तद् एतत् कारणं तदाभासम् एव मन्यमानस् तयोर् ब्रह्मादिभ्योऽपि सौभाग्यातिशयस्य ख्यापनार्थम् अनन्तरम् एव, एकदा गृहदासीषु इत्याद्यध्यायम् आरब्धवान् । तत्रैव च साक्षाच्छ्रीभगवद्बन्धनरूपमहावशीकरणकारणवात्सल्यम् अपि विदितं, तेन ब्रह्मणोऽपि शिवलक्ष्मीभ्याम् अपि दुर्लभं भगवत्प्रसादभरम् आह— नेमं विरिञ्चो न भवो न श्रीर् अप्य् अङ्गसंश्रया । प्रसादं लेभिरे गोपी यत् तत् प्राप विमुक्तिदात् ॥ स आदिदेवो जगतां पुरो गुरुः इत्य् उक्तेः विरिञ्चस् तावद् भक्तादिगुरुः, स च । भवस् तु वैष्णवानां यथा शम्भुः इत्यादिदर्शनात् ततोऽप्य् उत्कर्षवान्, स च । श्रीस् तु तयोर् अपि भगवद्भक्तिशिक्षानिदर्शनप्रथमरूपत्वात् परमोत्कर्षवती । तद् एवम् उत्तरोत्तरविन्यासेन यथोत्तरमहिमानं सूचयित्वा, श्रीस् तु न केवलं भक्तिमात्रेण तादृश्य् एव । किं तर्हि परमसख्येन ततोऽप्य् अनिर्वचनीयमाहात्म्या? इत्य् आह—अङ्गसंश्रया इति । एवंभूतापि सा च प्रसादं लेभिरे एव । कस्मात्? विमुक्तिदात्— अस्त्व् एवम् अङ्ग भजतां भगवान् मुकुन्दो मुक्तिं ददाति कर्हिचित् स्म न भक्तियोगम् । इत्युक्तरीत्या प्रायो विमुक्तिम् एव ददाति, न तु तथाभूतं प्रसादं, तस्मात् । श्रीभगवत एव किन्तु गोपी श्रीगोपेश्वरी यत् तद् अनिर्वचनीयं प्रसादशब्देनापि वक्तुं शङ्कनीयं, तस्मात् प्राप, तद्रूपप्रसादं विरिञ्चिश् च भवश् च श्रीश् च न लेभिरे न लेभिरे न लेभिरे इत्य् अर्थः । लेभिरे इत्य् अस्य प्रत्येकं नञ्त्रयेणान्वयः । नञस् त्रिरावृत्तिश् च निषेधस्यातिशयार्था । पूर्वोत्तराध्यायद्वये श्रीबादरायणेर् विवक्षितम् इदम् । द्रोणधरयोस् तावत् साधारणदेवतात्वं चेत्, तर्हि तयोः श्रीशिवादिदुर्लभचरणारविन्दस्फूर्तिलेशस्य श्रीकृष्णस्य तथा प्राप्तौ स्वतः सम्भावना नास्ति । न च तयोस् तादृशगाढभजनादिकं कुत्रचिद् वर्ण्यते । अन्यथा तद् एवाहम् आख्यास्यम् । न च ताभ्यां यद् ईदृशं फलं लब्धं तद् ब्रह्मणि पूर्वं प्रार्थितं, किन्तु दुर्गतितरणहेतुत्वेनोत्तमभक्तिमात्रं प्रार्थितम् । न च ब्रह्मापि श्रीकृष्णस्य महाभक्तैर् अपि दुर्लभपुत्रत्वादिकं विशिष्य, ताभ्यां वरं दत्तवान् । न च नेमं विरिञ्चः इत्य् आदिनोच्यमानतादृशप्रसादाप्तिराह् इत्यस्य ब्रह्मणो वरस् तादृशफलदाने भवति समर्थः । वक्ष्यते च तत्प्रसादाप्तिराह् इत्यातिशयः—
tad etat kāraṇaṁ tad-ābhāsam eva manyamānas tayor brahmādibhyo'pi saubhāgyātiśayasya khyāpanārtham anantaram eva, ekadā gṛha-dāsīṣu ity-ādy-adhyāyam ārabdhavān | tatraiva ca sākṣāc-chrī-bhagavad-bandhana-rūpa-mahā-vaśīkaraṇa-kāraṇa-vātsalyam api viditaṁ, tena brahmaṇo'pi śiva-lakṣmībhyām api durlabhaṁ bhagavat-prasāda-bharam āha— nemaṁ viriñco na bhavo na śrīr apy aṅga-saṁśrayā | prasādaṁ lebhire gopī yat tat prāpa vimuktidāt || sa ādi-devo jagatāṁ puro guruḥ ity ukteḥ viriñcas tāvad bhaktādi-guruḥ, sa ca | bhavas tu vaiṣṇavānāṁ yathā śambhuḥ ity-ādi-darśanāt tato'py utkarṣavān, sa ca | śrīs tu tayor api bhagavad-bhakti-śikṣā-nidarśana-prathama-rūpatvāt paramotkarṣavatī | tad evam uttarottara-vinyāsena yathottara-mahimānaṁ sūcayitvā, śrīs tu na kevalaṁ bhakti-mātreṇa tādṛśy eva | kiṁ tarhi parama-sakhyena tato'py anirvacanīya-māhātmyā? ity āha—aṅga-saṁśrayā iti | evaṁ-bhūtāpi sā ca prasādaṁ lebhire eva | kasmāt? vimuktidāt— astv evam aṅga bhajatāṁ bhagavān mukundo muktiṁ dadāti karhicit sma na bhakti-yogam | ity-ukta-rītyā prāyo vimuktim eva dadāti, na tu tathā-bhūtaṁ prasādaṁ, tasmāt | śrī-bhagavata eva kintu gopī śrī-gopeśvarī yat tad anirvacanīyaṁ prasāda-śabdenāpi vaktuṁ śaṅkanīyaṁ, tasmāt prāpa, tad-rūpa-prasādaṁ viriñciś ca bhavaś ca śrīś ca na lebhire na lebhire na lebhire ity arthaḥ | lebhire ity asya pratyekaṁ nañ-trayeṇānvayaḥ | nañas trir-āvṛttiś ca niṣedhasyātiśayārthā | pūrvottarādhyāya-dvaye śrī-bādarāyaṇer vivakṣitam idam | droṇa-dharayos tāvat sādhāraṇa-devatātvaṁ cet, tarhi tayoḥ śrī-śivādi-durlabha-caraṇāravinda-sphūrti-leśasya śrī-kṛṣṇasya tathā prāptau svataḥ sambhāvanā nāsti | na ca tayos tādṛśa-gāḍha-bhajanādikaṁ kutracid varṇyate | anyathā tad evāham ākhyāsyam | na ca tābhyāṁ yad īdṛśaṁ phalaṁ labdhaṁ tad brahmaṇi pūrvaṁ prārthitaṁ, kintu durgati-taraṇa-hetutvenottama-bhakti-mātraṁ prārthitam | na ca brahmāpi śrī-kṛṣṇasya mahā-bhaktair api durlabha-putratvādikaṁ viśiṣya, tābhyāṁ varaṁ dattavān | na ca nemaṁ viriñcaḥ ity ādinocyamāna-tādṛśa-prasādāpti-rāh ityasya brahmaṇo varas tādṛśa-phala-dāne bhavati samarthaḥ | vakṣyate ca tat-prasādāpti-rāh ityātiśayaḥ—
Считая эту причину лишь подобием причины, он сразу же, чтобы огласить превосходство их счастья над Брахмою и прочими, начал главу «Однажды, когда домашние служанки» и далее. Там же ведома и ватсалья — причина великого подчинения, обликом своим связывание самого шри Бхагавана. Ею он и называет бремя милости Бхагавана, труднодостижимое даже для Брахмы, Шивы и Лакшми: «Ни Виринча, ни Бхава, ни даже Шри, нашедшая прибежище у Его тела, не обрели той милости, какую обрела пастушка от Дающего освобождение».
По слову «Он — изначальный бог, первый наставник миров» Виринча — наставник преданных и прочих; и он не обрёл. А Бхава, по «как Шамбху среди вишнуитов» и далее, превосходнее и его; и он не обрёл. А Шри превосходнее их обоих: она первый образец наставления в преданности Бхагавану. Расположив так, чем дальше, тем выше, и указав их величие, он говорит, что Шри такова не одною лишь преданностью, а и высшею дружбою, отчего величие её неизъяснимо ещё больше: «нашедшая прибежище у Его тела». И даже она «милость» «обрела»… не обрела.
Отчего? «От Дающего освобождение»: по сказанному «Да будет так, милый: Бхагаван Мукунда даёт почитающим Его освобождение, но соединения преданности — никогда», Он обычно даёт именно освобождение, а не такую милость; потому — от самого шри Бхагавана. А «пастушка», то есть владычица шри пастухов, «ту» неизъяснимую, которую и словом «милость» назвать сомнительно, от Него «обрела». Ту милость Виринча не обрёл, и Бхава не обрёл, и Шри не обрела; таков смысл: «обрели» связывается с каждым из трёх отрицаний, а троекратность отрицания усиливает отвержение.
В двух главах, предыдущей и последующей, шри Бадараяни подразумевает именно это. Ведь если бы Дрона и Дхара были обычными божествами, то само собою невозможно, чтобы они так обрели шри Кришну, крупица сверкания чьих лотосных стоп труднодостижима шри Шиве и прочим. Да и нигде не описано у них такого глубокого почитания и прочего, — иначе я бы о том и рассказал. И то, что ими обретён такой плод, вовсе не было испрошено прежде у Брахмы: испрошена лишь высшая преданность как причина превозможения злой участи. И сам Брахма не давал им дара, определив то сыновство и прочее, что труднодостижимо даже великим преданным шри Кришны. Да и дар Брахмы, который сам лишён обретения той милости, о коей говорится в «Не эту Виринча» и далее, не способен дать такой плод. А превосходство этой лишённости будет ещё сказано:
836ba1e333eb · опубликовано 20 сент. 2026 г., 19:59:50 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Три отрицания подряд — не риторика: каждое снимает более высокого соперника, и последним падает Шри.