Шат-сандарбха
Сандарбха четвёртая. Кришна: кто источник4.29.7Джива Госвами
409 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 4.29.7
॥
Деванагари

अतः श्रीभागवतमते तयोर् जन्मत्रयनियमश् च श्रीकृष्णाद् एव मोक्षः सम्भवेद् इत्य् अपेक्षयैवेति ज्ञेयम् । अत एव श्रीनारदेनापि तम् उद्दिश्यैवोक्तम् वैरेण यं नृपतयः इत्य् आदि । सर्वेषां मुक्तिदत्वं च तस्य कृष्णस्य निजप्रभावातिशयेन यथा कथञ्चित् स्मर्तृचित्ताकर्षणातिशयस्वभावात् । अन्यत्र तु तथा स्वभावो नास्तीति नास्ति मुक्तिदत्वम् । अत एव वेणस्यापि विष्णुद्वेषिणस् तद्वद् आवेशाभावात् मुक्त्यभाव इति । अतएवोक्तं—तस्मात् केनाप्य् उपायेन मनः कृष्णे निवेशयेत् इति । तस्माद् अस्त्य् एव सर्वतोऽप्य् आश्चर्यतमा शक्तिः श्रीकृष्णस्य इति सिद्धम् । तद् एवं विरोधपरिहारेण विरुद्धार्थानाम् अप्य् अर्थानुकूल्येन श्रीकृष्णस्य स्वयं भगवत्त्वम् एव दृढीकृतम् । तत्र च वेदान्तसूत्रादाव् अप्य् एकस्य महावाक्यस्य नानावाक्यविरोधपरिहारेणैव स्थापनीया दर्शनान् नाप्य् अत्रैवेदृशम् इत्य् अश्रद्धेयम् । वाक्यानां दुर्बलबलित्वम् एव विचारणीयम्, न तु बह्वल्पता । दृश्यते च लोके एकेनापि युद्धे सहस्रपराजय इति । एवं च बहुव्विरोधपरिहारेणैव स्वस्मिन् श्रीकृष्णाख्ये परब्रह्मणि सर्ववेदाभिधेयत्वम् आह— किं विधत्ते किम् आचष्टे किम् अनूद्य विकल्पयेत् । इत्य् अस्या हृदयं लोके नान्यो मद् वेद कश्चन ॥ मां विधत्तेऽभिधत्ते मां विकल्प्यापोह्यते त्व् अहम् । एतावान् सर्ववेदार्थः शब्द आस्थाय मां भिदाम् ॥ इति । विकल्प्य विविधं कल्पयित्वा अपोह्यते, तत्तन्निषेधेन सिद्धान्त्यते यत् तद् अहं श्रीकृष्णलक्षणं वस्त्व् इति ॥

Транслитерация (IAST)

ataḥ śrī-bhāgavata-mate tayor janma-traya-niyamaś ca śrī-kṛṣṇād eva mokṣaḥ sambhaved ity apekṣayaiveti jñeyam | ata eva śrī-nāradenāpi tam uddiśyaivoktam vaireṇa yaṁ nṛpatayaḥ ity ādi | sarveṣāṁ muktidatvaṁ ca tasya kṛṣṇasya nija-prabhāvātiśayena yathā kathañcit smartṛ-cittākarṣaṇātiśaya-svabhāvāt | anyatra tu tathā svabhāvo nāstīti nāsti muktidatvam | ata eva veṇasyāpi viṣṇu-dveṣiṇas tadvad āveśābhāvāt mukty-abhāva iti | ataevoktaṁ—tasmāt kenāpy upāyena manaḥ kṛṣṇe niveśayet iti | tasmād asty eva sarvato'py āścaryatamā śaktiḥ śrī-kṛṣṇasya iti siddham | tad evaṁ virodha-parihāreṇa viruddhārthānām apy arthānukūlyena śrī-kṛṣṇasya svayaṁ bhagavattvam eva dṛḍhīkṛtam | tatra ca vedānta-sūtrādāv apy ekasya mahā-vākyasya nānā-vākya-virodha-parihāreṇaiva sthāpanīyā darśanān nāpy atraivedṛśam ity aśraddheyam | vākyānāṁ durbala-balitvam eva vicāraṇīyam, na tu bahv-alpatā | dṛśyate ca loke ekenāpi yuddhe sahasra-parājaya iti | evaṁ ca bahuv-virodha-parihāreṇaiva svasmin śrī-kṛṣṇākhye para-brahmaṇi sarva-vedābhidheyatvam āha— kiṁ vidhatte kim ācaṣṭe kim anūdya vikalpayet | ity asyā hṛdayaṁ loke nānyo mad veda kaścana || māṁ vidhatte'bhidhatte māṁ vikalpyāpohyate tv aham | etāvān sarva-vedārthaḥ śabda āsthāya māṁ bhidām || iti | vikalpya vividhaṁ kalpayitvā apohyate, tat-tan-niṣedhena siddhāntyate yat tad ahaṁ śrī-kṛṣṇa-lakṣaṇaṁ vastv iti ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
अतःataḥпотому
श्रीśrīшри
भागवतbhāgavata«Бхагаватам»
मतेmateпри мнении
तयोर्tayorу них двоих
जन्मjanmaрождений
त्रयtrayaтрёх
नियमश्niyamaśправило
चcaи
श्रीśrīшри
कृष्णाद्kṛṣṇādот Кришны
एवevaименно
मोक्षःmokṣaḥосвобождение
सम्भवेद्sambhavedвозможно —
इत्य्ityтак
अपेक्षयैवेतिapekṣayaivetiсоотнесением именно — так
ज्ञेयम्jñeyamдолжно знать
अतataпотому
एवevaименно
श्रीśrīшри
नारदेनापिnāradenāpiНарадою и,
तम्tamего
उद्दिश्यैवोक्तम्uddiśyaivoktamобозначив именно, сказано:
वैरेणvaireṇa«враждою
यंyaṁкого
नृपतयःnṛpatayaḥцари»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее
सर्वेषांsarveṣāṁу всех
मुक्तिदत्वंmuktidatvaṁосвобождение дающим бытие
चcaи
तस्यtasyaу того
कृष्णस्यkṛṣṇasyaКришны —
निजnijaсвоей
प्रभावातिशयेनprabhāvātiśayenaмощи избытком,
यथाyathāкак
कथञ्चित्kathañcitкак-нибудь
स्मर्तृsmartṛпомнящего
चित्ताकर्षणातिशयcittākarṣaṇātiśayaсердца привлечения избытком
स्वभावात्svabhāvātприродою
अन्यत्रanyatraв ином месте
तुtuже
तथाtathāтакая
स्वभावोsvabhāvoприрода
नास्तीतिnāstītiне есть — так,
नास्तिnāstiне есть
मुक्तिदत्वम्muktidatvamосвобождение дающим бытие
अतataпотому
एवevaименно
वेणस्यापिveṇasyāpiи у Вены,
विष्णुviṣṇuВишну
द्वेषिणस्dveṣiṇasненавистника,
तद्वद्tadvadтому подобно
आवेशाभावात्āveśābhāvātвхождения отсутствием
मुक्त्य्muktyосвобождения
अभावabhāvaотсутствие —
इतिitiтак
अतएवोक्तंataevoktaṁпотому именно сказано:
तस्मात्tasmāt«потому
केनाप्य्kenāpyкаким-нибудь
उपायेनupāyenaспособом
मनःmanaḥум
कृष्णेkṛṣṇeв Кришне
निवेशयेत्niveśayetда утвердит»
इतिitiтак
तस्माद्tasmādпотому
अस्त्य्astyесть
एवevaименно
सर्वतोऽप्य्sarvato'pyи всего
आश्चर्यतमाāścaryatamāудивительнейшая
शक्तिःśaktiḥсила
श्रीśrīу шри
कृष्णस्यkṛṣṇasyaКришны —
इतिitiтак
सिद्धम्siddhamдостигнуто
तद्tadто
एवंevaṁтак,
विरोधvirodhaпротиворечия
परिहारेणparihāreṇaустранением,
विरुद्धार्थानाम्viruddhārthānāmу противоречивых смыслов
अप्य्apyи
अर्थानुकूल्येनarthānukūlyenaсмысла сообразностью,
श्रीśrīу шри
कृष्णस्यkṛṣṇasyaКришны
स्वयंsvayaṁсамим
भगवत्त्वम्bhagavattvamБхагаваном бытие
एवevaименно
दृढीकृतम्dṛḍhīkṛtamукреплено
तत्रtatraтам
चcaи,
वेदान्तvedāntaв «Веданта-
सूत्रादाव्sūtrādāvсутре» и прочем
अप्य्apyи
एकस्यekasyaу одного
महाmahāвеликого
वाक्यस्यvākyasyaречения
नानाnānāмногих
वाक्यvākyaречений
विरोधvirodhaпротиворечия
परिहारेणैवparihāreṇaivaустранением именно
स्थापनीयाsthāpanīyāустановимость
दर्शनान्darśanānвидением, —
नाप्य्nāpyи не
अत्रैवेदृशम्atraivedṛśamздесь именно таково —
इत्य्ityтак
अश्रद्धेयम्aśraddheyamне должно не верить
वाक्यानांvākyānāṁу речений
दुर्बलdurbalaслабость
बलित्वम्balitvamи сила
एवevaименно
विचारणीयम्vicāraṇīyamдолжны обдумываться,
नnaне
तुtuже
बह्व्bahvмножество
अल्पताalpatāи малость
दृश्यतेdṛśyateвидится
चcaи
लोकेlokeв мире:
एकेनापिekenāpiи одним
युद्धेyuddheв битве
सहस्रsahasraтысячи
पराजयparājayaпоражение —
इतिitiтак
एवंevaṁтак
चcaи,
बहुव्bahuvмногих
विरोधvirodhaпротиворечий
परिहारेणैवparihāreṇaivaустранением именно,
स्वस्मिन्svasminв Себе,
श्रीśrīшри
कृष्णाख्येkṛṣṇākhyeКришною именуемом
परparaвысшем
ब्रह्मणिbrahmaṇiБрахмане,
सर्वsarvaвсех
वेदाभिधेयत्वम्vedābhidheyatvamВед называемым бытие
आहāhaговорит:
किंkiṁ«что
विधत्तेvidhatteпредписывает,
किम्kimчто
आचष्टेācaṣṭeвозвещает,
किम्kimчто,
अनूद्यanūdyaпересказав,
विकल्पयेत्vikalpayetизмышляет? —
इत्य्ityтак
अस्याasyāу неё
हृदयंhṛdayaṁсердце
लोकेlokeв мире
नान्योnānyoне иной
मद्madМеня
वेदvedaзнает
कश्चनkaścanaкто-либо;
मांmāṁМеня
विधत्तेऽभिधत्तेvidhatte'bhidhatteпредписывает, называет;
मांmāṁМеня
विकल्प्यापोह्यतेvikalpyāpohyateизмыслив, отвергает;
त्व्tvже
अहम्ahamя —
एतावान्etāvānтаков
सर्वsarvaвсех
वेदार्थःvedārthaḥВед смысл;
शब्दśabdaслово
आस्थायāsthāyaприняв,
मांmāṁна Меня
भिदाम्bhidāmразличие»
इतिitiтак
विकल्प्यvikalpya«измыслив» —
विविधंvividhaṁразнообразно
कल्पयित्वाkalpayitvāизмыслив,
अपोह्यतेapohyate«отвергается»,
तत्tatто,
तन्tanто
निषेधेनniṣedhenaотвержением
सिद्धान्त्यतेsiddhāntyateвыводится,
यत्yatчто
तद्tadто —
अहंahaṁ«я»,
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришны
लक्षणंlakṣaṇaṁпризнак имеющая
वस्त्व्vastvвещь —
इतिitiтак
Литературный перевод

Потому надо знать, что и по мнению шри «Бхагаватам» правило о трёх рождениях тех двоих дано по соотнесению с тем, что освобождение возможно только от шри Кришны. Потому и шри Нарада, обозначая именно Его, сказал: «Кого цари враждою» и далее.

А то, что Он, Кришна, даёт освобождение всем, — от избытка Его собственной мощи: природа Его такова, что в избытке привлекает сердце помнящего, как бы тот ни помнил. В другом месте такой природы нет, — значит, нет и дарования освобождения. Потому и у Вены, ненавистника Вишну, освобождения не было: не было такого вхождения. Потому и сказано: «Потому каким угодно способом да утвердит он ум в Кришне».

Итак, доказано: у шри Кришны есть сила, удивительнейшая из всего. И так, устранением противоречия и приведением противоречивых смыслов к сообразному, укреплено, что шри Кришна — сам Бхагаван. И не надо не верить, будто здесь так не бывает: видно, что и в «Веданта-сутре» и прочем одно великое речение устанавливается именно устранением противоречия со многими речениями. Обдумывать надо слабость и силу речений, а не их множество и малость; видно ведь и в мире, что и один в битве побеждает тысячу.

И так, именно устранением многих противоречий, он говорит, что все Веды называют Его же, высшего Брахмана, именуемого шри Кришною: «„Что она предписывает, что возвещает, что, пересказав, измышляет?“ — сердца её в мире не знает никто, кроме Меня. Меня она предписывает, Меня называет; измыслив Меня, отвергает; и я — вот весь смысл Вед: приняв слово, она накладывает на Меня различие». «Измыслив», то есть измыслив разнообразно, «отвергается»: то, что выводится отвержением того и этого, — это «я», вещь, чей признак — шри Кришна.

Версия

8fd759181743 · опубликовано 20 сент. 2026 г., 19:59:50 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами