Шат-сандарбха
Сандарбха четвёртая. Кришна: кто источник4.108Джива Госвами
501 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 4.108
॥
Деванагари

तेने धीरा अपि यन्ति ब्रह्मविद उत्क्रम्य स्वर्गलोकम् इतो विमुक्ताः इति श्रुत्यनुसारेण स्वर्गशब्देनाप्य् आह— यातुधान्य् अपि सा स्वर्गम् आप जननीगतिम् इति । अत्र जननीगतिम् इति विशेषणेन लोकान्तरं निरस्तम् । तत्प्रकरण एव तदादीनां बहुशो गत्यन्तरनिषेधात् । सद्वेषाद् इव पूतनापि सकुला त्वाम् एव देवापिता इत्य् अत्र साक्षात् तत्प्राप्तिनिर्धारणाच् च । तथा च केनोपनिषदि दृश्यते—केनेषितं मनः पतति प्राणस्य प्राणम् उत चक्षुषश् चक्षुर् अतिमुच्य धीराः प्रेत्यास्माल् लोकाद् अमृता भवन्ति इत्य् उपक्रम्य, तद् एव ब्रह्म त्वं विद्धि इति मध्ये प्रोच्य, अमृतत्वं हि विदन्ते , सत्यम् आयतनं , यो वा एताम् एवम् उपनिषदं वेदापहत्य पाप्मानम् अनन्ते स्वर्गे लोके प्रतिष्ठति इति उपसंहृतम् । ततः को वासुदेवः? किं तद्वनं? को वा स्वर्गः? किं तद् ब्रह्म? इत्य् अपेक्षायाम्, पुरुषो ह वै नारायणः इत्य् उपक्रम्य, पुनश् चाभ्यासेन न् इत्यो देव एको नारायणः इत्य् उक्त्वा नारायणोपासकस्य च स्तुतिं कृत्वा, तद् ब्रह्म नारायण एवेतिव्यज्य स्वर्गं प्रतिपादयितुं वैकुण्ठं वनलोकं गमिष्यति तद् इदं पुरम् इदं पुण्डरीकं विज्ञानघनं तस्मात् तद् इहावभासम् इति वनलोकाकारस्य वैकुण्ठस्यानन्दात्मकत्वं प्रतिपाद्य, स च तदधिष्ठाता नारायणः कृष्ण एव इत्य् उपसंहरति ब्रह्मण्यो देवकीपुत्रःइति । ॥

Транслитерация (IAST)

tene dhīrā api yanti brahma-vida utkramya svarga-lokam ito vimuktāḥ iti śruty-anusāreṇa svarga-śabdenāpy āha— yātu-dhāny api sā svargam āpa jananī-gatim iti | atra jananī-gatim iti viśeṣaṇena lokāntaraṁ nirastam | tat-prakaraṇa eva tadādīnāṁ bahuśo gaty-antara-niṣedhāt | sad-veṣād iva pūtanāpi sakulā tvām eva devāpitā ity atra sākṣāt tat-prāpti-nirdhāraṇāc ca | tathā ca kenopaniṣadi dṛśyate—keneṣitaṁ manaḥ patati prāṇasya prāṇam uta cakṣuṣaś cakṣur atimucya dhīrāḥ pretyāsmāl lokād amṛtā bhavanti ity upakramya, tad eva brahma tvaṁ viddhi iti madhye procya, amṛtatvaṁ hi vidante , satyam āyatanaṁ , yo vā etām evam upaniṣadaṁ vedāpahatya pāpmānam anante svarge loke pratiṣṭhati iti upasaṁhṛtam | tataḥ ko vāsudevaḥ? kiṁ tad-vanaṁ? ko vā svargaḥ? kiṁ tad brahma? ity apekṣāyām, puruṣo ha vai nārāyaṇaḥ ity upakramya, punaś cābhyāsena n ityo deva eko nārāyaṇaḥ ity uktvā nārāyaṇopāsakasya ca stutiṁ kṛtvā, tad brahma nārāyaṇa evetivyajya svargaṁ pratipādayituṁ vaikuṇṭhaṁ vana-lokaṁ gamiṣyati tad idaṁ puram idaṁ puṇḍarīkaṁ vijñāna-ghanaṁ tasmāt tad ihāvabhāsam iti vana-lokākārasya vaikuṇṭhasyānandātmakatvaṁ pratipādya, sa ca tad-adhiṣṭhātā nārāyaṇaḥ kṛṣṇa eva ity upasaṁharati brahmaṇyo devakī-putraḥiti | ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
तेनेtene«им
धीराdhīrāстойкие
अपिapiи
यन्तिyantiидут,
ब्रह्मbrahmaБрахмана
विदvidaзнающие,
उत्क्रम्यutkramyaпревзойдя
स्वर्गsvargaнебесный
लोकम्lokamмир,
इतोitoотсюда
विमुक्ताःvimuktāḥосвобождённые»
इतिitiтак
श्रुत्य्śrutyшрути
अनुसारेणanusāreṇaследованием,
स्वर्गsvarga«небо»
शब्देनाप्य्śabdenāpyи словом
आहāhaназывает:
यातुyātu«ятудхани
धान्य्dhānyтоже,
अपिapiи,
साsāона
स्वर्गम्svargamнеба
आपāpaдостигла —
जननीjananīматери
गतिम्gatimпути»
इतिitiтак
अत्रatraздесь
जननीjananī«матери
गतिम्gatimпути»
इतिitiтак
विशेषणेनviśeṣaṇenaопределением
लोकान्तरंlokāntaraṁиной мир
निरस्तम्nirastamотвергнут
तत्tatтой
प्रकरणprakaraṇaсвязи речи
एवevaименно
तदादीनांtadādīnāṁу той и прочих
बहुशोbahuśoмногократно
गत्य्gatyиного
अन्तरantaraпути
निषेधात्niṣedhātотвержением;
सद्sad«благого
वेषाद्veṣādвида
इवivaкак бы,
पूतनापिpūtanāpiи Путана,
सकुलाsakulāс роднёю,
त्वाम्tvāmтебя
एवevaименно
देवापिताdevāpitāбогом обретшая»
इत्य्ityтак
अत्रatraздесь
साक्षात्sākṣātвоочию
तत्tatтого
प्राप्तिprāptiобретения
निर्धारणाच्nirdhāraṇācустановленностью
चcaи
तथाtathāтак
चcaи
केनोपनिषदिkenopaniṣadiв «Кена-упанишаде»
दृश्यतेdṛśyateвидится:
केनेषितंkeneṣitaṁ«кем побуждаем
मनःmanaḥум
पततिpatatiустремляется,
प्राणस्यprāṇasyaдыхания
प्राणम्prāṇamдыхание,
उतutaа также
चक्षुषश्cakṣuṣaśглаза
चक्षुर्cakṣurглаз, —
अतिमुच्यatimucyaпревзойдя,
धीराःdhīrāḥстойкие,
प्रेत्यास्माल्pretyāsmālуйдя из этого
लोकाद्lokādмира,
अमृताamṛtāбессмертными
भवन्तिbhavantiстановятся»
इत्य्ityтак
उपक्रम्यupakramyaначав,
तद्tad«то
एवevaименно
ब्रह्मbrahmaБрахманом
त्वंtvaṁты
विद्धिviddhiзнай»
इतिitiтак
मध्येmadhyeв середине
प्रोच्यprocyaсказав,
अमृतत्वंamṛtatvaṁ«бессмертия
हिhiведь
विदन्तेvidanteдостигают»,
सत्यम्satyam«истина —
आयतनंāyatanaṁобитель»,
योyo«кто
वाvāже
एताम्etāmэту
एवम्evamтак
उपनिषदंupaniṣadaṁупанишаду
वेदापहत्यvedāpahatyaзнает, уничтожив
पाप्मानम्pāpmānamгрех,
अनन्तेananteв бесконечном
स्वर्गेsvargeнебесном
लोकेlokeмире
प्रतिष्ठतिpratiṣṭhatiутверждается»
इतिitiтак
उपसंहृतम्upasaṁhṛtamзаключено
ततःtataḥпотому:
कोkoкто
वासुदेवःvāsudevaḥВасудева?
किंkiṁчто
तद्tadтот
वनंvanaṁлес?
कोkoкто
वाvāили
स्वर्गःsvargaḥнебо?
किंkiṁчто
तद्tadтот
ब्रह्मbrahmaБрахман? —
इत्य्ityтак,
अपेक्षायाम्apekṣāyāmпри ожидании,
पुरुषोpuruṣo«Человек
हhaведь
वैvaiименно —
नारायणःnārāyaṇaḥНараяна»
इत्य्ityтак
उपक्रम्यupakramyaначав,
पुनश्punaśснова
चाभ्यासेनcābhyāsenaи повторением,
न्nвеч-
इत्योityoный
देवdevaбог
एकोekoодин —
नारायणःnārāyaṇaḥ«Нараяна»
इत्य्ityтак
उक्त्वाuktvāсказав
नारायणोपासकस्यnārāyaṇopāsakasyaНараяны почитателя
चcaи
स्तुतिंstutiṁхвалу
कृत्वाkṛtvāсовершив,
तद्tad«тот
ब्रह्मbrahmaБрахман —
नारायणnārāyaṇaНараяна
एवेतिevetiименно» — так
व्यज्यvyajyaявив,
स्वर्गंsvargaṁ«небо»
प्रतिपादयितुंpratipādayituṁчтобы донести:
वैकुण्ठंvaikuṇṭhaṁ«Вайкунтху,
वनvanaлесной
लोकंlokaṁмир,
गमिष्यतिgamiṣyatiпойдёт;
तद्tadтот
इदंidaṁэтот
पुरम्puramгород,
इदंidaṁэтот
पुण्डरीकंpuṇḍarīkaṁлотос,
विज्ञानvijñānaзнания
घनंghanaṁсгусток;
तस्मात्tasmātпотому
तद्tadто
इहावभासम्ihāvabhāsamздесь сияние»
इतिitiтак —
वनvanaлеса
लोकाकारस्यlokākārasyaмира облик имеющей
वैकुण्ठस्यानन्दात्मकत्वंvaikuṇṭhasyānandātmakatvaṁВайкунтхи радостью природы имение
प्रतिपाद्यpratipādyaдонеся,
सsa«он
चcaи
तद्tadеё
अधिष्ठाताadhiṣṭhātāправитель,
नारायणःnārāyaṇaḥНараяна, —
कृष्णkṛṣṇaКришна
एवevaименно»
इत्य्ityтак
उपसंहरतिupasaṁharatiзаключает:
ब्रह्मण्योbrahmaṇyo«брахманам преданный
देवकीdevakīДеваки
पुत्रःputraḥсын»
इतिitiтак
Литературный перевод

По шрути «Им и стойкие идут, знающие Брахмана, превзойдя небесный мир, отсюда освобождённые», он называет этот мир и словом «небо»: «И ятудхани та достигла неба — пути матери». Здесь определением «пути матери» отвергнут иной мир: ведь в той самой связи речи иной путь у неё и прочих отвергается многократно, да и в «Как бы по благому виду и Путана с роднёю обрела богом именно тебя» прямо установлено, что обретён Он воочию.

Так и в «Кена-упанишаде» видно: начав с «Кем побуждаем устремляется ум, дыхание дыхания и глаз глаза? — превзойдя это, стойкие, уйдя из этого мира, становятся бессмертными», сказав в середине «то и знай Брахманом», она заключает: «бессмертия ведь достигают», «истина — обитель», «кто же знает эту упанишаду так, тот, уничтожив грех, утверждается в бесконечном небесном мире».

И тогда, при ожидании: кто такой Васудева? что за лес? что за небо? что за Брахман? — начав с «Человек ведь и есть Нараяна» и снова, повторением, сказав «вечный бог один — Нараяна», и восхвалив почитателя Нараяны, она являет: «тот Брахман — именно Нараяна». А чтобы донести «небо», она доносит, что Вайкунтха, имеющая облик лесного мира, есть сама радость: «пойдёт на Вайкунтху, в лесной мир; тот город — этот лотос, сгусток знания; потому и сияние его здесь». И заключает, что её правитель Нараяна — именно Кришна: «брахманам преданный сын Деваки».

Версия

98553f6ed100 · опубликовано 20 сент. 2026 г., 19:59:50 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами