ननु तथाप्य् अस्माकं विरह एव सर्वोपमर्दकः स्फुरति, किं कुर्मः? इत्य् आशङ्क्य, हन्त यदि मद्वियोगिताभिमानिमनोवृत्तिं कथम् अपि रोद्धुं शक्नुथ, तदा स्वत एव न् इत्यसंयोगित्वम् उदेष्यतीत्य् एवम् उपदेशेन वक्तुं योगशास्त्रप्रक्रियाम् आह द्वाभ्याम्— येनेन्द्रियार्थान् ध्यायेत मृषा स्वप्नवद् उत्थितः । तन् निरुन्ध्याद् इन्द्रियाणि विनिद्रः प्रत्यपद्यत ॥ उत्थितः पुमान् यथा मिथ्याभूतम् एव स्वप्नं ध्यायति, एवं बाधितान् अपि इन्द्रियार्थान् शब्दादीन् येन मनसा ध्यायेत चिन्तयेत्, ध्यायंश् च येन इन्द्रियानि प्रत्यपद्यत प्राप, तन् मनो विनिद्रोऽनलसः सन् निरुन्ध्यान् नियच्छेद् इति । यद्यपि स्वप्नादिवत् तद्विरहस् तासु नाज्ञानाध्यस्तः, प्रकटलीलायां तस्याप्राप्तेस् तासाम् एवानुभवसिद्धत्वात्, तथाप्य् अप्रकटलीलायां न् इत्यसंयोगम् अनुसन्धापयितुं तस्य तादृशत्वेनैवोपदेशो भगवता योग्य इति तथोक्तम् । एकांशेऽपि संयोगे वियोगो नास्त्य् एवेति वा ।
nanu tathāpy asmākaṁ viraha eva sarvopamardakaḥ sphurati, kiṁ kurmaḥ? ity āśaṅkya, hanta yadi mad-viyogitābhimāni-mano-vṛttiṁ katham api roddhuṁ śaknutha, tadā svata eva n itya-saṁyogitvam udeṣyatīty evam upadeśena vaktuṁ yoga-śāstra-prakriyām āha dvābhyām— yenendriyārthān dhyāyeta mṛṣā svapnavad utthitaḥ | tan nirundhyād indriyāṇi vinidraḥ pratyapadyata || utthitaḥ pumān yathā mithyā-bhūtam eva svapnaṁ dhyāyati, evaṁ bādhitān api indriyārthān śabdādīn yena manasā dhyāyeta cintayet, dhyāyaṁś ca yena indriyāni pratyapadyata prāpa, tan mano vinidro'nalasaḥ san nirundhyān niyacched iti | yadyapi svapnādivat tad-virahas tāsu nājñānādhyastaḥ, prakaṭa-līlāyāṁ tasyāprāptes tāsām evānubhava-siddhatvāt, tathāpy aprakaṭa-līlāyāṁ n itya-saṁyogam anusandhāpayituṁ tasya tādṛśatvenaivopadeśo bhagavatā yogya iti tathoktam | ekāṁśe'pi saṁyoge viyogo nāsty eveti vā |
«Но всё же у нас вспыхивает именно разлука, всё собою сокрушающая, — что нам делать?» — на это сомнение, чтобы сказать: «Увы, если сумеете как-нибудь пресечь то состояние ума, которое сознаёт разлучённость со мною, тогда сама собою взойдёт постоянная соединённость», — он приводит двумя стихами приём йога-шастры: «Чем созерцал бы предметы чувств, ложные, как сон для проснувшегося, — то да пресечёт; чем бодрый обрёл чувства».
Как проснувшийся человек созерцает сон, который уже стал ложным, так умом созерцает, то есть помышляет, предметы чувств — звук и прочее, — хотя они уже отменены; и тем же умом, созерцая, он обрёл, то есть достиг, чувств. Этот ум, будучи бодрым, то есть не поддавшись нерадивости, да пресечёт, то есть обуздает.
Хотя разлука с ним не наложена на них неведением, как сон и прочее, — ведь она установлена самим их переживанием того, что в явленной игре его нет, — всё же наставление такого рода подобает Бхагавану: им он даёт связать с неявленной игрой постоянное соединение. Потому так и сказано. Или же: раз соединение есть хотя бы одною частью, разлуки нет вовсе.
e4185f11ee2a · опубликовано 20 сент. 2026 г., 19:59:50 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Совет обращён не к чувствам, а к мысли о разлуке: пресекается не тоска по Нему, а убеждение, что Его нет рядом.