Шат-сандарбха
Сандарбха четвёртая. Кришна: кто источник4.189.1Джива Госвами
601 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 4.189.1
॥
Деванагари

अथ तासां नामानि श्रूयन्ते भविष्योत्तरे मल्लद्वादशीप्रसङ्गे श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे— गोपीनामानि राजेन्द्र प्राधान्येन निबोध मे । गोपाली पालिका धन्या विशाखा ध्याननिष्ठिका । राधानुराधा सोमाभा तारका दशमी तथा ॥ इति । दशम्य् अपि तारकानाम्न्य् एवेत्य् अर्थः । स्कान्दे प्रह्लादसंहितायां द्वारकामाहात्म्ये मयनिर्मितसरःप्रस्तावे श्रीललितोवाचेत्य् आदिना—ललिता श्यामला धन्या विशाखा राधा शैव्या पद्मा भद्रेत्य् एतान्य् अष्टैव गृहीतानि । अथ वर्णिता शतकोटिभिर् इत्य् आगमप्रसिद्धेः । अन्यान्य् अपि लोकशास्त्रयोर् अवगन्तव्यानि । अत्र शतकोटित्वान्यथानुपपत्त्यादिना तासां तन्महाशक्तित्वम् एवावगम्यते । तद् एवं परममधुरप्रेमवृत्तिमयीषु तास्व् अपि तत्सारांशोद्रेकमयी श्रीराधिका । तस्याम् एव प्रेमोत्कर्षपराकाष्ठाया दर्शितत्वात्, प्रीतिसन्दर्भे दर्शयिष्यमाणत्वाच् च । यत्र च तत्प्रेमवैशिष्ट्यं, तत्रैव यस्यास्ति भक्तिर् भगवत्य् अकिञ्चना इत्यादिवत् सर्वा अप्य् ऐश्वर्यादिरूपा अन्याः शक्तयो नात्यादृता अप्य् अनुगच्छन्तीति श्रीवृन्दावने श्रीराधिकायाम् एव स्वयंलक्ष्मीत्वम् । अत एव सतीष्व् अन्यास्व् अपि मुख्याभिप्रायेणैव तस्या एव वृन्दावनाधिपत्येन नामग्रहणम् । यथा पाद्मे कार्त्तिकमाहात्म्ये शौनकनारदसंवादे— वृन्दावनाधिपत्यं च दत्तं तस्यै प्रत्युष्यता । कृष्णेनान्यत्र देवी तु राधा वृन्दावने वने ॥ इत्य् अनेन । अन्यत्र साधारणे देशे देव्य् एवाधिकारिणी, श्रीवृन्दावनाभिधे वने तु श्रीराधिकैवेत्य् अर्थः । एवं स्कान्दे— वाराणस्यां विशालाक्षी विमला पुरुषोत्तमे । रुक्मिणी द्वारवत्यां च राधा वृन्दावने वने ॥ इति । तथा मात्स्येऽपि । शक्तित्वमात्रसाधारण्येनैव लक्ष्मीसीतारुक्मिणीराधानामापि देव्या सह गणनम् । वैशिष्ट्यं तु लक्ष्मीवत् सीतादिष्व् अपि ज्ञेयम् । तस्मान् न देव्या सह लक्ष्म्यादीनाम् ऐक्यम्, श्रीरामतापनीश्रीगोपालतापन्यादौ तासां स्वरूपभूतत्वेन कथनात् । श्रीराधिकायाश् च यामले पूर्वोदाहृतपद्यत्रयानन्तरम्— भुजद्वययुतः कृष्णो न कदाचिच् चतुर्भुजः । गोप्यैकया युतस् तत्र परिक्रीडति सर्वदा ॥ इति । अत्र वृन्दावनविषयकतत्सहितसर्वदाक्रीडित्वलिङ्गावगतेन परस्पराव्यभिचारेण स्वरूपशक्तित्वम् । यत् तु मात्स्ये देव्या दक्षं प्रति— रुक्मिणी द्वारवत्यां तु राधा वृन्दावने वने । देवकी मथुरायां तु पाताले परमेश्वरी । चित्रकुटे यथा सीता विन्ध्ये च विन्ध्यवासिनी ॥ इत्यादिना स्वरूपशक्तिव्यूहरुक्मिणीराधादेवकीसीतानां मायांशरूपेण स्वेन सहाभेदकथनं, तत् खलु यथा देवेन्द्रः प्रतर्दनं प्रति प्राणोऽस्मि प्रज्ञात्मा इत्यादिकम् । यथा वा, वामदेवश् चाहं मनुर् अभवं सूर्यश् च इत्यादिकं परमात्मना सहाभेदं मत्वावादीति । न वक्तुर् उपदेशाद् इति वेदान्तसूत्रेषु, शास्त्रदृष्ट्या तूपदेशो वामदेववत् इत्य् अनेन विचारितम् तद्वद् इहापीति गम्यते । शास्त्रं खलु चतुर्धा परावरयोर् अभेदं दर्शयति यथा—तत् त्वम् असि इति परमात्मजीवयोश् चित्साम्येन, यथा सर्वं समाप्नोषि ततोऽसि सर्वः इत्य् अधिष्ठानाधिष्ठात्रोर् अभेदोपचारेण । यथा वा, रामोऽहम् इत्य् आदिकम् अहङ्ग्रहोपासनेनेति । यत्रापि यथास्वं मन्तव्यम् । विशेषतः श्रीराधायाः स्वयं लक्ष्मीत्वम् ।

Транслитерация (IAST)

atha tāsāṁ nāmāni śrūyante bhaviṣyottare malla-dvādaśī-prasaṅge śrī-kṛṣṇa-yudhiṣṭhira-saṁvāde— gopī-nāmāni rājendra prādhānyena nibodha me | gopālī pālikā dhanyā viśākhā dhyāna-niṣṭhikā | rādhānurādhā somābhā tārakā daśamī tathā || iti | daśamy api tārakā-nāmny evety arthaḥ | skānde prahlāda-saṁhitāyāṁ dvārakā-māhātmye maya-nirmita-saraḥ-prastāve śrī-lalitovācety ādinā—lalitā śyāmalā dhanyā viśākhā rādhā śaivyā padmā bhadrety etāny aṣṭaiva gṛhītāni | atha varṇitā śata-koṭibhir ity āgama-prasiddheḥ | anyāny api loka-śāstrayor avagantavyāni | atra śata-koṭitvānyathānupapatty-ādinā tāsāṁ tan-mahā-śaktitvam evāvagamyate | tad evaṁ parama-madhura-prema-vṛtti-mayīṣu tāsv api tat-sārāṁśodreka-mayī śrī-rādhikā | tasyām eva premotkarṣa-parākāṣṭhāyā darśitatvāt, prīti-sandarbhe darśayiṣyamāṇatvāc ca | yatra ca tat-prema-vaiśiṣṭyaṁ, tatraiva yasyāsti bhaktir bhagavaty akiñcanā ity-ādivat sarvā apy aiśvaryādi-rūpā anyāḥ śaktayo nātyādṛtā apy anugacchantīti śrī-vṛndāvane śrī-rādhikāyām eva svayaṁ-lakṣmītvam | ata eva satīṣv anyāsv api mukhyābhiprāyeṇaiva tasyā eva vṛndāvanādhipatyena nāma-grahaṇam | yathā pādme kārttika-māhātmye śaunaka-nārada-saṁvāde— vṛndāvanādhipatyaṁ ca dattaṁ tasyai pratyuṣyatā | kṛṣṇenānyatra devī tu rādhā vṛndāvane vane || ity anena | anyatra sādhāraṇe deśe devy evādhikāriṇī, śrī-vṛndāvanābhidhe vane tu śrī-rādhikaivety arthaḥ | evaṁ skānde— vārāṇasyāṁ viśālākṣī vimalā puruṣottame | rukmiṇī dvāravatyāṁ ca rādhā vṛndāvane vane || iti | tathā mātsye'pi | śaktitva-mātra-sādhāraṇyenaiva lakṣmī-sītā-rukmiṇī-rādhā-nāmāpi devyā saha gaṇanam | vaiśiṣṭyaṁ tu lakṣmīvat sītādiṣv api jñeyam | tasmān na devyā saha lakṣmy-ādīnām aikyam, śrī-rāma-tāpanī-śrī-gopāla-tāpany-ādau tāsāṁ svarūpa-bhūtatvena kathanāt | śrī-rādhikāyāś ca yāmale pūrvodāhṛta-padya-trayānantaram— bhuja-dvaya-yutaḥ kṛṣṇo na kadācic catur-bhujaḥ | gopyaikayā yutas tatra parikrīḍati sarvadā || iti | atra vṛndāvana-viṣayaka-tat-sahita-sarvadā-krīḍitva-liṅgāvagatena parasparāvyabhicāreṇa svarūpa-śaktitvam | yat tu mātsye devyā dakṣaṁ prati— rukmiṇī dvāravatyāṁ tu rādhā vṛndāvane vane | devakī mathurāyāṁ tu pātāle parameśvarī | citrakuṭe yathā sītā vindhye ca vindhya-vāsinī || ity-ādinā svarūpa-śakti-vyūha-rukmiṇī-rādhā-devakī-sītānāṁ māyāṁśa-rūpeṇa svena sahābheda-kathanaṁ, tat khalu yathā devendraḥ pratardanaṁ prati prāṇo'smi prajñātmā ity-ādikam | yathā vā, vāmadevaś cāhaṁ manur abhavaṁ sūryaś ca ity-ādikaṁ paramātmanā sahābhedaṁ matvāvādīti | na vaktur upadeśād iti vedānta-sūtreṣu, śāstra-dṛṣṭyā tūpadeśo vāma-devavat ity anena vicāritam tadvad ihāpīti gamyate | śāstraṁ khalu caturdhā parāvarayor abhedaṁ darśayati yathā—tat tvam asi iti paramātma-jīvayoś cit-sāmyena, yathā sarvaṁ samāpnoṣi tato'si sarvaḥ ity adhiṣṭhānādhiṣṭhātror abhedopacāreṇa | yathā vā, rāmo'ham ity ādikam ahaṅgrahopāsaneneti | yatrāpi yathā-svaṁ mantavyam | viśeṣataḥ śrī-rādhāyāḥ svayaṁ lakṣmītvam |

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
अथathaТеперь
तासांtāsāṁих
नामानिnāmāniимена
श्रूयन्तेśrūyanteслышатся
भविष्योत्तरेbhaviṣyottareв последней «Бхавишье»,
मल्लmallaМалла-
द्वादशीdvādaśīдвадаши
प्रसङ्गेprasaṅgeпри случае,
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришны,
युधिष्ठिरyudhiṣṭhiraЮдхиштхиры
संवादेsaṁvādeв беседе:
गोपीgopī«пастушек
नामानिnāmāniимена,
राजेन्द्रrājendraо царей владыка,
प्राधान्येनprādhānyenaпо главенству
निबोधnibodhaузнай
मेmeот меня:
गोपालीgopālīГопали,
पालिकाpālikāПалика,
धन्याdhanyāДханья,
विशाखाviśākhāВишакха,
ध्यानdhyānaДхьяна-
निष्ठिकाniṣṭhikāништхика,
राधानुराधाrādhānurādhāРадха, Анурадха,
सोमाभाsomābhāСомабха,
तारकाtārakāТарака,
दशमीdaśamīдесятая
तथाtathāтак же»
इतिitiтак.
दशम्य्daśamyДесятая
अपिapiтакже
तारकाtārakāТараки
नाम्न्य्nāmnyимя имеет
एवेत्य्evetyименно — таков
अर्थःarthaḥсмысл.
स्कान्देskāndeВ «Сканде»,
प्रह्लादprahlādaПрахлада-
संहितायांsaṁhitāyāṁсамхите,
द्वारकाdvārakāДвараки
माहात्म्येmāhātmyeв величии,
मयmayaМайей
निर्मितnirmitaсотворённого
सरःsaraḥозера
प्रस्तावेprastāveпри упоминании,
श्रीśrī«шри
ललितोवाचेत्य्lalitovācetyЛалита сказала» — так
आदिनाādināи прочим, —
ललिताlalitāЛалита,
श्यामलाśyāmalāШьямала,
धन्याdhanyāДханья,
विशाखाviśākhāВишакха,
राधाrādhāРадха,
शैव्याśaivyāШайвья,
पद्माpadmāПадма,
भद्रेत्य्bhadretyБхадра — так
एतान्य्etānyэти
अष्टैवaṣṭaivaвосемь именно
गृहीतानिgṛhītāniвзяты.
अथatha«Затем
वर्णिताvarṇitāописаны
शतśataсотнею
कोटिभिर्koṭibhirкоти»
इत्य्ityтак
आगमāgamaагам
प्रसिद्धेःprasiddheḥизвестностью,
अन्यान्य्anyānyиные
अपिapiтакже
लोकlokaв миру
शास्त्रयोर्śāstrayorи в шастрах
अवगन्तव्यानिavagantavyāniда будут узнаны.
अत्रatraЗдесь
शतśataсотни
कोटित्वान्यथानुपपत्त्य्koṭitvānyathānupapattyкоти иначе необъяснимостью
आदिनाādināи прочим
तासांtāsāṁих
तन्tanего
महाmahāвеликою
शक्तित्वम्śaktitvamсилою бытие
एवावगम्यतेevāvagamyateименно постигается.
तद्tadТо
एवंevaṁтак:
परमparamaвысшею
मधुरmadhuraсладкою
प्रेमpremaлюбви
वृत्तिvṛttiсостоянием
मयीषुmayīṣuполных
तास्व्tāsvсреди них
अपिapiтакже —
तत्tatтой
सारांशोद्रेकsārāṁśodrekaсути части преизбытком
मयीmayīполная
श्रीśrīшри
राधिकाrādhikāРадхика, —
तस्याम्tasyāmв ней
एवevaименно
प्रेमोत्कर्षpremotkarṣaлюбви превосходства
पराकाष्ठायाparākāṣṭhāyāвершины
दर्शितत्वात्darśitatvātпоказанностью,
प्रीतिprītiв «Прити-
सन्दर्भेsandarbheсандарбхе»
दर्शयिष्यमाणत्वाच्darśayiṣyamāṇatvācпоказываемостью
चcaи.
यत्रyatraГде
चcaже
तत्tatто
प्रेमpremaлюбви
वैशिष्ट्यंvaiśiṣṭyaṁособенность,
तत्रैवtatraivaтам же именно —
यस्यास्तिyasyāsti«у кого есть
भक्तिर्bhaktirпреданность
भगवत्य्bhagavatyБхагавану
अकिञ्चनाakiñcanāбеспримесная»
इत्य्ityтак
आदिवत्ādivatи далее подобно —
सर्वाsarvāвсе
अप्य्apyтакже
ऐश्वर्यादिaiśvaryādiгосподства и прочего
रूपाrūpāоблик имеющие
अन्याःanyāḥиные
शक्तयोśaktayoсилы,
नात्यादृताnātyādṛtāне слишком почитаемые
अप्य्apyхоть и,
अनुगच्छन्तीतिanugacchantītiследуют — так;
श्रीśrīв шри
वृन्दावनेvṛndāvaneВриндаване
श्रीśrīшри
राधिकायाम्rādhikāyāmв Радхике
एवevaименно
स्वयंsvayaṁсамой
लक्ष्मीत्वम्lakṣmītvamЛакшмиевость.
अतataОттого
एवevaименно,
सतीष्व्satīṣvпри сущих
अन्यास्व्anyāsvиных
अपिapiтакже,
मुख्याभिप्रायेणैवmukhyābhiprāyeṇaivaглавного намерением именно
तस्याtasyāеё
एवevaименно
वृन्दावनाधिपत्येनvṛndāvanādhipatyenaВриндавана владычеством
नामnāmaимени
ग्रहणम्grahaṇamвзятие.
यथाyathāКак
पाद्मेpādmeв «Падме»,
कार्त्तिकkārttikaКарттики
माहात्म्येmāhātmyeв величии,
शौनकśaunakaШаунаки,
नारदnāradaНарады
संवादेsaṁvādeв беседе:
वृन्दावनाधिपत्यंvṛndāvanādhipatyaṁ«Вриндавана владычество
चcaже
दत्तंdattaṁдано
तस्यैtasyaiей
प्रत्युष्यताpratyuṣyatāсоседствующим
कृष्णेनान्यत्रkṛṣṇenānyatraКришною; в ином месте
देवीdevīдеви,
तुtuже
राधाrādhāРадха —
वृन्दावनेvṛndāvaneво Вриндаване
वनेvaneлесу»
इत्य्ityтак
अनेनanenaэтим.
अन्यत्रanyatraВ ином месте,
साधारणेsādhāraṇeв общей
देशेdeśeстране,
देव्य्devyдеви
एवाधिकारिणीevādhikāriṇīименно правомочна;
श्रीśrīшри
वृन्दावनाभिधेvṛndāvanābhidheВриндаваном зовомом
वनेvaneв лесу
तुtuже —
श्रीśrīшри
राधिकैवेत्य्rādhikaivetyРадхика именно — таков
अर्थःarthaḥсмысл.
एवंevaṁТак
स्कान्देskāndeв «Сканде»:
वाराणस्यांvārāṇasyāṁ«в Варанаси —
विशालाक्षीviśālākṣīВишалакши,
विमलाvimalāВимала —
पुरुषोत्तमेpuruṣottameв Пурушоттаме,
रुक्मिणीrukmiṇīРукмини
द्वारवत्यांdvāravatyāṁв Дваравати
चcaже,
राधाrādhāРадха —
वृन्दावनेvṛndāvaneво Вриндаване
वनेvaneлесу»
इतिitiтак.
तथाtathāТак же
मात्स्येऽपिmātsye'piи в «Матсье».
शक्तित्वśaktitvaСилою бытия
मात्रmātraлишь
साधारण्येनैवsādhāraṇyenaivaобщностью именно
लक्ष्मीlakṣmīЛакшми,
सीताsītāСиты,
रुक्मिणीrukmiṇīРукмини,
राधाrādhāРадхи
नामापिnāmāpiимён также
देव्याdevyāс деви
सहsahaвместе
गणनम्gaṇanamперечисление.
वैशिष्ट्यंvaiśiṣṭyaṁОсобенность
तुtuже,
लक्ष्मीवत्lakṣmīvatкак у Лакшми,
सीतादिष्व्sītādiṣvв Сите и прочих
अपिapiтакже
ज्ञेयम्jñeyamда будет знаема.
तस्मान्tasmānПотому
नnaне
देव्याdevyāс деви
सहsahaвместе
लक्ष्म्य्lakṣmyЛакшми
आदीनाम्ādīnāmи прочих
ऐक्यम्aikyamединство, —
श्रीśrīшри
रामrāma«Рама-
तापनीtāpanīтапани»,
श्रीśrīшри
गोपालgopāla«Гопала-
तापन्य्tāpanyтапани»
आदौādauи прочих
तासांtāsāṁих
स्वरूपsvarūpaсвоеобразием
भूतत्वेनbhūtatvenaставшими
कथनात्kathanātсказанностью.
श्रीśrīШри
राधिकायाश्rādhikāyāśРадхики
चcaже —
यामलेyāmaleв «Ямале»,
पूर्वोदाहृतpūrvodāhṛtaпрежде приведённых
पद्यpadyaстихов
त्रयानन्तरम्trayānantaramтрёх после:
भुजbhuja«рук
द्वयdvayaдвух
युतःyutaḥимеющий
कृष्णोkṛṣṇoКришна,
नnaне
कदाचिच्kadācicкогда-либо
चतुर्caturчетырёх-
भुजःbhujaḥрукий;
गोप्यैकयाgopyaikayāпастушкою одной
युतस्yutasсопровождаемый,
तत्रtatraтам
परिक्रीडतिparikrīḍatiиграет
सर्वदाsarvadāвсегда»
इतिitiтак.
अत्रatraЗдесь,
वृन्दावनvṛndāvanaВриндаван
विषयकviṣayakaпредметом имеющей,
तत्tatс нею
सहितsahitaвместе
सर्वदाsarvadāвсегда
क्रीडित्वkrīḍitvaигры
लिङ्गावगतेनliṅgāvagatenaпризнаком постигаемою
परस्पराव्यभिचारेणparasparāvyabhicāreṇaвзаимною неотлучностью, —
स्वरूपsvarūpaсвоеобразия
शक्तित्वम्śaktitvamсилою бытие.
यत्yatЧто
तुtuже
मात्स्येmātsyeв «Матсье»
देव्याdevyāдеви
दक्षंdakṣaṁк Дакше
प्रतिpratiобращённое —
रुक्मिणीrukmiṇī«Рукмини
द्वारवत्यांdvāravatyāṁв Дваравати
तुtuже,
राधाrādhāРадха —
वृन्दावनेvṛndāvaneво Вриндаване
वनेvaneлесу,
देवकीdevakīДеваки —
मथुरायांmathurāyāṁв Матхуре
तुtuже,
पातालेpātāleв Патале —
परमेश्वरीparameśvarīПарамешвари;
चित्रकुटेcitrakuṭeв Читракуте
यथाyathāкак
सीताsītāСита,
विन्ध्येvindhyeв Виндхье
चcaже —
विन्ध्यvindhyaВиндхьи
वासिनीvāsinīобитательница»
इत्य्ityтак
आदिनाādināи прочим —
स्वरूपsvarūpaсвоеобразия
शक्तिśaktiсилы
व्यूहvyūhaразряда —
रुक्मिणीrukmiṇīРукмини,
राधाrādhāРадхи,
देवकीdevakīДеваки,
सीतानांsītānāṁСиты —
मायांशmāyāṁśaмайи части
रूपेणrūpeṇaобликом
स्वेनsvenaс собою
सहाभेदsahābhedaвместе неразличия
कथनंkathanaṁсказание, —
तत्tatто
खलुkhaluведь
यथाyathāкак
देवेन्द्रःdevendraḥИндра богов
प्रतर्दनंpratardanaṁк Пратардане
प्रतिpratiобращённое
प्राणोऽस्मिprāṇo'smi«прана есмь я,
प्रज्ञात्माprajñātmāсознания сущность»
इत्य्ityтак
आदिकम्ādikamи прочее.
यथाyathāКак
वाvāже,
वामदेवश्vāmadevaś«Вамадевою
चाहंcāhaṁи я
मनुर्manurМану
अभवंabhavaṁбыл
सूर्यश्sūryaśи солнцем
चcaже»
इत्य्ityтак
आदिकंādikaṁи прочее —
परमात्मनाparamātmanāс Параматмою
सहाभेदंsahābhedaṁнеразличие
मत्वावादीतिmatvāvādītiпомыслив, сказал — так.
नna«Не
वक्तुर्vakturговорящего
उपदेशाद्upadeśādнаставлением»
इतिitiтак
वेदान्तvedāntaв «Веданта-
सूत्रेषुsūtreṣuсутрах»,
शास्त्रśāstra«шастры
दृष्ट्याdṛṣṭyāвзглядом
तूपदेशोtūpadeśoже наставление,
वामvāmaВама-
देववत्devavatдеве подобно»
इतिitiтак —
अनेनanenaэтим
विचारितम्vicāritamрассмотрено;
तद्वद्tadvadтому подобно
इहापीतिihāpītiздесь также — так
गम्यतेgamyateпостигается.
शास्त्रंśāstraṁШастра
खलुkhaluведь
चतुर्धाcaturdhāчетверояко
परावरयोर्parāvarayorвысшего и низшего
अभेदंabhedaṁнеразличие
दर्शयतिdarśayatiпоказывает.
यथाyathāКак
तत्tat«то
त्वम्tvamты
असिasiеси»
इतिitiтак —
परमात्मparamātmaПараматмы,
जीवयोश्jīvayośживого
चित्citсознания
साम्येनsāmyenaодинаковостью.
यथाyathāКак
सर्वंsarvaṁ«всё
समाप्नोषिsamāpnoṣiнаполняешь,
ततोऽसिtato'siоттого ты
सर्वःsarvaḥвсё»
इत्य्ityтак —
अधिष्ठानाधिष्ठात्रोर्adhiṣṭhānādhiṣṭhātrorосновы и основателя
अभेदोपचारेणabhedopacāreṇaнеразличия перенесением.
यथाyathāКак
वाvāже,
रामोऽहम्rāmo'ham«Рама я»
इत्य्ityтак
आदिकम्ādikamи прочее —
अहङ्ग्रहोपासनेनेतिahaṅgrahopāsaneneti«я»-принятия почитанием — так.
यत्रापिyatrāpiГде также —
यथाyathāкак
स्वंsvaṁсвоё
मन्तव्यम्mantavyamда мыслится.
विशेषतःviśeṣataḥОсобенно —
श्रीśrīшри
राधायाःrādhāyāḥРадхи
स्वयंsvayaṁсамой
लक्ष्मीत्वम्lakṣmītvamЛакшмиевость.
Литературный перевод

Имена их слышатся в последней «Бхавишье», при случае Малла-двадаши, в беседе шри Кришны и Юдхиштхиры: «Узнай от меня, о владыка царей, имена пастушек по главенству: Гопали, Палика, Дханья, Вишакха, Дхьяна-ништхика, Радха, Анурадха, Сомабха, Тарака и десятая». Смысл тот, что десятая тоже носит имя Тарака. В «Сканде», в Прахлада-самхите, в величии Двараки, при упоминании озера, сотворённого Майей, словами «Шри Лалита сказала» и далее взяты эти восемь: Лалита, Шьямала, Дханья, Вишакха, Радха, Шайвья, Падма, Бхадра. А поскольку по агамам известно «Затем описаны сотнею коти», прочие следует узнавать и в миру, и в шастрах. И уже из того, что сотня коти иначе необъяснима, постигается, что они суть его великая сила.

Итак, и среди них, полных высшего сладкого состояния любви, шри Радхика полна преизбытка самой сути этого: ведь именно в ней показана вершина превосходства любви, и это будет показано в «Прити-сандарбхе». А где особенность той любви, там — как в «У кого есть беспримесная преданность Бхагавану» и далее — следуют и все иные силы, имеющие облик господства и прочего, хотя и не слишком почитаемые. Потому в шри Вриндаване сама Лакшми — именно шри Радхика.

Оттого, хотя есть и другие, имя её одной взято как владычицы Вриндавана — по намерению назвать главную. Как в «Падме», в величии Карттики, в беседе Шаунаки и Нарады: «И владычество над Вриндаваном дано ей Кришною, соседствующим с нею; в ином месте — деви, а во Вриндаване-лесу — Радха». То есть в иной, обычной стране правомочна деви, а в лесу, зовомом шри Вриндаваном, — сама шри Радхика. Так же в «Сканде»: «В Варанаси — Вишалакши, в Пурушоттаме — Вимала, в Дваравати — Рукмини, а во Вриндаване-лесу — Радха». Так же и в «Матсье».

А имена Лакшми, Ситы, Рукмини и Радхи перечислены вместе с деви лишь по общности того, что все они — силы; особенность же, как у Лакшми, следует знать и в Сите и прочих. Потому нет единства Лакшми и прочих с деви: в шри «Рама-тапани», шри «Гопала-тапани» и прочих сказано, что они суть его своеобразие. А о шри Радхике — в «Ямале», после трёх прежде приведённых стихов: «Кришна о двух руках, никогда не четырёхрукий, играет там всегда вместе с одной пастушкой». Здесь то, что она — сила его своеобразия, видно из взаимной неотлучности, постигаемой по признаку постоянной игры с нею, и именно во Вриндаване.

А сказанное деви Дакше в «Матсье» — «Рукмини в Дваравати, Радха во Вриндаване-лесу, Деваки в Матхуре, Парамешвари в Патале; как Сита в Читракуте, а в Виндхье — обитательница Виндхьи» и далее, — где она говорит о неразличии с собою, имеющей облик части майи, Рукмини, Радхи, Деваки и Ситы, принадлежащих разряду силы своеобразия, — таково же, как у Индры богов Пратардане: «Я — прана, сущность сознания» и далее. Или как «И я был Вамадевою, Ману и солнцем» и далее, сказанное в мысли о неразличии с Параматмою. Это рассмотрено в «Веданта-сутрах» — «Не по наставлению говорящего» и «Наставление же по взгляду шастры, как у Вамадевы»; так же следует понимать и здесь.

Шастра ведь показывает неразличие высшего и низшего четверояко: как «То ты еси» — по одинаковости сознания у Параматмы и живого; как «Всё наполняешь, оттого ты и есть всё» — переносом неразличия с основы на основателя; как «Рама — я» и подобное — почитанием с принятием себя за него. И где бы то ни было, следует мыслить сообразно. А особенно — Лакшмиевость самой шри Радхи.

Версия

8bcf1f491215 · опубликовано 20 сент. 2026 г., 19:59:50 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами