Шат-сандарбха
Сандарбха четвёртая. Кришна: кто источник4.124Джива Госвами
521 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 4.124
॥
Деванагари

तथा च पद्यत्रयम्— राजन् परस्य तनुभृज्जननाप्ययेहा मायाविडम्बनम् अवेहि यथा नटस्य । सृष्ट्वात्मनेदम् अनुविश्य विहृत्य चान्ते संहृत्य चात्ममहिमोपरतः स आस्ते ॥ परस्य श्रीकृष्णस्य ये तनुभृतः, प्रयुज्यमानेमयि तां शुद्धां भागवतीं तनुम् इति श्रीनारदोक्त्यनुसारेण तदीयां तनुम् एव धारयन्तस् तत्पार्षदा यादवादयः, तेषां जननाप्ययरूपा ईहाश् चेष्टाः केवलं परस्यैव मायया अनुकरणम् अवेहि यथा इन्द्रजालवेत्ता नटः कश्चिज् जीवत एव मारयित्वेव दग्ध्वेव पुनश् च तद्देहं जनयित्वेव दर्शयति तस्येव । विश्वसर्गादिहेत्वचिन्त्यशक्तेस् तस्य तादृशशक्तित्वं न च चित्रम् इत्य् आह—सृष्ट्वेति । एवं सति श्रीसङ्कर्षणादौ मुग्धानाम् अन्यथाभानहेतूदाहरणाभासः सुतराम् एव मायिकलीलावर्णने प्रवेशितो भवति । स्कान्दे श्रीलक्ष्मणस्याप्य् अन्यादृशत्वं न सम्प्रतिपन्नम् । नारायणवर्मणि च शेषाद् विलक्षणशक्तित्वेन न् इत्यम् एवोपासकपालकत्वेन तथैवानुमतम् इति दर्शितम् । अत एव जरासन्धवाक्ये, तव राम यदि श्रद्धा इत्य् अत्र श्रीस्वामिभिर् अपीत्थं वास्तवार्थो व्यञ्जितः—अच्छेद्यदेहोऽसाव् इति स्वयम् एव मत्वा अपरितोषात् पक्षान्तरम् आह—यद् वा, मां जहीति । तद् एवं चानेन व्याख्यानेन लोकाभिरामां स्वतनुं इत्यादिपद्येषु योगिजनशक्तिविलक्षणभगवच्छक्तिव्यञ्जकं श्रीस्वामिचरणानाम् अदग्ध्वेत्य् आदिपदच्छेदादिमयव्याख्यासौष्ठवं कैमुत्यातिशयेन सुष्ठ्व् एव स्थापितम् । यत एव दृश्यते चाद्याप्य् उपासकानाम् इत्यादिकं च तदुक्तं सुसङ्गतं भवति । तत्तत्परिकरेणैव सार्धं तेषु तत्साक्षात्कार इति ।

Транслитерация (IAST)

tathā ca padya-trayam— rājan parasya tanu-bhṛj-jananāpyayehā māyā-viḍambanam avehi yathā naṭasya | sṛṣṭvātmanedam anuviśya vihṛtya cānte saṁhṛtya cātma-mahimoparataḥ sa āste || parasya śrī-kṛṣṇasya ye tanu-bhṛtaḥ, prayujyamānemayi tāṁ śuddhāṁ bhāgavatīṁ tanum iti śrī-nāradokty-anusāreṇa tadīyāṁ tanum eva dhārayantas tat-pārṣadā yādavādayaḥ, teṣāṁ jananāpyaya-rūpā īhāś ceṣṭāḥ kevalaṁ parasyaiva māyayā anukaraṇam avehi yathā indrajāla-vettā naṭaḥ kaścij jīvata eva mārayitveva dagdhveva punaś ca tad-dehaṁ janayitveva darśayati tasyeva | viśva-sargādi-hetv-acintya-śaktes tasya tādṛśa-śaktitvaṁ na ca citram ity āha—sṛṣṭveti | evaṁ sati śrī-saṅkarṣaṇādau mugdhānām anyathā-bhāna-hetūdāharaṇābhāsaḥ sutarām eva māyika-līlā-varṇane praveśito bhavati | skānde śrī-lakṣmaṇasyāpy anyādṛśatvaṁ na sampratipannam | nārāyaṇa-varmaṇi ca śeṣād vilakṣaṇa-śaktitvena n ityam evopāsaka-pālakatvena tathaivānumatam iti darśitam | ata eva jarāsandha-vākye, tava rāma yadi śraddhā ity atra śrī-svāmibhir apītthaṁ vāstavārtho vyañjitaḥ—acchedya-deho'sāv iti svayam eva matvā aparitoṣāt pakṣāntaram āha—yad vā, māṁ jahīti | tad evaṁ cānena vyākhyānena lokābhirāmāṁ sva-tanuṁ ity-ādi-padyeṣu yogi-jana-śakti-vilakṣaṇa-bhagavac-chakti-vyañjakaṁ śrī-svāmi-caraṇānām adagdhvety ādi-pada-cchedādi-maya-vyākhyā-sauṣṭhavaṁ kaimutyātiśayena suṣṭhv eva sthāpitam | yata eva dṛśyate cādyāpy upāsakānām ity-ādikaṁ ca tad-uktaṁ susaṅgataṁ bhavati | tat-tat-parikareṇaiva sārdhaṁ teṣu tat-sākṣātkāra iti |

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
तथाtathāтак
चcaи
पद्यpadyaстихов
त्रयम्trayamтройка:
राजन्rājan«царь,
परस्यparasyaу высшего
तनुtanuтело
भृज्bhṛjнесущих
जननाप्ययेहाjananāpyayehāрождения, ухода действия —
मायाmāyāмайи
विडम्बनम्viḍambanamподражание
अवेहिavehiпознай,
यथाyathāкак
नटस्यnaṭasyaу лицедея;
सृष्ट्वात्मनेदम्sṛṣṭvātmanedamсотворив собою это,
अनुविश्यanuviśyaвойдя,
विहृत्यvihṛtyaпоиграв
चान्तेcānteи в конце,
संहृत्यsaṁhṛtyaсвернув
चात्मcātmaи себя,
महिमोपरतःmahimoparataḥвеличием упокоенный,
सsaон
आस्तेāsteпребывает»
परस्यparasya«у высшего» —
श्रीśrīшри
कृष्णस्यkṛṣṇasyaКришны;
येyeкоторые
तनुtanu«тело
भृतःbhṛtaḥнесущие», —
प्रयुज्यमानेprayujyamāneпри применяемом
मयिmayi«во мне
तांtāṁту
शुद्धांśuddhāṁчистую
भागवतींbhāgavatīṁбожественную
तनुम्tanumформу»
इतिitiтак —
श्रीśrīшри
नारदोक्त्य्nāradoktyНарады сказанному
अनुसारेणanusāreṇaследованием,
तदीयांtadīyāṁЕго
तनुम्tanumтело
एवevaименно
धारयन्तस्dhārayantasносящие,
तत्tatЕго
पार्षदाpārṣadāспутники,
यादवादयःyādavādayaḥЯдавы и прочие;
तेषांteṣāṁу них
जननाप्ययjananāpyayaрождения и ухода
रूपाrūpāоблик имеющие
ईहाश्īhāś«действия» —
चेष्टाःceṣṭāḥдвижения —
केवलंkevalaṁтолько
परस्यैवparasyaivaу высшего именно
माययाmāyayāмайей
अनुकरणम्anukaraṇamподражание
अवेहिavehi«познай»,
यथाyathā«как»:
इन्द्रजालindrajālaнаваждения
वेत्ताvettāзнаток,
नटःnaṭaḥлицедей
कश्चिज्kaścijнекий,
जीवतjīvataживого
एवevaименно
मारयित्वेवmārayitvevaкак бы умертвив,
दग्ध्वेवdagdhvevaкак бы сжёгши,
पुनश्punaśснова
चcaи
तद्tadего
देहंdehaṁтело
जनयित्वेवjanayitvevaкак бы породив,
दर्शयतिdarśayatiпоказывает, —
तस्येवtasyevaу того как бы
विश्वviśvaвселенной
सर्गादिsargādiтворения и прочего
हेत्व्hetvпричины,
अचिन्त्यacintyaнемыслимой
शक्तेस्śaktesсилы имеющего,
तस्यtasyaу него
तादृशtādṛśaтакою
शक्तित्वंśaktitvaṁсилою бытие
नnaне
चcaи
चित्रम्citramдиво —
इत्य्ityтак
आहāhaговорит:
सृष्ट्वेतिsṛṣṭveti«сотворив» — так
एवंevaṁтак
सतिsatiпри сущем,
श्रीśrīу шри
सङ्कर्षणादौsaṅkarṣaṇādauСанкаршаны и прочих
मुग्धानाम्mugdhānāmу обольщённых
अन्यथाanyathāиначе
भानbhānaвидения
हेतूदाहरणाभासःhetūdāharaṇābhāsaḥпричины примера подобие
सुतराम्sutarāmтем более
एवevaименно
मायिकmāyikaмайической
लीलाlīlāигры
वर्णनेvarṇaneв описание
प्रवेशितोpraveśitoвведено
भवतिbhavatiбывает
स्कान्देskāndeв «Сканде»
श्रीśrīшри
लक्ष्मणस्याप्य्lakṣmaṇasyāpyи Лакшманы
अन्यादृशत्वंanyādṛśatvaṁинаковость
नnaне
सम्प्रतिपन्नम्sampratipannamпризнана
नारायणnārāyaṇaв «Нараяна-
वर्मणिvarmaṇiвармане»
चcaи
शेषाद्śeṣādот Шеши
विलक्षणvilakṣaṇaотличной
शक्तित्वेनśaktitvenaсилою бытием,
न्nвеч-
इत्यम्ityamно
एवोपासकevopāsakaименно почитателей
पालकत्वेनpālakatvenaхранителем бытием,
तथैवानुमतम्tathaivānumatamтак именно признано —
इतिitiтак
दर्शितम्darśitamпоказано
अतataпотому
एवevaименно
जरासन्धjarāsandhaДжарасандхи
वाक्येvākyeв речении,
तवtava«у тебя,
रामrāmaРама,
यदिyadiесли
श्रद्धाśraddhāвера»
इत्य्ityтак
अत्रatraздесь,
श्रीśrīшри
स्वामिभिर्svāmibhirСвами
अपीत्थंapītthaṁи так
वास्तवार्थोvāstavārthoподлинный смысл
व्यञ्जितःvyañjitaḥявлен:
अच्छेद्यacchedya«нерассекаемое
देहोऽसाव्deho'sāvтело у него»
इतिitiтак
स्वयम्svayamсам
एवevaименно
मत्वाmatvāсочтя,
अपरितोषात्aparitoṣātот неудовлетворённости
पक्षान्तरम्pakṣāntaramиную сторону
आहāhaговорит:
यद्yad«или
वाvāже:
मांmāṁменя
जहीतिjahītiубей» — так
तद्tadто
एवंevaṁтак
चानेनcānenaи этим
व्याख्यानेनvyākhyānenaтолкованием
लोकाभिरामांlokābhirāmāṁ«миру отрадное
स्वsvaсвоё
तनुंtanuṁтело»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее
पद्येषुpadyeṣuв стихах
योगिyogiйогинов
जनjanaлюдей
शक्तिśaktiсилы
विलक्षणvilakṣaṇaотличную
भगवच्bhagavacБхагавана
छक्तिchaktiсилу
व्यञ्जकंvyañjakaṁявляющее,
श्रीśrīшри
स्वामिsvāmiСвами
चरणानाम्caraṇānāmстоп,
अदग्ध्वेत्य्adagdhvety«не сжёгши» — так
आदिādiи прочих
पदpadaслов
च्छेदादिcchedādiразделением и прочим
मयmayaполное,
व्याख्याvyākhyāтолкования
सौष्ठवंsauṣṭhavaṁизящество
कैमुत्यातिशयेनkaimutyātiśayena«что уж» усилением
सुष्ठ्व्suṣṭhvпрекрасно
एवevaименно
स्थापितम्sthāpitamутверждено
यतyataпотому
एवevaименно
दृश्यतेdṛśyate«видится
चाद्याप्य्cādyāpyи поныне
उपासकानाम्upāsakānāmу почитателей»
इत्य्ityтак
आदिकंādikaṁи прочее
चcaи
तद्tadто
उक्तंuktaṁсказанное
सुसङ्गतंsusaṅgataṁхорошо сходящимся
भवतिbhavatiбывает:
तत्tatс теми
तत्tatи этими
परिकरेणैवparikareṇaivaспутниками именно
सार्धंsārdhaṁвместе
तेषुteṣuв них
तत्tatтого
साक्षात्कारsākṣātkāraпрямое виденье —
इतिitiтак
Литературный перевод

И три стиха: «Царь, познай, что у носящих тело у Высшего рождение, уход и действия — подражание майи, как у лицедея. Сотворив собою это, войдя в него, поиграв и в конце свернув, упокоенный в своём величии, Он пребывает».

«У Высшего» — у шри Кришны; «носящие тело» — по сказанному шри Нарадою «ту чистую божественную форму во мне», — то есть носящие именно Его тело, Его спутники, Ядавы и прочие. Их «действия», то есть движения, имеющие облик рождения и ухода, — «познай» как подражание одной лишь майи Высшего. «Как»: некий лицедей, знаток наваждения, показывает, будто умертвил живого, будто сжёг и будто снова породил его тело, — вот как у того. А что Он, причина творения вселенной и прочего, имеющий немыслимую силу, такой силою обладает, — не диво; о том и говорит: «сотворив».

А раз так, то мнимый довод тех, кто обольщается насчёт шри Санкаршаны и прочих, тем более входит в описание майической игры. В «Сканде» инаковость шри Лакшманы не признана; и в «Нараяна-вармане» показано, что признано именно так: сила его отлична от Шеши, и он вечно хранит почитателей. Потому и в речении Джарасандхи «если у тебя, Рама, есть вера» шри Свами явил подлинный смысл так: сам сочтя «тело его нерассекаемо» и оставшись тем недоволен, тот говорит иное: «или же убей меня».

И этим толкованием прекрасно, доводом «что уж говорить», утверждено изящество толкования шри Свами в стихах «своё тело, отрадное миру» и далее — того толкования, что строится на разделении слов «не сжёгши» и прочем и являет силу Бхагавана, отличную от силы людей-йогинов. Потому и сказанное им «и поныне видится у почитателей» и прочее хорошо сходится: прямое виденье Его бывает у них вместе с теми и этими Его спутниками.

Версия

e4d7b679efde · опубликовано 20 сент. 2026 г., 19:59:50 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами