अथ पुरुषावतारकर्तृत्वम् आह— इति मतिर् उपकल्पिता वितृष्णा भगवति सात्वतपुङ्गवे विभूम्नि । स्वसुखम् उपगते क्वचिद् विहर्तुं प्रकृतिम् उपेयुषि यद्भवप्रवाहः ॥ टीका च—परमफलरूपां श्रीकृष्णरतिं प्रार्थयितुं प्रथमं स्वकृतम् अर्पयति—इतीति । विगतो भूमा यस्मात् तस्मिन् । यम् अपेक्ष्यान्यस्य महत्त्वं नास्तीत्य् अर्थः । तद् एव पारमैश्वर्यम् आह स्वसुखं स्वरूपभूतं परमानन्दम् उपगते प्राप्तवत्य् एव । क्वचित् कदाचिद् विहर्तुं क्रीडितुं प्रकृतिम् उपेयुषि स्वीकृतवति, न तु स्वरूपतिरोधानेन जीववत् पारतन्त्र्यम् इत्य् अर्थः । विहर्तुम् इत्य् उक्तं प्रपञ्चयति यद् यतो भवप्रवाहः सृष्टिपरम्परा भवति इत्य् एषा ॥ एवम् एव तं प्रत्युक्तं देवैर् अप्य् एकादशे—त्वत्तः पुमान् समधिगम्य ययास्य वीर्यं धत्ते महान्तम् इव गर्भम् अमोघवीर्यः इति । टीका च—त्वत्तः पुरुषो वीर्यं शक्तिं समधिगम्य प्राप्य यया मायया सह महान्तं धत्ते । कम् इव? अस्य विश्वस्य गर्भम् इव इत्य् एषा ॥ ॥
atha puruṣāvatāra-kartṛtvam āha— iti matir upakalpitā vitṛṣṇā bhagavati sātvata-puṅgave vibhūmni | sva-sukham upagate kvacid vihartuṁ prakṛtim upeyuṣi yad-bhava-pravāhaḥ || ṭīkā ca—parama-phala-rūpāṁ śrī-kṛṣṇa-ratiṁ prārthayituṁ prathamaṁ sva-kṛtam arpayati—itīti | vigato bhūmā yasmāt tasmin | yam apekṣyānyasya mahattvaṁ nāstīty arthaḥ | tad eva pāramaiśvaryam āha sva-sukhaṁ svarūpa-bhūtaṁ paramānandam upagate prāptavaty eva | kvacit kadācid vihartuṁ krīḍituṁ prakṛtim upeyuṣi svīkṛtavati, na tu svarūpa-tirodhānena jīvavat pāratantryam ity arthaḥ | vihartum ity uktaṁ prapañcayati yad yato bhava-pravāhaḥ sṛṣṭi-paramparā bhavati ity eṣā || evam eva taṁ pratyuktaṁ devair apy ekādaśe—tvattaḥ pumān samadhigamya yayāsya vīryaṁ dhatte mahāntam iva garbham amogha-vīryaḥ iti | ṭīkā ca—tvattaḥ puruṣo vīryaṁ śaktiṁ samadhigamya prāpya yayā māyayā saha mahāntaṁ dhatte | kam iva? asya viśvasya garbham iva ity eṣā || ||
Теперь он говорит, что Он — творец Пуруша-нисшествий: «Так приготовлена мысль, без жажды, в Бхагаване, быке сатватов, безмерном, обретшем Своё счастье, где-то принявшем пракрити, чтобы поиграть, — от кого поток бытия».
И тика: «Чтобы испросить влюблённость в шри Кришну, что есть высший плод, он сперва подносит своё сделанное: „так“. „Безмерный“ — тот, в ком уходит всякая безмерность: то есть тот, по сравнению с кем у другого нет величия. О том же, высшем владычестве, он говорит: „обретшем Своё счастье“ — уже обретшем высшее блаженство, что есть Его собственный облик. „Где-то“ — когда-то; „поиграть“ — играть; „принявшем пракрити“ — принявшем, а не подпавшем под власть, как существо, с сокрытием своего облика. Сказанное „поиграть“ он развёртывает: „от кого“ бывает „поток бытия“, то есть череда творений».
Так же сказано Ему и богами в одиннадцатой: «От Тебя человек, обретя мощь, держит ею этой вселенной махат, как зародыш, — чья мощь небесплодна». И тика: «От Тебя Пуруша, обретя мощь, то есть силу, которою, вместе с майей, держит махат. Как кого? Как зародыш этой вселенной».
1659eb4e8674 · опубликовано 20 сент. 2026 г., 19:59:50 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Принятие пракрити названо игрою, а не нуждою: в Нём счастье уже есть.
И разница с существом проведена одним словом: то подпадает под власть, Он принимает.