यyasyaу кого,
सःsaḥон;
अत्यन्तatyantaкрайне
तिरस्कृतtiraskṛtaумалённого
वाच्यvācyaсказуемого
ध्वनिनाdhvanināотзвуком
परमparamaвысочайше
श्रेष्ठśreṣṭhaпревосходный —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл
समस्तsamasta«самаста»
पाठेऽपिpāṭhe'piи при чтении
सsaтот
एवार्थःevārthaḥименно смысл
श्रीśrī«шри
कृष्णkṛṣṇaКришна»
इतिitiтак —
प्रकरणprakaraṇaиз связи речи
लब्धंlabdhaṁполученное
विशेष्यviśeṣyaопределяемое
पदम्padamслово
अत्रatraздесь
स्वयंsvayaṁ«сам
तुtuже» —
स्वयम्svayamсам
एवevaименно
तथाtathāтак,
तथाविधtathāvidhaтакого рода —
इतिitiтак;
कृष्णस्kṛṣṇas«Кришна
तुtuже —
भगवान्bhagavānБхагаван
स्वयमितिवत्svayamitivatсам» — так, подобно,
स्वयंsvayaṁсам
भगवत्ताम्bhagavattāmБхагаваном бытие
एवevaименно
व्यनक्तिvyanaktiявляет
Литературный перевод

Потому и сказано: «Сам же Он — не имеющий ни равного, ни превосходящего, владыка троих, богатством самодержавия обретший все желания; подножие Его стоп восхваляют краями венцов долгие хранители миров, приносящие дань».

У кого нет ни равенства, ни превосходства, то есть в сравнении с кем ни у кого нет ни равенства, ни превосходства; таков смысл. Причины тут такие. «Владыка троих» — владыка и над троими, Санкаршаной, Прадьюмной и Анируддхой, ибо Он источник всего. Потому и «богатством самодержавия» — достоянием, которое выше всего и имеет облик высшей радости, — Он обрёл все наслаждения. «Дань» — почитание, состоящее в следовании Его воле; «приносящие» — подносящие; «долгие хранители миров»: ведь в сравнении со взглядом Бхагавана Брахма и прочие — хранители миров недолгие, по невечности своей. Стало быть, «тот, чьё подножие стоп восхваляемо, то есть восславлено, краями венцов» долго длящимися хранителями миров — Пурушами, пребывающими внутри бесчисленных вселенных. А отзвук крайне умалённого сказуемого даёт смысл: высочайше превосходный. И при чтении «самаста» смысл тот же.

«Шри Кришна» — определяемое слово, полученное из связи речи. И здесь «сам же» — то есть сам, именно так, такого рода, — подобно «Кришна же — сам Бхагаван», являет, что Он Сам и есть Бхагаван.

Версия

25bfb84bb35d · опубликовано 20 сент. 2026 г., 19:59:50 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами