“तर्हि कथं प्रकटं नागच्छसि?”तत्राह, तस्य झटिति प्राप्तेर् वृन्दावन एव लीलान्तरन् इत्यास्तितायाश् च प्रतीत्यर्थं निदर्शनम् अप्य् आह— या मया क्रीडता रात्र्यां वनेऽस्मिन् व्रज आस्थिताः । अलब्धरासाः कल्याण्यो मापुर् मद्वीर्यचिन्तया ॥ तद् बहिर्विघ्नवञ्चनार्थम् इत्य् अर्थः । ता हि तद्रात्रिप्रकटरासमात्रम् अलब्धवत्योऽप्य् अस्मिन् वृन्दावन एव सर्वविघ्नास्पृष्टाः प्रकटविचित्रक्रीडानिधानं माम् आपुर् एवेति । तथा च वासनाभाष्यधृतं मार्कण्डेयवचनम्— तदानीम् एव तं प्राप्ताः श्रीमन्तं भक्तवत्सलम् । ध्यानतः परमानन्दं कृष्णं गोपालनायिकाः ॥ इति । तत्रापि, हे कल्याण्यः! सशरीराः! इति तद्वद्देहत्यागेन भवतीनां मत्प्राप्तिर् न स्यात्, किन्त्व् अनेनैव देहेन मत्प्राप्तिः स्याद् इति भावः । तस्मात् तासां व्रजे प्राकट्येनानुपलम्भात्, तथा मयि भक्तिर् हि भूतानाम् इत्यादि वक्ष्यमाणानुसारेण मार्कण्डेयवचनानुसारेण च तदीयाभीप्सितरूपविलासस्यैव मम प्राप्तेः सिद्धत्वाच् च, विद्यत एव प्रकटाया अस्या लीलाया पृथक् तस्मिन्न् अन्या लीला, तस्यां च ममेव युष्माकम् अपि स्थितिर् अध्यवसीयताम् । याम् एव लीलां मदीयव्रजागमनासकृत्प्रतिज्ञानुसारेण शीघ्रम् एव यदुपुर्याः सकाशाद्भवत्प्रेमयन्त्रिततया समागत्याहं सर्वसमञ्जसतया भवतीनां तत्तद्विघ्ननिवारणपूर्वकं सर्वेभ्य एव व्रजवासिभ्यः सन्ततं दर्शयिष्यामीति भावः । अस्मिन्न् इति निर्देशात् तदानीम् अपि स्वस्य वृन्दावनस्थत्वं सूचयति । प्रकरणेऽस्मिन्न् इदम् उक्तं भवति—न ह्य् अत्र तासाम् अध्यात्मविद्या श्रेयस्करी भवति । तस्मान् मद्भक्तियुक्तस्य योगिनो वै मदात्मनः । न ज्ञानं न च वैराग्यं प्रायः श्रेयो भवेद् इह ॥ इति श्रीभगवता, ज्ञाने प्रयासम् उदपास्य नमन्त एव जीवन्ति इति ब्रह्मणा च साधारणभक्तानाम् अप्य् अनुपादेयत्वेनोक्तत्वात् । न च तच्छ्रवणेन तासां विरहज्वाला शाम्यति, तं श्यामं मनोहरं विना साधारणभक्तानाम् अपि स्वर्गापवर्गनरकेष्व् अपितुल्यार्थदर्शिनः इत्य् उक्तदिशा, नात्यन्तिकं विगणयन्त्य् अपि ते प्रसादम् इत्याद्युक्तदिशा वा हेयरूपत्वेनैवानुभवात् । तासां तु स्वरसस्य परमविरोध्य् एव तत् । पूर्वं च श्रूयतां प्रियसन्देशोभवतीनां सुखावहः इत्य् एवोक्तम् । अत उक्तं तासाम् एवाभिप्रायकथने श्रीस्वामिभिर् अपि—ननु किम् अन्यानिवास्मान् आत्मविद्यया लोभयसि? वयं तु सर्वसुन्दरसर्वालङ्करणेन त्वया विरहं नैव सहामहे इति । तस्माद् विदुरादेर् इवकूटोक्तिर् इयम् इत्य् उक्त एवार्थो भवत्य् अन्तरङ्गः । स च युधिष्ठिरादेर् इव तासाम् एव गम्य इति । ॥
“tarhi kathaṁ prakaṭaṁ nāgacchasi?”tatrāha, tasya jhaṭiti prāpter vṛndāvana eva līlāntara-n ityāstitāyāś ca pratīty-arthaṁ nidarśanam apy āha— yā mayā krīḍatā rātryāṁ vane'smin vraja āsthitāḥ | alabdha-rāsāḥ kalyāṇyo māpur mad-vīrya-cintayā || tad bahir-vighna-vañcanārtham ity arthaḥ | tā hi tad-rātri-prakaṭa-rāsa-mātram alabdhavatyo'py asmin vṛndāvana eva sarva-vighnāspṛṣṭāḥ prakaṭa-vicitra-krīḍā-nidhānaṁ mām āpur eveti | tathā ca vāsanā-bhāṣya-dhṛtaṁ mārkaṇḍeya-vacanam— tadānīm eva taṁ prāptāḥ śrīmantaṁ bhakta-vatsalam | dhyānataḥ paramānandaṁ kṛṣṇaṁ gopāla-nāyikāḥ || iti | tatrāpi, he kalyāṇyaḥ! sa-śarīrāḥ! iti tadvaddeha-tyāgena bhavatīnāṁ mat-prāptir na syāt, kintv anenaiva dehena mat-prāptiḥ syād iti bhāvaḥ | tasmāt tāsāṁ vraje prākaṭyenānupalambhāt, tathā mayi bhaktir hi bhūtānām ity-ādi vakṣyamāṇānusāreṇa mārkaṇḍeya-vacanānusāreṇa ca tadīyābhīpsita-rūpa-vilāsasyaiva mama prāpteḥ siddhatvāc ca, vidyata eva prakaṭāyā asyā līlāyā pṛthak tasminn anyā līlā, tasyāṁ ca mameva yuṣmākam api sthitir adhyavasīyatām | yām eva līlāṁ madīya-vrajāgamanāsakṛt-pratijñānusāreṇa śīghram eva yadu-puryāḥ sakāśādbhavat-prema-yantritatayā samāgatyāhaṁ sarva-samañjasatayā bhavatīnāṁ tat-tad-vighna-nivāraṇa-pūrvakaṁ sarvebhya eva vraja-vāsibhyaḥ santataṁ darśayiṣyāmīti bhāvaḥ | asminn iti nirdeśāt tadānīm api svasya vṛndāvana-sthatvaṁ sūcayati | prakaraṇe'sminn idam uktaṁ bhavati—na hy atra tāsām adhyātma-vidyā śreyaskarī bhavati | tasmān mad-bhakti-yuktasya yogino vai mad-ātmanaḥ | na jñānaṁ na ca vairāgyaṁ prāyaḥ śreyo bhaved iha || iti