तद् एतदागमनं दन्तवक्रवधानन्तरम् एव श्रीभागवतसम्मतं, यतः ज्ञातीन् वो द्रष्टुम् एष्यामो विधाय सुहृदां सुखम् इति कंसवधान्ते— अपि स्मरथ नः सख्यः स्वानाम् अर्थचिकीर्षया । गतांश् चिरायिताञ् छत्रुपक्षक्षपणचेतसः ॥ इति कुरुक्षेत्रयात्रायां च श्रीभगवद्वाक्येन तदनागमने दन्तवक्रवधान्तं तच्छत्रुपक्षक्षपणलक्षणं सुखदानम् एवापेक्षितम् आसीत् । तद् एवं मासद्वयं प्रकटं क्रीडित्वा, श्रीकृष्णोऽपि तान् आत्मविरहार्तिभयपीडितान् अवधाय, पुनर् एव माभूद् इति भूभारहरणादिप्रयोजनरूपेण निजप्रियजनसङ्गमान्तरायेण संवलितप्रायां प्रकटलीलां तल्लीलाबहिरङ्गेणापरेण जनेन दुर्वेद्यतया तदन्तरायसम्भावनालेशरहितया तया निजसन्तताप्रकटलीलयैकीकृत्य, पूर्वोक्ताप्रकटलीलावकाशरूपं श्रीवृन्दावनस्यैव प्रकाशविशेषंतेभ्यः कृष्णं च तत्र छन्दोभिः स्तूयमानम् इत्याद्युक्तदिशा स्वेन नाथेन सनाथं श्रीगोलोकाख्यं पदम् आविर्भावयामास । एकेन प्रकाशेन च द्वारवतीं च जगामेति । तथा पाद्मोत्तरखण्ड एव तदनन्तरं गद्यम्— अथ तत्रस्था नन्दादयः सर्वे जनाः पुत्रदारसहिताः पशुपक्षिमृगादयश् च वासुदेवप्रसादेन दिव्यरूपधरा विमानम् आरूढाः परमवैकुण्ठलोकम् अवापुर् इति । कृष्णस् तु नन्दगोपव्रजौकसां सर्वेषां परमं निरामयं स्वपदं दत्त्वा दिवि देवगणैः संस्तूयमानो द्वारवतीं विवेश ॥ इति च । इत्थं माथुरहरिवंशेऽपि प्रसिद्धिर् अस्तीति श्रूयते । तत्र नन्दादयः पुत्रदारसहिताः इत्य् अनेन पुत्राः श्रीकृष्णादयः । दाराः श्रीयशोदादय इति लब्धे पुत्रादिरूपैर् एव श्रीकृष्णादिभिः सह तत्प्राप्तेः कथनात् । प्रकाशान्तरेण तत्र तेषां स्थितिश् च तैर् अपि नावगतेति लभ्यते । वासुदेवप्रसादेन वसुदेवाद् आगतस्य तस्यअकस्मात् आगमनरूपेण परमप्रसादेन दिव्यरूपधरास् तदानन्दोत्फुल्लतया पूर्वतोऽप्य् आश्चर्यरूपाविर्भावं गता इत्य् अर्थः । विमानम् आरूढा इति गोलोकस्य सर्वोपरिस्थितिदृष्ट्यपेक्षया । वस्तुतस् त्व् अयम् अभिसन्धिः—कृष्णोऽपि तं हत्वा यमुनाम् उत्तीर्य इति गद्यानुसारेण यमुनाया उत्तरपारे एव व्रजवासस् तदानीम् इत्य् अवगम्यते । स च तेषां वृन्दावनदर्शनाक्षमतया एव तत्पर् इत्यागेन तत्र गतत्वात् । ततश् च विमानशिरोमणिना स्वेनैव रथेन पुनः तस्याः दक्षिणपारप्रापणपूर्वकं श्रीमद्गोपेभ्यः श्रीवृन्दावन एव पूर्वं गोलोकतया दर्शिते तत्प्रकाशविशेष एव निगूढं निवेशनं वैकुण्ठावाप्तिर् इति, अक्के चेन् मधु विन्देत किम् अर्थं पर्वतं व्रजेद् इति न्यायेन । समीपार्थेऽव्ययम् अक्केशब्दः । न वेद स्वां गतिं भ्रमन्न् इति वदता श्रीभगवता तेषां गतित्वेनापि विभावितोऽसौ लोकः । तस्माद् वृन्दावने निगूढप्रवेश एव समञ्जसः । अत्र वृन्दावनन् इत्यलीलावाक्यवृन्दं चाधिकम् अप्य् अस्ति प्रमाणम् ।
