Шат-сандарбха
Сандарбха четвёртая. Кришна: кто источник4.106.9Джива Госвами
495 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 4.106.9
॥
Деванагари

तत्र हेतुः—महाकाशः परमव्योमाख्यः ब्रह्मविशेषणलाभात्, आकाशस् तल्लिङ्गाद् इति न्यायप्रसिद्धेश् च, तद्गतः । ब्रह्माकारोदयानन्तरम् एव वैकुण्ठप्राप्तेः । यथा श्रीगोपानां वैकुण्ठदर्शने तैर् एव व्याख्यातम् । यथा वा, श्रीमदजामिलस्य वैकुण्ठगमनम् । यद् वा, महाकाशः परमव्योमाख्यो महावैकुण्ठस् तद्गतस् तदूर्ध्वभागस्थितः । एवम् उपर्य् उपरि सर्वोपर्य् अपि विराजमाने, तत्र श्रीगोलोकेऽपि तव गतिः । नानारूपेण वैकुण्ठादौ क्रीडतस् तव तत्रापि श्रीगोविन्दरूपेण क्रीडा विद्यत इत्य् अर्थः । अत एव सा च गतिः साधारणी न भवति, किन्तु तपोमयी अनवच्छिन्नैश्वर्यमयी, परमं यो महत् तपः इत्य् अत्र सहस्रनामभाष्येऽपि तपःशब्देन तथैव व्याख्यातम् । अत एव ब्रह्मादिदुर्वितर्क्यत्वम् अप्य् आह—याम् इति । अधुना तस्य श्रीगोलोकेत्य् आख्याबीजम् अभिव्यञ्जयति—गतिरिति । ब्राह्म्ये ब्रह्मणो लोकप्रापके तपसि विष्णुविषयकमनःप्रणिधाने युक्तानां रतचित्तानां प्रेमभक्तानाम् इत्य् अर्थः । ब्रह्मलोको वैकुण्ठलोकः । परा प्रकृत्यतीता । गवां मोचयन्व्रजगवां दिनतापम् इत्युक्तानुसारेण अत्रैव निघ्नतोपद्रवान् गवाम् इत्य् उक्त्या च गोलोकवासिमात्राणां, स्वतस् तद्भावभावितानां च साधनवशेनेत्य् अर्थः । अत एव तद्भावस्यासुलभत्वाद् दुरारोहा । तद् एवं गोलोकं वर्णयित्वा, तस्य गोकुलेन सहाभेदम् आह—स त्व् इति । स एव तु स लोको धृतो रक्षितः श्रीगोवर्धनोद्धरणेनेति । यथा मृत्युञ्जयतन्त्रे— एकदा सान्तरीक्षाच् च वैकुण्ठं स्वेच्छया भुवि । गोकुलत्वेन संस्थाप्य गोपीमयमहोत्सवा । भक्तिरूपा सतां भक्तिम् उत्पादितवती भृशम् ॥ इति । अत्र शब्दसाम्यभ्रमप्रतीतार्थान्तरे “स्वर्गाद् ऊर्ध्वं ब्रह्मलोकः” इत्य् अयुक्तं, लोकत्रयम् अतिक्रम्योक्तेः । तथा सोमगतिर् इत्य् आदिकं न सम्भवति । यतो ध्रुवलोकाद् अधस्ताद् एव चन्द्रसूर्यादीनां गतिर् महर्लोकेऽपि न वर्तते । तथावरसाध्यगणानां तुच्छत्वात् सत्यलोकस्यापि पालनं न युज्यते, कुतस् तदुपरिलोकस्य श्रीगोलोकाख्यस्य? तथा सर्वगतत्वं चासम्भाव्यं स्यात् । अत एव तत्रापि एव गतिर् इत्य् अपिशब्दो विस्मये प्रयुक्तः । यां न विद्म इत्यादिकं च । अन्यथा तथोक्तिर् न सम्भवति, स्वेषां ब्रह्मणश् च तदज्ञानज्ञापनात् । तस्मात् प्राकृतगोलोकाद् अन्य एवासौ सनातनो गोलोको ब्रह्मसंहितावत् श्रीहरिवंशेऽपि परोक्षवादेन निरूपितः । एवं च नारदपञ्चरात्रे विजयाख्याने— तत् सर्वोपरि गोलोके श्रीगोविन्दः सदा स्वयम् । विहरेत् परमानन्दी गोपीगोकुलनायकः ॥ इति । एवं चोक्तं मोक्षधर्मे नारायणीये तथा स्कान्दे च— एवं बहुविधै रूपैश् चरामीह वसुन्धराम् । ब्रह्मलोकं च कौन्तेय गोलोकं च सनातनम् ॥ इति । तद् एवं सर्वोपरि श्रीकृष्णलोकोऽस्तीति सिद्धम् । स च लोकस् तत्तल्लीलापरिकरभेदेनांशभेदात् द्वारकामथुरागोकुलाख्यस्थानत्रयात्मक इति निर्णीतम् । अन्यत्र तु भुवि प्रसिद्धान्य् एव तत्तदाख्यानि स्थानानि तद्रूपत्वेन श्रूयन्ते, तेषाम् अपि वैकुण्ठान्तरवत् प्रपञ्चातीतत्वन् इत्यत्वालौकिकरूपत्वभगवन्न् इत्यास्पदत्वकथनात् ।

Транслитерация (IAST)

tatra hetuḥ—mahākāśaḥ parama-vyomākhyaḥ brahma-viśeṣaṇa-lābhāt, ākāśas tal-liṅgād iti nyāya-prasiddheś ca, tad-gataḥ | brahmākārodayānantaram eva vaikuṇṭha-prāpteḥ | yathā śrī-gopānāṁ vaikuṇṭha-darśane tair eva vyākhyātam | yathā vā, śrīmad-ajāmilasya vaikuṇṭha-gamanam | yad vā, mahākāśaḥ parama-vyomākhyo mahā-vaikuṇṭhas tad-gatas tad-ūrdhva-bhāga-sthitaḥ | evam upary upari sarvopary api virājamāne, tatra śrī-goloke'pi tava gatiḥ | nānā-rūpeṇa vaikuṇṭhādau krīḍatas tava tatrāpi śrī-govinda-rūpeṇa krīḍā vidyata ity arthaḥ | ata eva sā ca gatiḥ sādhāraṇī na bhavati, kintu tapomayī anavacchinnaiśvaryamayī, paramaṁ yo mahat tapaḥ ity atra sahasra-nāma-bhāṣye'pi tapaḥ-śabdena tathaiva vyākhyātam | ata eva brahmādi-durvitarkyatvam apy āha—yām iti | adhunā tasya śrī-golokety ākhyā-bījam abhivyañjayati—gatiriti | brāhmye brahmaṇo loka-prāpake tapasi viṣṇu-viṣayaka-manaḥ-praṇidhāne yuktānāṁ rata-cittānāṁ prema-bhaktānām ity arthaḥ | brahma-loko vaikuṇṭha-lokaḥ | parā prakṛty-atītā | gavāṁ mocayanvraja-gavāṁ dina-tāpam ity-uktānusāreṇa atraiva nighnatopadravān gavām ity uktyā ca goloka-vāsi-mātrāṇāṁ, svatas tad-bhāva-bhāvitānāṁ ca sādhana-vaśenety arthaḥ | ata eva tad-bhāvasyāsulabhatvād durārohā | tad evaṁ golokaṁ varṇayitvā, tasya gokulena sahābhedam āha—sa tv iti | sa eva tu sa loko dhṛto rakṣitaḥ śrī-govardhanoddharaṇeneti | yathā mṛtyuñjaya-tantre— ekadā sāntarīkṣāc ca vaikuṇṭhaṁ svecchayā bhuvi | gokulatvena saṁsthāpya gopī-maya-mahotsavā | bhakti-rūpā satāṁ bhaktim utpāditavatī bhṛśam || iti | atra śabda-sāmya-bhrama-pratītārthāntare “svargād ūrdhvaṁ brahma-lokaḥ” ity ayuktaṁ, loka-trayam atikramyokteḥ | tathā soma-gatir ity ādikaṁ na sambhavati | yato dhruva-lokād adhastād eva candra-sūryādīnāṁ gatir mahar-loke'pi na vartate | tathāvara-sādhya-gaṇānāṁ tucchatvāt satya-lokasyāpi pālanaṁ na yujyate, kutas tad-upari-lokasya śrī-golokākhyasya? tathā sarvagatatvaṁ cāsambhāvyaṁ syāt | ata eva tatrāpi eva gatir ity api-śabdo vismaye prayuktaḥ | yāṁ na vidma ity-ādikaṁ ca | anyathā tathoktir na sambhavati, sveṣāṁ brahmaṇaś ca tad-ajñāna-jñāpanāt | tasmāt prākṛta-golokād anya evāsau sanātano goloko brahma-saṁhitāvat śrī-hari-vaṁśe'pi parokṣa-vādena nirūpitaḥ | evaṁ ca nārada-pañcarātre vijayākhyāne— tat sarvopari goloke śrī-govindaḥ sadā svayam | viharet paramānandī gopī-gokula-nāyakaḥ || iti | evaṁ coktaṁ mokṣa-dharme nārāyaṇīye tathā skānde ca— evaṁ bahu-vidhai rūpaiś carāmīha vasundharām | brahma-lokaṁ ca kaunteya golokaṁ ca sanātanam || iti | tad evaṁ sarvopari śrī-kṛṣṇa-loko'stīti siddham | sa ca lokas tat-tal-līlā-parikara-bhedenāṁśa-bhedāt dvārakā-mathurā-gokulākhya-sthāna-trayātmaka iti nirṇītam | anyatra tu bhuvi prasiddhāny eva tat-tad-ākhyāni sthānāni tad-rūpatvena śrūyante, teṣām api vaikuṇṭhāntaravat prapañcātītatva-n ityatvālaukika-rūpatva-bhagavan-n ityāspadatva-kathanāt |

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
तत्रtatraтам
हेतुःhetuḥпричина:
महाकाशःmahākāśaḥ«великое пространство» —
परमparamaвысшим
व्योमाख्यःvyomākhyaḥнебом именуемое,
ब्रह्मbrahma«Брахман»
विशेषणviśeṣaṇaопределения
लाभात्lābhātобретением,
आकाशस्ākāśas«пространство —
तल्talего
लिङ्गाद्liṅgādпо признаку»
इतिitiтак
न्यायnyāyaправила
प्रसिद्धेश्prasiddheśизвестностью
चcaи;
तद्tadв него
गतःgataḥушедший
ब्रह्माकारोदयानन्तरम्brahmākārodayānantaramБрахмана облика восхода после
एवevaименно
वैकुण्ठvaikuṇṭhaВайкунтхи
प्राप्तेःprāpteḥобретением
यथाyathāкак
श्रीśrīшри
गोपानांgopānāṁпастухов
वैकुण्ठvaikuṇṭhaВайкунтхи
दर्शनेdarśaneпри виденье
तैर्tairими
एवevaименно
व्याख्यातम्vyākhyātamистолковано
यथाyathāкак
वाvāже —
श्रीमद्śrīmadшримад
अजामिलस्यajāmilasyaАджамилы
वैकुण्ठvaikuṇṭhaна Вайкунтху
गमनम्gamanamуход
यद्yadили
वाvāже:
महाकाशःmahākāśaḥ«великое пространство» —
परमparamaвысшим
व्योमाख्योvyomākhyoнебом именуемая
महाmahāМаха-
वैकुण्ठस्vaikuṇṭhasВайкунтха,
तद्tadв неё
गतस्gatasушедший,
तद्tadеё
ऊर्ध्वūrdhvaвыше
भागbhāgaв части
स्थितःsthitaḥстоящий
एवम्evamтак
उपर्य्uparyвыше
उपरिupariи выше,
सर्वोपर्य्sarvoparyвсего выше
अपिapiи,
विराजमानेvirājamāneпри сияющем, —
तत्रtatraтам,
श्रीśrīв шри
गोलोकेऽपिgoloke'piи Голоке, —
तवtava«твой
गतिःgatiḥпуть»
नानाnānāразными
रूपेणrūpeṇaобликами
वैकुण्ठादौvaikuṇṭhādauна Вайкунтхе и прочих
क्रीडतस्krīḍatasиграющего
तवtavaу тебя
तत्रापिtatrāpiи там
श्रीśrīшри
गोविन्दgovindaГовинды
रूपेणrūpeṇaобликом
क्रीडाkrīḍāигра
विद्यतvidyataесть —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл
अतataпотому
एवevaименно
साsāтот
चcaи
गतिःgatiḥпуть
साधारणीsādhāraṇīобщим
नnaне
भवतिbhavatiбывает,
किन्तुkintuно —
तपोमयीtapomayī«подвигом полный»,
अनवच्छिन्नैश्वर्यमयीanavacchinnaiśvaryamayīнеограниченного владычества полный:
परमंparamaṁ«высший
योyoкоторый,
महत्mahatвеликий
तपःtapaḥподвиг»
इत्य्ityтак
अत्रatraздесь
सहस्रsahasraтысячи
नामnāmaимён
भाष्येऽपिbhāṣye'piи в бхашье
तपःtapaḥ«подвиг»
शब्देनśabdenaсловом
तथैवtathaivaтак именно
व्याख्यातम्vyākhyātamистолковано
अतataпотому
एवevaименно
ब्रह्मादिbrahmādiБрахме и прочим
दुर्वितर्क्यत्वम्durvitarkyatvamнедомыслимость
अप्य्apyи
आहāhaговорит:
याम्yām«которого»
इतिitiтак
अधुनाadhunāныне
तस्यtasyaу него
श्रीśrīшри
गोलोकेत्य्golokety«Голока» — так
आख्याākhyāимени
बीजम्bījamсемя
अभिव्यञ्जयतिabhivyañjayatiявляет:
गतिरितिgatiriti«путь» — так
ब्राह्म्येbrāhmye«в брахманском» —
ब्रह्मणोbrahmaṇoБрахмана
लोकlokaмир
प्रापकेprāpakeдающем,
तपसिtapasiв «подвиге» —
विष्णुviṣṇuВишну
विषयकviṣayakaпредметом имеющем
मनःmanaḥума
प्रणिधानेpraṇidhāneсосредоточении,
युक्तानांyuktānāṁ«усердных» —
रतrataпривязанное
चित्तानांcittānāṁсердце имеющих,
प्रेमpremaлюбви
भक्तानाम्bhaktānāmпреданных —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл
ब्रह्मbrahma«Брахмы
लोकोlokoмир» —
वैकुण्ठvaikuṇṭhaВайкунтхи
लोकःlokaḥмир;
पराparā«высший» —
प्रकृत्य्prakṛtyпракрити
अतीताatītāпревзошедший
गवांgavāṁ«коров» —
मोचयन्mocayan«избавляя
व्रजvrajaВраджа
गवांgavāṁкоров
दिनdinaот дневного
तापम्tāpamзноя»
इत्य्ityтак
उक्तानुसारेणuktānusāreṇaсказанным следованием,
अत्रैवatraivaздесь именно
निघ्नतोपद्रवान्nighnatopadravān«сокрушившим напасти
गवाम्gavāmкоров»
इत्य्ityтак
उक्त्याuktyāсказанностью
चcaи, —
गोलोकgolokaГолоки
वासिvāsiжителей
मात्राणांmātrāṇāṁодних лишь,
स्वतस्svatasсами собою
तद्tadтого
भावbhāvaнастроением
भावितानांbhāvitānāṁпроникшихся
चcaи,
साधनsādhanaподвижничества
वशेनेत्य्vaśenetyсилою — таков
अर्थःarthaḥсмысл
अतataпотому
एवevaименно
तद्tadтого
भावस्यासुलभत्वाद्bhāvasyāsulabhatvādнастроения нелёгкостью
दुरारोहाdurārohāтруднодостижим
तद्tadто
एवंevaṁтак
गोलोकंgolokaṁГолоку
वर्णयित्वाvarṇayitvāописав,
तस्यtasyaу него
गोकुलेनgokulenaс Гокулою
सहाभेदम्sahābhedamвместе неразличие
आहāhaговорит:
सsa«он
त्व्tvже»
इतिitiтак
सsaон
एवevaименно
तुtuже —
सsaтот
लोकोlokoмир
धृतोdhṛto«удержан» —
रक्षितःrakṣitaḥсохранён
श्रीśrīшри
गोवर्धनोद्धरणेनेतिgovardhanoddharaṇenetiГовардханы поднятием — так
यथाyathāкак
मृत्युञ्जयmṛtyuñjayaв «Мритьюнджая-
तन्त्रेtantreтантре»:
एकदाekadā«однажды
सान्तरीक्षाच्sāntarīkṣācс поднебесьем
चcaи
वैकुण्ठंvaikuṇṭhaṁВайкунтху
स्वेच्छयाsvecchayāсвоею волею
भुविbhuviна земле,
गोकुलत्वेनgokulatvenaГокулою
संस्थाप्यsaṁsthāpyaустановив,
गोपीgopīпастушек
मयmayaполная,
महोत्सवाmahotsavāвеликий праздник имеющая,
भक्तिbhaktiпреданности
रूपाrūpāоблик имеющая,
सतांsatāṁу праведных
भक्तिम्bhaktimпреданность
उत्पादितवतीutpāditavatīпородила
भृशम्bhṛśamобильно»
इतिitiтак
अत्रatraздесь,
शब्दśabdaслов
साम्यsāmyaсходством
भ्रमbhramaзаблуждения
प्रतीतार्थान्तरेpratītārthāntareпостигнутом ином смысле, —
स्वर्गाद्svargād«неба
ऊर्ध्वंūrdhvaṁвыше —
ब्रह्मbrahmaБрахмы
लोकःlokaḥмир»
इत्य्ityтак —
अयुक्तंayuktaṁнеуместно,
लोकlokaмиров
त्रयम्trayamтройку
अतिक्रम्योक्तेःatikramyokteḥпревзойдя сказанностью
तथाtathāтак
सोमsoma«Сомы
गतिर्gatirпуть»
इत्य्ityтак
आदिकंādikaṁи прочее
नnaне
सम्भवतिsambhavatiвозможно,
यतोyatoибо
ध्रुवdhruvaДхрувы
लोकाद्lokādмира
अधस्ताद्adhastādниже
एवevaименно
चन्द्रcandraлуны,
सूर्यादीनांsūryādīnāṁсолнца и прочих
गतिर्gatirпуть,
महर्maharв Махар-
लोकेऽपिloke'piи локе
नnaне
वर्ततेvartateпребывает
तथावरtathāvaraтак же низших
साध्यsādhyaсадхьев
गणानांgaṇānāṁсонмов
तुच्छत्वात्tucchatvātничтожностью
सत्यsatyaСатья-
लोकस्यापिlokasyāpiи локи
पालनंpālanaṁхранение
नnaне
युज्यतेyujyateуместно, —
कुतस्kutasоткуда же
तद्tadтого
उपरिupariвыше
लोकस्यlokasyaмира,
श्रीśrīшри
गोलोकाख्यस्यgolokākhyasyaГолокою именуемого?
तथाtathāтак
सर्वगतत्वंsarvagatatvaṁвсюду идущим бытие
चासम्भाव्यंcāsambhāvyaṁи невозможным
स्यात्syātбыло бы
अतataпотому
एवevaименно
तत्रापिtatrāpi«и там»
एवevaименно
गतिर्gatir«путь»
इत्य्ityтак —
अपिapi«и»
शब्दोśabdoслово
विस्मयेvismayeв изумлении
प्रयुक्तःprayuktaḥупотреблено
यांyāṁ«которого
नnaне
विद्मvidmaзнаем»
इत्य्ityтак
आदिकंādikaṁи прочее
चcaи
अन्यथाanyathāиначе
तथोक्तिर्tathoktirтакая сказанность
नnaне
सम्भवतिsambhavatiвозможна,
स्वेषांsveṣāṁу своих
ब्रह्मणश्brahmaṇaśи Брахмы
चcaи
तद्tadтого
अज्ञानajñānaнезнания
ज्ञापनात्jñāpanātоповещением
तस्मात्tasmātпотому
प्राकृतprākṛtaобычного
गोलोकाद्golokādГолоки
अन्यanyaиной
एवासौevāsauименно он,
सनातनोsanātanoвечный
गोलोकोgolokoГолока,
ब्रह्मbrahma«Брахма-
संहितावत्saṁhitāvatсамхите» подобно,
श्रीśrīв шри
हरिhari«Хари-
वंशेऽपिvaṁśe'piвамше» и
परोक्षparokṣaсокровенным
वादेनvādenaречением
निरूपितःnirūpitaḥописан
एवंevaṁтак
चcaи
नारदnāradaв «Нарада-
पञ्चरात्रेpañcarātreпанчаратре»,
विजयाख्यानेvijayākhyāneв «Виджая-акхьяне»:
तत्tat«того
सर्वोपरिsarvopariвсего выше,
गोलोकेgolokeна Голоке,
श्रीśrīшри
गोविन्दःgovindaḥГовинда
सदाsadāвсегда
स्वयम्svayamсам
विहरेत्viharetиграет,
परमानन्दीparamānandīвысшую радость имеющий,
गोपीgopīпастушек,
गोकुलgokulaГокулы
नायकःnāyakaḥвождь»
इतिitiтак
एवंevaṁтак
चोक्तंcoktaṁи сказано
मोक्षmokṣaв «Мокша-
धर्मेdharmeдхарме»,
नारायणीयेnārāyaṇīyeв «Нараянии»,
तथाtathāтак
स्कान्देskāndeв «Сканде»
चcaи:
एवंevaṁ«так
बहुbahuмногого
विधैvidhaiрода
रूपैश्rūpaiśобликами
चरामीहcarāmīhaхожу я здесь
वसुन्धराम्vasundharāmпо земле,
ब्रह्मbrahmaБрахмы
लोकंlokaṁпо миру
चcaи,
कौन्तेयkaunteyaсын Кунти,
गोलोकंgolokaṁпо Голоке
चcaи
सनातनम्sanātanamвечной»
इतिitiтак
तद्tadто
एवंevaṁтак
सर्वोपरिsarvopariвсего выше
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришны
लोकोऽस्तीतिloko'stītiмир есть — так
सिद्धम्siddhamдоказано
सsaтот
चcaи
लोकस्lokasмир,
तत्tatтех
तल्talи этих
लीलाlīlāигр
परिकरparikaraсвиты
भेदेनांशbhedenāṁśaразличием, долей
भेदात्bhedātразличием,
द्वारकाdvārakāДвараки,
मथुराmathurāМатхуры,
गोकुलाख्यgokulākhyaГокулою именуемых
स्थानsthānaмест
त्रयात्मकtrayātmakaтройку природой имеющий —
इतिitiтак
निर्णीतम्nirṇītamрешено
अन्यत्रanyatraв ином месте
तुtuже —
भुविbhuviна земле
प्रसिद्धान्य्prasiddhānyизвестные
एवevaименно
तत्tatте
तद्tadи эти
आख्यानिākhyāniименуемые
स्थानानिsthānāniместа
तद्tadтого
रूपत्वेनrūpatvenaобликом
श्रूयन्तेśrūyanteслышатся, —
तेषाम्teṣāmу них
अपिapiи
वैकुण्ठान्तरवत्vaikuṇṭhāntaravatиной Вайкунтхе подобно,
प्रपञ्चातीतत्वprapañcātītatvaмира превосхождения,
न्nвеч-
इत्यत्वालौकिकityatvālaukikaности, неземным
रूपत्वrūpatvaобликом бытия,
भगवन्bhagavanБхагавана
न्nвеч-
इत्यास्पदत्वityāspadatvaною обителью бытия
कथनात्kathanātсказанностью
Литературный перевод

Причина тут такая. «Великое пространство» — именуемое высшим небом, ибо оно получает определение «Брахман» и известно правило «пространство — по его признаку»; «ушедший в него» — ибо Вайкунтха обретается сразу по восходе облика Брахмана. Как это истолковали сами шри пастухи при виденье Вайкунтхи; или как уход шримад Аджамилы на Вайкунтху. Или же: «великое пространство» — это Маха-Вайкунтха, именуемая высшим небом, и «ушедший в неё» — стоящий в части выше её.

«Выше и выше того», при сияющем выше всего, — там, в шри Голоке, «твой путь»: у тебя, играющего разными обликами на Вайкунтхе и прочих, и там есть игра — обликом шри Говинды; таков смысл. Потому и путь этот не общий, а «полный подвига», то есть полный неограниченного владычества: и в бхашье на тысячу имён, на «высший, который великий подвиг», слово «подвиг» истолковано именно так. Потому он говорит и о недомыслимости его для Брахмы и прочих: «которого».

Теперь он являет семя имени «шри Голока»: «путь». «В брахманском» — дающем мир Брахмана; «в подвиге» — в сосредоточении ума на Вишну; «усердных» — тех, чьё сердце к нему привязано, любящих преданных. «Мир Брахмы» — мир Вайкунтхи; «высший» — превзошедший пракрити. «Коров» — по сказанному «избавляя коров Враджа от дневного зноя» и по сказанному здесь же «сокрушившим напасти коров»: то есть только у жителей Голоки, а и у тех, кто сам проникся тем настроением, — силою подвижничества. Потому он и труднодостижим: то настроение даётся нелегко.

Описав так Голоку, он говорит о неразличии её с Гокулою: «он же». То есть тот самый мир «удержан», сохранён поднятием шри Говардханы. Как в «Мритьюнджая-тантре»: «Однажды, своею волею установив на земле вместе с поднебесьем Вайкунтху как Гокулу, она, полная пастушек, с великим праздником, в облике преданности, обильно породила преданность у праведных».

А в том ином смысле, что постигается по сходству слов и по заблуждению, «выше неба — мир Брахмы» неуместно, ибо сказано это, уже перейдя три мира. И «путь Сомы» с прочим невозможен: ведь путь луны, солнца и прочих — ниже мира Дхрувы и не доходит даже до Махар-локи. И по ничтожности сонмов низших садхьев им не пристало хранить даже Сатья-локу — откуда же мир выше того, именуемый шри Голокою? И вездесущность была бы невозможна. Потому и слово «и» в «и там путь» употреблено в изумлении; и «которого не знаем» с прочим — тоже: иначе так сказать нельзя, ведь этим оповещается о незнании и у них самих, и у Брахмы.

Потому этот вечный Голока — иной, чем обычный голока, и описан сокровенным речением и в шри «Хари-вамше», как в «Брахма-самхите». Так и в «Нарада-панчаратре», в «Виджая-акхьяне»: «Выше того всего, на Голоке, шри Говинда всегда играет сам, полный высшей радости, вождь пастушек и Гокулы». Так сказано и в «Мокша-дхарме», в «Нараянии», и в «Сканде»: «Так обликами многого рода хожу я здесь по земле, и по миру Брахмы, сын Кунти, и по вечной Голоке».

Итак, доказано, что выше всего есть мир шри Кришны. И решено, что мир тот, по различию свиты тех и этих игр и по различию долей, имеет природу трёх мест, именуемых Дварака, Матхура и Гокула. А в другом месте слышится, что облик его — те самые места, известные под теми же именами на земле: ведь и о них, как об иной Вайкунтхе, сказано, что они превосходят мир, вечны, неземного облика и суть вечная обитель Бхагавана.

Версия

294a1089b531 · опубликовано 20 сент. 2026 г., 19:59:50 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами