अत्रैव रमते न् इत्यं भ्रातृभिः सह राघवः ॥ इति । अतएव, यत्र यत्र हरेः स्थानं वैकुण्ठं तद् विदुर् बुधा इत्य् अनुसारेण महाभगवतः स्थानत्वात् महावैकुण्ठ एवासौ, यतो वैकुण्ठात् तस्य गरीयस्त्वं श्रूयते । यथा पातालखण्डे— एवं सप्तपुरीणां तु सर्वोत्कृष्टं च माथुरम् । श्रूयतां महिमा देवि वैकुण्ठो भुवनोत्तमः ॥ इति । अत एव तत्रैव— अहो मधुपुरी धन्या वैकुण्ठाच् च गरीयसी । इति । आदिवाराहे— मथुरायां ये वसन्ति विष्णुरूपा हि ते खलु । अज्ञानास् तान् न पश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषा ॥ इति । अथ श्रीवृन्दावनस्य प्रपञ्चातीतत्वादिकं मथुरामण्डलस्यैव तत्त्वेन सिद्धम् । यथा च श्रीगोविन्दवृन्दावनाख्यबृहद्गौतमीये तन्त्रे नारदप्रश्नस्यानन्तरं श्रीकृष्णस्योत्तरम् । तत्र प्रश्नः— किम् इदं द्वादशाभिख्यं वृन्दारण्यं विशाम्पते । श्रोतुम् इच्छामि भगवन् यदि योग्योऽस्मि मे वद ॥ अथोत्तरम्— इदं वृन्दावनं रम्यं मम धामैव केवलम् । अत्र मे पशवः पक्षिवृक्षा कीटा नरामराः । ये वसन्ति ममाधिष्ण्ये मृता यान्ति ममालयम् ॥ अत्र या गोपकन्याश् च निवसन्ति ममालये । योगिन्यस् ता मया न् इत्यं मम सेवापरायणाः ॥ पञ्चयोजनम् एवास्ति वनं मे देहरूपकम् । कालिन्दीयं सुषुम्नाख्या परमामृतवाहिनी ॥ अत्र देवाश् च भूतानि वर्तन्ते सूक्ष्मरूपतः । सर्वदेवमयश् चाहं न त्यजामि वनं क्वचित् ॥ आविर्भावस् तिरोभावो भवेन् मेऽत्र युगे युगे । तेजोमयम् इदं रम्यम् अदृश्यं चर्मचक्षुषा ॥ इति । विशेषतस् तादृगलौकिकरूपत्वभगवन्न् इत्यधामत्वे तु दिव्यकदम्बाशोकादिवृक्षादीनां हम्बारववेणुवाद्यादीनाम् अप्य् अद्यापि महाभागवतैः साक्षात्क्रियमानत्वप्रसिद्धेः । यथा वाराहे कालीयह्रदमाहात्म्ये— तत्रापि महद् आश्चर्यं पश्यन्ति पण्डिता नराः । कालीयह्रदपूर्वेण कदम्बो महितो द्रुमः । शतशाखं विशालाक्षि पुण्यं सुरभिगन्धि च । स च द्वादशमासानि मनोज्ञः शुभशीतलः । पुष्पायति विशालाक्षि प्रभासन्तो दिशो दश ॥ इति । शतानां शाखानां समाहारः शतशाखं, तद् यत्र प्रवर्तते इत्य् अर्थः । प्रभासन्तः प्रभासयन्न् इत्य् अर्थः । तत्रैव तदीयब्रह्मकुण्डमाहात्म्ये— तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि तच् छृणु त्वं वसुन्धरे । लभन्ते मनुजाः सिद्धिं मम कर्मपरायणाः ॥ तस्य तत्रोत्तरे पार्श्वेऽशोकवृक्षः सितप्रभः । वैशाखस्य तु मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशी ॥ स पुष्पति च मध्याङ्गे मम भक्तसुखावहः । न कश्चिद् अपि जानाति विना भागवतं शुचिम् ॥ इत्य् आदि । द्वादशीति द्वादश्याम् इत्य् अर्थः । सुपां सुलुग् इत्यादिनैव पूर्वसवर्णः । शुचित्वम् अत्र तदनन्यवृत्तित्वम् । अनेन पृथिव्यापि तस्य तस्य तादृशरूपं न ज्ञायते इत्य् आयातम् । अत एव तदीयतीर्थान्तरम् उद्दिश्य, यथा चादिवाराहे— कृष्णक्रीडासेतुबन्धं महापातकनाशनम् । वलभीं तत्र क्रीडार्थं कृत्वा देवो गदाधरः ॥
atraiva ramate n ityaṁ bhrātṛbhiḥ saha rāghavaḥ || iti | ataeva, yatra yatra hareḥ sthānaṁ vaikuṇṭhaṁ tad vidur budhā ity anusāreṇa mahā-bhagavataḥ sthānatvāt mahā-vaikuṇṭha evāsau, yato vaikuṇṭhāt tasya garīyastvaṁ śrūyate | yathā pātāla-khaṇḍe— evaṁ sapta-purīṇāṁ tu sarvotkṛṣṭaṁ ca māthuram | śrūyatāṁ mahimā devi vaikuṇṭho bhuvanottamaḥ || iti | ata eva tatraiva— aho madhupurī dhanyā vaikuṇṭhāc ca garīyasī | iti | ādi-vārāhe— mathurāyāṁ ye vasanti viṣṇu-rūpā hi te khalu | ajñānās tān na paśyanti paśyanti jñāna-cakṣuṣā || iti | atha śrī-vṛndāvanasya prapañcātītatvādikaṁ mathurā-maṇḍalasyaiva tattvena siddham | yathā ca śrī-govinda-vṛndāvanākhya-bṛhad-gautamīye tantre nārada-praśnasyānantaraṁ śrī-kṛṣṇasyottaram | tatra praśnaḥ— kim idaṁ dvādaśābhikhyaṁ vṛndāraṇyaṁ viśāmpate | śrotum icchāmi bhagavan yadi yogyo'smi me vada || athottaram— idaṁ vṛndāvanaṁ ramyaṁ mama dhāmaiva kevalam | atra me paśavaḥ pakṣi-vṛkṣā kīṭā narāmarāḥ | ye vasanti mamādhiṣṇye mṛtā yānti mamālayam || atra yā gopa-kanyāś ca nivasanti mamālaye | yoginyas tā mayā n ityaṁ mama sevā-parāyaṇāḥ || pañca-yojanam evāsti vanaṁ me deha-rūpakam | kālindīyaṁ suṣumnākhyā paramāmṛta-vāhinī || atra devāś ca bhūtāni vartante sūkṣma-rūpataḥ | sarva-deva-mayaś cāhaṁ na tyajāmi vanaṁ kvacit || āvirbhāvas tirobhāvo bhaven me'tra yuge yuge | tejo-mayam idaṁ ramyam adṛśyaṁ carma-cakṣuṣā || iti | viśeṣatas tādṛg-alaukika-rūpatva-bhagavan-n itya-dhāmatve tu divya-kadambāśokādi-vṛkṣādīnāṁ hambā-rava-veṇu-vādyādīnām apy adyāpi mahā-bhāgavataiḥ sākṣāt-kriyamānatva-prasiddheḥ | yathā vārāhe kālīya-hrada-māhātmye— tatrāpi mahad āścaryaṁ paśyanti paṇḍitā narāḥ | kālīya-hrada-pūrveṇa kadambo mahito drumaḥ | śata-śākhaṁ viśālākṣi puṇyaṁ surabhi-gandhi ca | sa ca dvādaśa-māsāni manojñaḥ śubha-śītalaḥ | puṣpāyati viśālākṣi prabhāsanto diśo daśa || iti | śatānāṁ śākhānāṁ samāhāraḥ śata-śākhaṁ, tad yatra pravartate ity arthaḥ | prabhāsantaḥ prabhāsayann ity arthaḥ | tatraiva tadīya-brahma-kuṇḍa-māhātmye— tatrāścaryaṁ pravakṣyāmi tac chṛṇu tvaṁ vasundhare | labhante manujāḥ siddhiṁ mama karma-parāyaṇāḥ || tasya tatrottare pārśve'śoka-vṛkṣaḥ sita-prabhaḥ | vaiśākhasya tu māsasya śukla-pakṣasya dvādaśī || sa puṣpati ca madhyāṅge mama bhakta-sukhāvahaḥ | na kaścid api jānāti vinā bhāgavataṁ śucim || ity ādi | dvādaśīti dvādaśyām ity arthaḥ | supāṁ sulug ity-ādinaiva pūrva-savarṇaḥ | śucitvam atra tad-ananya-vṛttitvam | anena pṛthivyāpi tasya tasya tādṛśa-rūpaṁ na jñāyate ity āyātam | ata eva tadīya-tīrthāntaram uddiśya, yathā cādivārāhe— kṛṣṇa-krīḍā-setu-bandhaṁ mahā-pātaka-nāśanam | valabhīṁ tatra krīḍārthaṁ kṛtvā devo gadādharaḥ ||
«…здесь и играет вечно Рагхава с братьями». Потому — по слову «где бы ни было место Хари, мудрые знают: это Вайкунтха» — она, будучи местом великого Бхагавана, и есть Маха-Вайкунтха: ведь слышно, что она весомее Вайкунтхи. Как в «Патала-кханде»: «Так из семи городов превосходнее всех — матхурский; да будет услышано величие его, Деви, — Вайкунтха, лучший из миров». Потому и там же: «О, блаженна Мадхупури, весомее самой Вайкунтхи». И в «Ади-варахе»: «Кто обитает в Матхуре, те поистине имеют облик Вишну; незнающие их не видят, а видят оком знания».
Теперь: что шри Вриндаван превосходит мир и прочее — доказано уже самою сутью округа Матхуры. Как и в великой «Гаутамии»-тантре, именуемой «Говинда-вриндавана», где после вопроса Нарады идёт ответ шри Кришны. Вопрос: «Что это за Вриндалес, именуемый двенадцатью, владыка людей? Хочу слышать, Бхагаван; если я достоин, скажи мне». А ответ: «Этот отрадный Вриндаван — единственно моя обитель. Скоты, птицы, деревья, черви, люди и бессмертные, что обитают здесь, в моём жилище, умерев, идут в мою обитель. Те дочери пастухов, что обитают здесь, в моей обители, — йогини, вечно со мною, преданные служению мне. Лес в пять йоджан — облик моего тела; эта Калинди — именуемая Сушумною, несущая высший нектар. Здесь боги и существа пребывают в тонком облике; и я, полный всех богов, никогда не оставляю этот лес. Явление и сокрытие бывают у меня здесь из юги в югу; он полон света, отраден и невидим для ока во плоти».
А особо о таком неземном облике и о том, что это вечная обитель Бхагавана, говорит то, что божественные кадамбы, ашоки и прочие деревья, мычание, игра флейты и прочее и поныне, как известно, переживаются великими бхагаватами воочию. Как в «Варахе», в величии заводи Калии: «Там же учёные люди видят великое диво: к востоку от заводи Калии — чтимое дерево кадамба, стоветвистое, широкоокая, благое и благоуханное; и двенадцать месяцев оно, приятное уму, благо-прохладное, цветёт, широкоокая, озаряя десять сторон». Собрание сотни ветвей — «стоветвистое», то есть то, где такое бывает; «озаряя» значит озаряющее.
Там же, в величии тамошней Брахма-кунды: «Там поведаю диво, слушай его, Васундхара: люди, преданные делам моим, обретают совершенство. С северной её стороны — дерево ашока с белым сиянием; в двенадцатый день светлой половины месяца вайшакхи оно цветёт посередине, неся счастье моим преданным; и никто того не знает, кроме чистого бхагаваты» и далее. «Двенадцатый» значит «в двенадцатый»; тут по правилу «у падежных окончаний бывает благое выпадение» остаётся звук, однородный предыдущему. «Чистота» здесь — то, что он ничем иным не занят. Отсюда выходит, что такой облик того и этого не познаётся даже землёю.
Потому же — об иной тамошней переправе, как в «Ади-варахе»: «Мост игр Кришны, запруду, уничтожающую великие грехи, — навес сотворив там для игры, бог-палиценосец…»
6de65c83fd7b · опубликовано 20 сент. 2026 г., 19:59:50 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Дерево цветёт двенадцать месяцев, и видит это не всякий учёный, а чистый: примета здесь не в дереве, а в глазах.