तद् एवं भक्तेर् एवाभिधेयत्वं स्थितम् । तत्र यद् बहुत्र कर्मादिमिश्रत्वेन तद्धर्म उपदिश्यते, तत् तु तत्तन्मार्गनिष्ठान् भक्तिसम्बन्धेन कृतार्थयितुं, तान् एव कांश्चिद् भक्त्यास्वादनेन शुद्धायाम् एव भक्तौ प्रवर्तयितुं चेति ज्ञेयम् । पुनश् च सर्वत्र तस्या एवाभिधेयत्वं वक्तुं तदीयो महिमा पूर्वत्र व्याख्यातोऽपि क्रमेण व्याख्यायते । सर्वैर् एव विशेषतो भक्तैर् अन्यत् तु न कर्तव्यम् इत्य् अभिप्रायेण तत्र तस्याः परमधर्मत्वं, सर्वकामप्रदत्वं च—एतावान् एव लोकेऽस्मिन् इत्यादौ, अकामः सर्वकामो वा इत्यादौ, सर्वासाम् अपि सिद्धीनां इत्यादौ च दर्शितम् एव । स्कान्दे च श्रीसनत्कुमारमार्कण्डेयसंवादे— विशिष्टः सर्वधर्माणां धर्मो विष्ण्वर्चनं नृणाम् । सर्वयज्ञतपोहोमतीर्थस्नानैश् च यत् फलम् ॥ तत्फलं कोटिगुणितं विष्णुं सम्पूज्य चाप्नुयात् । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन नारायणम् इहार्चयेत् ॥ तत्रैव ब्रह्मनारदसंवादे च— अश्वमेधसहस्राणां सहस्रं यः करोति वै । न तत् फलम् अवाप्नोति मद्भक्तैर् यद् अवाप्यते ॥ इति । अशुभघ्नत्वम् अपि—सध्रीचीनो ह्य् अयं लोके पन्थाः क्षेमोऽकुतोभयः इत्यादौ दर्शितम् । टीका च—अतो न ज्ञानमार्ग इवासहायतानिमित्तं भयं, नापि कर्ममार्गवन्मत्सरादियुक्तेभ्यो भयम् इति भावः इत्य् एषा । तथा च स्कान्दे द्वारकामाहात्म्ये परमेश्वरवाक्यम्— मद्भक्तिं वहतां पुंसाम् इह लोके परेऽपि वा । नाशुभं विद्यते लोके कुलकोटिं नयेद् दिवम् ॥ इति । श्रीविष्णुपुराणे— स्मृते सकलकल्याणभाजनं यत्र जायते । पुरुषं तम् अजं नित्यं व्रजामि शरणं हरिम् ॥ सर्वान्तरायनिवारकत्वम् आहुः— तथा न ते माधव तावकाः क्वचिद् भ्रश्यन्ति मार्गात् त्वयि बद्धसौहृदाः । त्वयाभिगुप्ता विचरन्ति निर्भया विनायकानीकपमूर्धसु प्रभो ॥ पूर्वं येऽन्येऽरविन्दाक्ष इत्यादिना मुक्तानाम् अपि भगवदनादरेण पारमार्थिको भ्रंश उक्तः । भक्तानां स नास्तीत्य् आहुः—तथेति । यथा पूर्वं आरूढपरमपदत्वावस्थातोऽपि भ्रश्यन्ति, तथातावकामार्गात् साधनावस्थातोऽपि न भ्रश्यन्ति, किम् उत मृग्यात् त्वत्तैत्य् अर्थः, श्रीवृत्रगजेन्द्रभरतादीनां सज्जन्मतो भ्रंशेऽपि भक्तिवासनानुगतिदर्शनात् । — मुक्ता अपि प्रपद्यन्ते पुनः संसारवासनाम् । यद्य् अचिन्त्यमहाशक्तौ भगवत्य् अपराधिनः ॥ इति तेषां तु पुनः संसारवासनानुगतेः । यद् वा, येन निःसन्देहत्वादिरूपेण प्रकारेण येऽन्येऽरविन्दाक्ष इत्यादिरूपैतत्पद्यपूर्वपद्योक्ता बहिर्मुखा भ्रश्यन्ति, तेनैव निःसन्देहत्वादिरूपेण प्रकारेण तावका न भ्रश्यन्ति, तद्भ्रंशतद्भ्रंशाभावयोर् उभयोर् अपि निःसन्देहत्वादिरूपप्रकारेणैव सम इत्य् अर्थः । यतस् त्वयि बद्धसौहृदाः । सौहृदम् अत्र श्रद्धा । मार्गाद् इति साधकत्वप्रतीतेर् एव । त्वद्बद्धसौहृदत्वाद् एव त्वया इत्यादि । तथोक्तं त्वां सेवतां सुरकृताः इत्यादौ । धावन् निमील्य वा नेत्रे न स्खलेन् न पतेत् इत्यादौ च । ॥
tad evaṁ bhakter evābhidheyatvaṁ sthitam | tatra yad bahutra karmādi-miśratvena tad-dharma upadiśyate, tat tu tat-tan-mārga-niṣṭhān bhakti-sambandhena kṛtārthayituṁ, tān eva kāṁścid bhakty-āsvādanena śuddhāyām eva bhaktau pravartayituṁ ceti jñeyam | punaś ca sarvatra tasyā evābhidheyatvaṁ vaktuṁ tadīyo mahimā pūrvatra vyākhyāto'pi krameṇa vyākhyāyate | sarvair eva viśeṣato bhaktair anyat tu na kartavyam ity abhiprāyeṇa tatra tasyāḥ parama-dharmatvaṁ, sarva-kāma-pradatvaṁ ca—etāvān eva loke'smin ity-ādau, akāmaḥ sarva-kāmo vā ity-ādau, sarvāsām api siddhīnāṁ ity-ādau ca darśitam eva | skānde ca śrī-sanat-kumāra-mārkaṇḍeya-saṁvāde— viśiṣṭaḥ sarva-dharmāṇāṁ dharmo viṣṇv-arcanaṁ nṛṇām | sarva-yajña-tapo-homa-tīrtha-snānaiś ca yat phalam || tatphalaṁ koṭi-guṇitaṁ viṣṇuṁ sampūjya cāpnuyāt | tasmāt sarva-prayatnena nārāyaṇam ihārcayet || tatraiva brahma-nārada-saṁvāde ca— aśvamedha-sahasrāṇāṁ sahasraṁ yaḥ karoti vai | na tat phalam avāpnoti mad-bhaktair yad avāpyate || iti | aśubhaghnatvam api—sadhrīcīno hy ayaṁ loke panthāḥ kṣemo'kutobhayaḥ ity-ādau darśitam | ṭīkā ca—ato na jñāna-mārga ivāsahāyatā-nimittaṁ bhayaṁ, nāpi karma-mārgavanmatsarādi-yuktebhyo bhayam iti bhāvaḥ ity eṣā | tathā ca skānde dvārakā-māhātmye parameśvara-vākyam— mad-bhaktiṁ vahatāṁ puṁsām iha loke pare'pi vā | nāśubhaṁ vidyate loke kula-koṭiṁ nayed divam || iti | śrī-viṣṇu-purāṇe— smṛte sakala-kalyāṇa-bhājanaṁ yatra jāyate | puruṣaṁ tam ajaṁ nityaṁ vrajāmi śaraṇaṁ harim || sarvāntarāya-nivārakatvam āhuḥ— tathā na te mādhava tāvakāḥ kvacid bhraśyanti mārgāt tvayi baddha-sauhṛdāḥ | tvayābhiguptā vicaranti nirbhayā vināyakānīkapa-mūrdhasu prabho || pūrvaṁ ye'nye'ravindākṣa ity-ādinā muktānām api bhagavad-anādareṇa pāramārthiko bhraṁśa uktaḥ | bhaktānāṁ sa nāstīty āhuḥ—tatheti | yathā pūrvaṁ ārūḍha-parama-padatvāvasthāto'pi bhraśyanti, tathātāvakāmārgāt sādhanāvasthāto'pi na bhraśyanti, kim uta mṛgyāt tvattaity arthaḥ, śrī-vṛtra-gajendra-bharatādīnāṁ saj-janmato bhraṁśe'pi bhakti-vāsanānugati-darśanāt | — muktā api prapadyante punaḥ saṁsāra-vāsanām | yady acintya-mahā-śaktau bhagavaty aparādhinaḥ || iti teṣāṁ tu punaḥ saṁsāra-vāsanānugateḥ | yad vā, yena niḥsandehatvādi-rūpeṇa prakāreṇa ye'nye'ravindākṣa ity-ādi-rūpaitat-padya-pūrva-padyoktā bahirmukhā bhraśyanti, tenaiva niḥsandehatvādi-rūpeṇa prakāreṇa tāvakā na bhraśyanti, tad-bhraṁśa-tad-bhraṁśābhāvayor ubhayor api niḥsandehatvādi-rūpa-prakāreṇaiva sama ity arthaḥ | yatas tvayi baddha-sauhṛdāḥ | sauhṛdam atra śraddhā | mārgād iti sādhakatva-pratīter eva | tvad-baddha-sauhṛdatvād eva tvayā ity-ādi | tathoktaṁ tvāṁ sevatāṁ sura-kṛtāḥ ity-ādau | dhāvan nimīlya vā netre na skhalen na patet ity-ādau ca | ||
Итак, установлено, что предметом является именно преданность. А что во многих местах тот закон преподаётся смешанным с деянием и прочим, — надо знать, что это затем, чтобы связью с преданностью привести к цели утвердившихся на тех и иных путях, и чтобы некоторых из них, дав вкусить преданности, утвердить в преданности чистой. И снова, чтобы сказать, что везде предметом является именно она, её величие, хотя и истолкованное прежде, истолковывается по порядку.
С разумением, что всем — и особенно преданным — иного совершать не следует, там уже показано, что она есть высший закон и что она даёт все желания: в «Столько, и только столько, в этом мире» и далее, в «Безжеланный или полный всех желаний» и далее, в «И всех совершенств» и далее. И в Сканде, в беседе шри Санат-кумары и Маркандеи: «Отличнейший из всех законов закон у людей — почитание Вишну. Какой плод даётся всеми жертвами, подвижничествами, возлияниями и омовениями в святынях, — тот плод, умноженный на коти, обретают, почтив Вишну. Потому всем усилием да почитают здесь Нараяну». Там же, в беседе Брахмы и Нарады: «Кто совершит тысячу тысяч ашвамедх, — и тот не обретёт плода, который обретается моими преданными».
То, что она губит неблагое, показано в «Прям ведь в этом мире путь, благой, ниоткуда не знающий страха» и далее. И тика: «Оттого нет страха, причиною которого была бы беспомощность, как на пути знания; нет и страха от наделённых завистью и прочим, как на пути деяния. Таково разумение». Так же и в Сканде, в величии Двараки, речение высшего Владыки: «У людей, несущих преданность мне, ни в этом мире, ни в ином не бывает неблагого; и род свой в целую коти он приведёт на небо». В шри Вишну-пуране: «К тому Пуруше, нерождённому, вечному, к Хари, иду я как к прибежищу, — при памятовании которого становятся вместилищем всякого блага».
И говорят, что она отвращает все препятствия: «Так и они, твои, о Мадхава, связанные дружбою с тобою, никогда не отпадают от пути; хранимые тобою, они странствуют бесстрашно по головам вождей воинств препятствий, о владыка». Прежде, в «Те иные, о лотосоокий» и далее, сказано, что и освобождённые по существу отпадают — от небрежения к Бхагавану; а что у преданных того нет, говорят словом «так». То есть: как прежде отпадают даже из состояния взошедших на высшее место, — так твои не отпадают от пути даже из состояния достижения, что уж говорить — от искомого, от тебя. Вот смысл: ведь у шри Вритры, Гаджендры, Бхараты и прочих даже при отпадении от благого рождения видно следование впечатлению преданности. А «Освобождённые снова впадают во впечатления самсары, если стали оскорбителями Бхагавана, чья великая сила непомыслима» — там у них следование впечатлению самсары возвращается.
Или же так: тем самым образом — несомненностью и прочим, — каким отпадают отвращённые, названные в стихе, предшествующем этому стиху «Те иные, о лотосоокий» и далее, — тем же самым образом твои не отпадают: и их отпадение, и отсутствие отпадения у этих равно несомненны. Вот смысл. Ибо «связанные дружбою с тобою»; дружба здесь — вера. «От пути» — потому что они усматриваются как достигающие. А оттого именно, что дружба их связана с тобою, — «тобою» и далее. Так же сказано: «У тех, кто служит тебе, чинимые богами» и далее; и «Бегущий, хотя бы и закрыв глаза, не споткнётся и не упадёт» и далее.
6da36b0e83b8 · 发布于 2026年9月21日 00:52:07 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Сравнение строгое: падение освобождённых и устойчивость преданных равно несомненны — не потому, что вторые сильнее, а потому, что держит их не собственная опора.