śrī-bhagavatā, jñāne prayāsam udapāsya namanta eva jīvanti iti brahmaṇā ca sādhāraṇa-bhaktānām apy anupādeyatvenoktatvāt | na ca tac-chravaṇena tāsāṁ viraha-jvālā śāmyati, taṁ śyāmaṁ manoharaṁ vinā sādhāraṇa-bhaktānām api svargāpavarga-narakeṣv apitulyārtha-darśinaḥ ity ukta-diśā, nātyantikaṁ vigaṇayanty api te prasādam ity-ādy-ukta-diśā vā heya-rūpatvenaivānubhavāt | tāsāṁ tu sva-rasasya parama-virodhy eva tat | pūrvaṁ ca śrūyatāṁ priya-sandeśobhavatīnāṁ sukhāvahaḥ ity evoktam | ata uktaṁ tāsām evābhiprāya-kathane śrī-svāmibhir api—nanu kim anyānivāsmān ātma-vidyayā lobhayasi? vayaṁ tu sarva-sundara-sarvālaṅkaraṇena tvayā virahaṁ naiva sahāmahe iti | tasmād vidurāder ivakūṭoktir iyam ity ukta evārtho bhavaty antaraṅgaḥ | sa ca yudhiṣṭhirāder iva tāsām eva gamya iti | ||
«Тогда почему ты не приходишь явно?» — на это он отвечает и, чтобы дать уяснить и скорость обретения его, и постоянное бытие иной игры именно во Вриндаване, приводит показание: «Те благие, что остались во Врадже, когда я играл ночью в этом лесу, и не обрели расы, — достигли меня помышлением о моей мощи». То есть ради обмана внешних препятствий.
Ведь они, не получив лишь явленной расы той ночи, здесь же, в этом Вриндаване, не тронутые никакими препятствиями, достигли именно меня — вместилища явленных дивных игр. Так и речение Маркандеи, приведённое «Васана-бхашьей»: «Тогда же достигли его созерцанием — прекрасного, нежного к преданным, высшее блаженство, Кришну — героини пастухов». И там же «о благие, с телами!» означает: не оставлением тела, как у тех, будет вам обретение меня, а этим самым телом.
А потому — раз их во Врадже не восприняли явленными, раз по предстоящему «Ведь преданность мне у существ» и далее и по речению Маркандеи установлено, что обретают меня именно в той игре того образа, какого они желают, — да будет заключено: отдельно от этой явленной игры там существует иная игра, и в ней пребываете и вы, как и я. Ту самую игру, — по неоднократному обещанию моему прийти во Врадж, скоро вернувшись из града Яду, связанный вашей любовью, — я, устранив прежде все препятствия и соразмерив всё, буду непрестанно являть всем жителям Враджа. Указанием «в этом» он намекает, что и тогда сам пребывал во Вриндаване.
В этом разделе сказано вот что: знание о высшем Я здесь для них не благотворно. Ведь сам шри Бхагаван сказал: «Потому для йогина, сопряжённого преданностью мне, чья душа — я, ни знание, ни отрешённость обычно не бывают здесь благом», — и Брахма: «Отбросив усилие в знании, они живут, просто кланяясь», — то есть и для обычных преданных это названо неприемлемым. И от слушания о нём пламя разлуки у них не утихает: без того тёмного, похищающего ум, даже обычные преданные переживают это как отвергаемое — по сказанному в «Видящие рай, освобождение и ады равно значащими» или в «Они и конечной милости не считают» и далее. Для них же это — высший противник их собственной расы. И прежде сказано именно: «Да будет услышана весть милого, несущая вам счастье».
Оттого и шри Свами, излагая их же намерение, сказал: «Что же ты прельщаешь нас знанием о себе, как других? А мы разлуки с тобою, прекраснейшим из всех, украшенным всеми украшениями, вовсе не сносим». Потому эта речь — загадочная, как у Видуры и прочих; сказанный смысл и есть внутренний, и постижим он им одним — как тем речам Юдхиштхира и прочие.
cf56178ee3a0 · опубликовано 20 сент. 2026 г., 19:59:50 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Ответ переносит спор с места на способ: они не там, где Его нет, — они там, где Он есть, просто не видя этого глазами.
Оговорка про тела существенна: женщинам обещано обретение не за гробом, а в этом теле, и потому знание о высшем Я им предлагают напрасно.