tad etad-āgamanaṁ dantavakra-vadhānantaram eva śrī-bhāgavata-sammataṁ, yataḥ jñātīn vo draṣṭum eṣyāmo vidhāya suhṛdāṁ sukham iti kaṁsa-vadhānte— api smaratha naḥ sakhyaḥ svānām artha-cikīrṣayā | gatāṁś cirāyitāñ chatru-pakṣa-kṣapaṇa-cetasaḥ || iti kurukṣetra-yātrāyāṁ ca śrī-bhagavad-vākyena tad-anāgamane dantavakra-vadhāntaṁ tac-chatru-pakṣa-kṣapaṇa-lakṣaṇaṁ sukha-dānam evāpekṣitam āsīt | tad evaṁ māsa-dvayaṁ prakaṭaṁ krīḍitvā, śrī-kṛṣṇo'pi tān ātma-virahārti-bhaya-pīḍitān avadhāya, punar eva mābhūd iti bhū-bhāra-haraṇādi-prayojana-rūpeṇa nija-priya-jana-saṅgamāntarāyeṇa saṁvalita-prāyāṁ prakaṭa-līlāṁ tal-līlā-bahiraṅgeṇāpareṇa janena durvedyatayā tad-antarāya-sambhāvanā-leśa-rahitayā tayā nija-santatāprakaṭa-līlayaikīkṛtya, pūrvoktāprakaṭa-līlāvakāśa-rūpaṁ śrī-vṛndāvanasyaiva prakāśa-viśeṣaṁtebhyaḥ kṛṣṇaṁ ca tatra chandobhiḥ stūyamānam ity-ādy-ukta-diśā svena nāthena sa-nāthaṁ śrī-golokākhyaṁ padam āvirbhāvayāmāsa | ekena prakāśena ca dvāravatīṁ ca jagāmeti | tathā pādmottara-khaṇḍa eva tad-anantaraṁ gadyam— atha tatrasthā nandādayaḥ sarve janāḥ putra-dāra-sahitāḥ paśu-pakṣi-mṛgādayaś ca vāsudeva-prasādena divya-rūpa-dharā vimānam ārūḍhāḥ parama-vaikuṇṭha-lokam avāpur iti | kṛṣṇas tu nanda-gopa-vrajaukasāṁ sarveṣāṁ paramaṁ nirāmayaṁ sva-padaṁ dattvā divi deva-gaṇaiḥ saṁstūyamāno dvāravatīṁ viveśa || iti ca | itthaṁ māthura-hari-vaṁśe'pi prasiddhir astīti śrūyate | tatra nandādayaḥ putra-dāra-sahitāḥ ity anena putrāḥ śrī-kṛṣṇādayaḥ | dārāḥ śrī-yaśodādaya iti labdhe putrādi-rūpair eva śrī-kṛṣṇādibhiḥ saha tat-prāpteḥ kathanāt | prakāśāntareṇa tatra teṣāṁ sthitiś ca tair api nāvagateti labhyate | vāsudeva-prasādena vasudevād āgatasya tasyaakasmāt āgamana-rūpeṇa parama-prasādena divya-rūpa-dharās tadānandotphullatayā pūrvato'py āścarya-rūpāvirbhāvaṁ gatā ity arthaḥ | vimānam ārūḍhā iti golokasya sarvopari-sthiti-dṛṣṭy-apekṣayā | vastutas tv ayam abhisandhiḥ—kṛṣṇo'pi taṁ hatvā yamunām uttīrya iti gadyānusāreṇa yamunāyā uttara-pāre eva vraja-vāsas tadānīm ity avagamyate | sa ca teṣāṁ vṛndāvana-darśanākṣamatayā eva tat-par ityāgena tatra gatatvāt | tataś ca vimāna-śiromaṇinā svenaiva rathena punaḥ tasyāḥ dakṣiṇa-pāra-prāpaṇa-pūrvakaṁ śrīmad-gopebhyaḥ śrī-vṛndāvana eva pūrvaṁ golokatayā darśite tat-prakāśa-viśeṣa eva nigūḍhaṁ niveśanaṁ vaikuṇṭhāvāptir iti, akke cen madhu vindeta kim arthaṁ parvataṁ vrajed iti nyāyena | samīpārthe'vyayam akke-śabdaḥ | na veda svāṁ gatiṁ bhramann iti vadatā śrī-bhagavatā teṣāṁ gatitvenāpi vibhāvito'sau lokaḥ | tasmād vṛndāvane nigūḍha-praveśa eva samañjasaḥ | atra vṛndāvana-n itya-līlā-vākya-vṛndaṁ cādhikam apy asti pramāṇam |
И этот приход — именно после убиения Дантавакры — одобрен шри «Бхагаватою». Ибо по речению шри Бхагавана — «Придём увидеть ваших родичей, устроив счастье друзей» в конце убиения Кансы, и «Разве помните нас, подруги, ушедших и замедливших, с истреблением вражеской стороны в сердце?» при путешествии в Курукшетру, — до его прихода ожидалось даяние счастья, признаком которого было истребление вражеской стороны, то есть убиение Дантавакры.
Итак, поиграв явно два месяца, шри Кришна, заметив, что их томит страх перед мукой разлуки с ним, и чтобы этого больше не было, — свёл свою явленную игру, почти соединённую с помехою схождения с милыми ему, — помехою в виде цели снять бремя земли и прочего, — воедино с тою своею непрерывной неявленной игрой, которая для стороннего, внешнего этой игре человека трудноузнаваема и лишена и крупицы возможности такой помехи. И тем явил им то самое особое проявление шри Вриндавана, имеющее облик пространства прежде сказанной неявленной игры, — обитель, зовомую шри Голокою, обладающую своим владыкою, по сказанному в «И Кришну, там восхваляемого ведами» и далее. А одним проявлением пошёл и в Двараку.
Так и в последнем разделе «Падмы», в прозе сразу после: «Затем все тамошние люди — Нанда и прочие с сыновьями и жёнами, и скот, и птицы, и звери — милостью Васудевы приняли божественный облик, взошли на вимана и обрели высший мир Вайкунтхи». И: «А Кришна, дав всем — Нанде, пастухам и жителям Враджа — высшую, безболезненную свою обитель, восхваляемый в небе сонмами богов, вошёл в Двараку». Слышно, что так это известно и по «Матхурской Хари-ванше».
Из слов «Нанда и прочие с сыновьями и жёнами» получается, что сыновья — это шри Кришна и прочие, а жёны — шри Яшода и прочие: ведь сказано, что они обрели то вместе с шри Кришною и прочими, именно в облике сыновей и прочих. И выходит, что о пребывании их там иным проявлением они и сами не знали. «Милостью Васудевы» — высшею милостью в виде внезапного прихода того, кто пришёл от Васудевы. «Принявшие божественный облик» — расцветшие от того блаженства и обретшие явление облика ещё более дивного, чем прежний. «Взойдя на вимана» — сказано ради взгляда, по которому Голока стоит надо всем.
По сути же замысел такой. Согласно прозе — «А Кришна, убив его, перешёл Ямуну», — понятно, что Врадж жил тогда на северном берегу Ямуны: они ушли туда, оставив Вриндаван, ибо не в силах были на него смотреть. И потому венцом всех вимана — собственной своей колесницею — он снова доставил шримад пастухов на южный берег и сокровенно водворил их в том самом особом проявлении шри Вриндавана, который прежде показал им как Голоку; это и есть обретение Вайкунтхи, по правилу «Если мёд нашёлся в акке, зачем идти на гору» (слово «акке» здесь неизменяемое, в значении близости). И шри Бхагаван, говоря «Блуждая, не знает своего пути», представил тот мир и как их прибежище. Потому состоятельно именно сокровенное вхождение во Вриндаване. Да и сонм речений о вечной игре во Вриндаване — свидетельство обильное.
286d09164c37 · опубликовано 20 сент. 2026 г., 19:59:50 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Вывод намеренно не эффектен: их не унесли ввысь, а вернули домой — на тот же берег Ямуны, только в то его проявление, откуда Он не уходит.